Giáo Trình Mạng Máy Tính Nghề Kỹ Thuật Sửa Chữa và Lắp Ráp Máy Tính Trình Độ Trung Cấp

Giáo trình mạng máy tính cho nghề kỹ thuật sửa chữa lắp ráp máy tính trình độ trung cấp, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho học viên.

• Tác giả: Nguyễn Phát Minh
• Trường học: Trường Cao đẳng Nghề Cần Thơ
• Chuyên ngành: Công nghệ Thông tin
• Đề tài: Giáo Trình Mạng Máy Tính Trung Cấp: Hướng Dẫn Sửa Chữa và Lắp Ráp
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ MẠNG MÁY TÍNH
• 1.1. Lịch sử mạng máy tính
• 1.2. Giới thiệu mạng máy tính
• 1.3. Định nghĩa mạng máy tính và mục đích của việc kết nối mạng
• 1.4. Đặc trưng kỹ thuật của mạng máy tính
• 1.5. Phân loại mạng máy tính
• 1.5.1. Phân loại mạng theo khoảng cách địa lý
• 1.5.2. Phân loại mạng theo kỹ thuật chuyển mạch
• 1.5.3. Phân loại theo kiến trúc mạng sử dụng
• 1.5.4. Phân loại theo hệ điều hành mạng
• 1.6. Giới thiệu các mạng máy tính thông dụng nhất
• 1.6.1. Mạng cục bộ
• 1.6.2. Mạng diện rộng với kết nối LAN TO LAN
• 1.6.3. Liên mạng INTERNET
• 1.7. CÂU HỎI ÔN TẬP
• 2. BÀI 2: MÔ HÌNH HỆ THỐNG MỞ OSI
• 2.1. Mô hình tham khảo OSI
• 2.2. Các giao thức trong mô hình OSI
• 2.3. Các chức năng chủ yếu của các tầng của mô hình OSI
• 2.3.1. Tầng 2: Liên kết dữ liệu (Data link)
• 2.3.2. Tầng 4: Vận chuyển (Transport)
• 2.3.3. Tầng 5: Giao dịch (Session)
• 2.3.4. Tầng 6: Trình bày (Presentation)
• 2.3.5. Tầng 7: ứng dụng (Application)
• 2.4. CÂU HỎI ÔN TẬP
• 3. BÀI 3: TÔ PÔ MẠNG
• 3.1. Mạng cục bộ
• 3.2. Kiến trúc mạng cục bộ
• 3.3. Mạng hình sao
• 3.4. Mạng trục tuyến tính (Bus)
• 3.5. Mạng hình vòng
• 3.6. Kết nối hỗn hợp
• 3.7. CÂU HỎI ÔN TẬP
• 3.8. PHẦN THỰC HÀNH
• 4. BÀI 4: CÁP MẠNG VÀ VẬT TẢI TRUYỀN
• 4.1. Các thiết bị mạng thông dụng
• 4.2. Cáp đôi dây xoắn (Twisted pair cable)
• 4.3. Cáp đồng trục (Coaxial cable) băng tần cơ sở
• 4.4. Cáp đồng trục băng rộng (Broadband Coaxial Cable)
• 4.5. Các thiết bị ghép nối
• 4.6. Card giao tiếp mạng (Network Interface Card viết tắt là NIC)
• 4.7. Bộ chuyển tiếp (REPEATER)
• 4.8. Các bộ tập trung (Concentrator hay HUB)
• 4.9. Một số kiểu nối mạng thông dụng và các chuẩn
• 4.10. Các thành phần thông thường trên một mạng cục bộ gồm có
• 4.11. CÂU HỎI ÔN TẬP
• 4.12. BÀI THỰC HÀNH
• 5. BÀI 5: GIỚI THIỆU GIAO THỨC TCP/IP
• 5.1. Giao thức IP
• 5.2. Họ giao thức TCP/IP
• 5.3. Chức năng chính của - Giao thức liên mạng IP(v4)
• 5.4. Địa chỉ IP
• 5.5. Cấu trúc gói dữ liệu IP
• 5.6. Phân mảnh và hợp nhất các gói IP
• 5.7. Định tuyến IP
• 5.8. Một số giao thức điều khiển
• 5.9. Giao thức ICMP
• 5.10. Giao thức ARP và giao thức RARP
• 5.11. Giao thức lớp chuyển tải (Transport Layer)
• 5.11.1. Giao thức TCP
• 5.11.2. Cấu trúc gói dữ liệu TCP
• 5.11.3. Thiết lập và kết thúc kết nối TCP
• 5.12. CÂU HỎI ÔN TẬP
• 5.13. BÀI THỰC HÀNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Mạng Máy Tính Trung Cấp

Giáo trình Mạng Máy Tính Trung Cấp cung cấp kiến thức cơ bản về hệ thống mạng máy tính. Tài liệu này được biên soạn nhằm hỗ trợ sinh viên trong việc hiểu rõ các khái niệm và kỹ năng cần thiết cho việc lắp ráp và sửa chữa mạng máy tính. Nội dung giáo trình bao gồm lịch sử phát triển, các loại mạng, và các thiết bị mạng thông dụng.

1.1. Lịch sử phát triển mạng máy tính

Mạng máy tính đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ những năm 50. Sự ra đời của các thiết bị đầu cuối và công nghệ truyền thông đã tạo nền tảng cho mạng máy tính hiện đại.

1.2. Các loại mạng máy tính phổ biến

Mạng máy tính được phân loại thành nhiều loại như mạng cục bộ (LAN), mạng diện rộng (WAN), và mạng toàn cầu (Internet). Mỗi loại mạng có đặc điểm và ứng dụng riêng.

II. Vấn đề và Thách thức trong Lắp Ráp Mạng Máy Tính

Việc lắp ráp mạng máy tính không chỉ đơn thuần là kết nối các thiết bị mà còn đòi hỏi kiến thức về cấu hình và bảo trì. Các thách thức thường gặp bao gồm sự tương thích giữa các thiết bị, vấn đề về bảo mật và hiệu suất mạng.

2.1. Tương thích giữa các thiết bị mạng

Sự tương thích giữa các thiết bị mạng là yếu tố quan trọng để đảm bảo mạng hoạt động hiệu quả. Việc lựa chọn thiết bị phù hợp giúp giảm thiểu sự cố và tăng cường hiệu suất.

2.2. Vấn đề bảo mật trong mạng máy tính

Bảo mật mạng là một thách thức lớn trong việc lắp ráp mạng máy tính. Các biện pháp bảo mật như tường lửa và mã hóa dữ liệu cần được áp dụng để bảo vệ thông tin.

III. Phương pháp Lắp Ráp Mạng Máy Tính Hiệu Quả

Để lắp ráp mạng máy tính hiệu quả, cần tuân thủ các phương pháp và quy trình chuẩn. Việc lập kế hoạch chi tiết và lựa chọn thiết bị phù hợp là rất quan trọng.

3.1. Lập kế hoạch lắp ráp mạng

Lập kế hoạch lắp ráp mạng bao gồm việc xác định nhu cầu sử dụng, lựa chọn thiết bị và thiết kế cấu trúc mạng. Điều này giúp tối ưu hóa hiệu suất và giảm thiểu chi phí.

3.2. Chọn thiết bị mạng phù hợp

Việc chọn thiết bị mạng như router, switch và modem cần dựa trên yêu cầu cụ thể của mạng. Các thiết bị này phải tương thích và đáp ứng được nhu cầu sử dụng.

IV. Hướng Dẫn Sửa Chữa Mạng Máy Tính Đơn Giản

Sửa chữa mạng máy tính là một kỹ năng cần thiết cho các kỹ thuật viên. Việc nắm vững các bước sửa chữa cơ bản giúp khắc phục sự cố nhanh chóng và hiệu quả.

4.1. Xác định nguyên nhân sự cố

Để sửa chữa mạng, việc đầu tiên là xác định nguyên nhân gây ra sự cố. Các vấn đề thường gặp bao gồm lỗi kết nối, thiết bị hỏng hóc và cấu hình sai.

4.2. Thực hiện các bước sửa chữa

Sau khi xác định nguyên nhân, cần thực hiện các bước sửa chữa như kiểm tra kết nối, thay thế thiết bị hỏng và cấu hình lại mạng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn của Mạng Máy Tính

Mạng máy tính có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực như giáo dục, thương mại và dịch vụ. Việc hiểu rõ ứng dụng của mạng giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tế.

5.1. Ứng dụng trong giáo dục

Mạng máy tính hỗ trợ việc giảng dạy và học tập thông qua các nền tảng trực tuyến. Sinh viên có thể truy cập tài liệu và tham gia các khóa học từ xa.

5.2. Ứng dụng trong thương mại

Trong thương mại, mạng máy tính giúp kết nối các hệ thống quản lý, tối ưu hóa quy trình kinh doanh và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Mạng Máy Tính

Mạng máy tính đang ngày càng phát triển và trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại. Tương lai của mạng máy tính hứa hẹn sẽ có nhiều cải tiến về công nghệ và ứng dụng.

6.1. Xu hướng phát triển công nghệ mạng

Công nghệ mạng đang phát triển nhanh chóng với sự xuất hiện của các công nghệ mới như 5G và IoT. Điều này mở ra nhiều cơ hội mới cho các kỹ thuật viên mạng.

6.2. Tương lai của nghề nghiệp trong lĩnh vực mạng

Nhu cầu về kỹ thuật viên mạng sẽ tiếp tục tăng cao trong tương lai. Việc trang bị kiến thức và kỹ năng phù hợp là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Mạng máy tính (Mã số: MĐ 14) do tác giả Nguyễn Phát Minh chủ biên, được biên soạn và thông qua bởi Hội đồng Khoa học Khoa Công nghệ Thông tin và Trường Cao đẳng Nghề Cần Thơ vào năm 2021. Trong cấu trúc chương trình đào tạo chuyên môn nghề Công nghệ Thông tin, đây là môn học cơ sở chuyên ngành bắt buộc, được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung và các môn cơ sở chuyên ngành.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện:

• Về kiến thức: Cung cấp tiến trình lịch sử hình thành mạng máy tính; phân biệt các thiết bị phần cứng mạng; phân tích chức năng của từng tầng trong mô hình 7 tầng OSI; trình bày đặc điểm các cấu trúc tô pô mạng và bộ giao thức TCP/IP.
• Về kỹ năng: Thực hiện cài đặt hệ thống mạng cơ bản; thực hiện thao tác bấm đầu cáp mạng theo đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật quy định.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành thái độ làm việc khoa học, tỉ mỉ, tuân thủ an toàn cho người và phương tiện kỹ thuật; phát triển khả năng chủ động tìm kiếm các ứng dụng quản trị mạng phù hợp.

Về cấu trúc, thời lượng toàn bộ mô đun là 60 giờ, bao gồm 30 giờ lý thuyết, 27 giờ thực hành/bài tập và 3 giờ kiểm tra. Giáo trình được xây dựng theo cách tiếp cận logic từ lý thuyết nền tảng đến thực hành kỹ thuật, chia thành 5 bài học tương ứng với các cấu phần kỹ thuật của một hệ thống mạng. Điểm đặc sắc của tài liệu là sự tích hợp giữa các mô hình chuẩn hóa quốc tế (ISO/OSI, TCP/IP) với các thông số vật lý thực tế của đường truyền và các bài tập tình huống thiết kế mạng cục bộ.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình gồm 5 bài học được sắp xếp theo trình tự phát triển từ tổng quan hệ thống đến chi tiết từng thành phần:

1. Bài 1: Tổng quan về công nghệ mạng máy tính (4 giờ lý thuyết):

   • Key concepts: Lịch sử phát triển mạng từ thập niên 1950 (hệ thống xử lý bìa đục lỗ), hệ thống IBM 3270 (1971), mạng Arcnet của Datapoint Corporation (1977); định nghĩa mạng máy tính dựa trên tập hợp các máy tính độc lập (autonomous); phân loại mạng theo khoảng cách địa lý (LAN, MAN, WAN, GAN); phân loại theo kỹ thuật chuyển mạch (chuyển mạch kênh, chuyển mạch thông báo, chuyển mạch gói, mạng tích hợp số ISDN); phân loại theo hệ điều hành mạng (Windows NT, Windows 2000, Unix, Novell).
   • Progression logic: Giúp người học nắm vững khái niệm, mục đích kết nối và các tiêu chí phân loại hệ thống mạng trước khi đi sâu vào cấu trúc bên trong.

2. Bài 2: Mô hình hệ thống mở OSI (8 giờ: 6 lý thuyết, 2 thực hành):

   • Key concepts: Lịch sử hình thành mô hình tham khảo OSI của ISO (công bố năm 1984); 7 tầng chức năng (Vật lý, Liên kết dữ liệu, Mạng, Vận chuyển, Giao dịch/Phiên, Trình bày, Ứng dụng); cơ chế đóng gói dữ liệu (encapsulation), tháo gỡ phần đầu (header) và phần đuôi (trailer); giao thức có liên kết (connection-oriented) gồm 3 giai đoạn và giao thức không liên kết (connectionless); 5 lớp giao thức tầng vận chuyển (Class 0 đến Class 4).
   • Progression logic: Chuẩn hóa tư duy phân tầng và cơ chế giao tiếp giữa các thực thể đồng tầng trước khi đi vào các dạng kiến trúc vật lý.

3. Bài 3: Tô pô mạng (13 giờ: 9 lý thuyết, 3 thực hành, 1 kiểm tra):

   • Key concepts: Đặc tính mạng cục bộ (bán kính dưới vài km, tốc độ 10 Mbps, 100 Mbps đến 1 Gbps Gigabit Ethernet); kiểu nối điểm - điểm (Point-to-Point/Store and Forward) và điểm - nhiều điểm (Point-to-Multipoint/Broadcast); các dạng hình trạng không gian: mạng hình sao (Star), mạng trục tuyến tính (Bus dùng Terminator, T-Connector, Transceiver), mạng hình vòng (Ring dùng Repeater) và kết nối hỗn hợp (Tree/cây).
   • Progression logic: Chuyển giao kiến thức từ tầng logic trừu tượng sang cấu trúc liên kết hình học thực tế của các nút mạng.

4. Bài 4: Cáp mạng và vật tải truyền (25 giờ: 7 lý thuyết, 17 thực hành, 1 kiểm tra):

   • Key concepts: Phương tiện truyền dẫn (cáp xoắn đôi UTP/STP Cat 3, Cat 5; cáp đồng trục gầy Thin Ethernet, cáp béo Thick Ethernet trở kháng 50/75 ohm; cáp quang singlemode bước sóng ~8 µm, multimode ~50 µm); thiết bị phần cứng (NIC, Repeater, HUB thụ động/chủ động/thông minh, Switch, Router, Modem, Multiplexor/Demultiplexor); chuẩn IEEE 802.3 (10BASE5, 10BASE2, 10BASE-T, 10BASE-F, 100BASE-T).
   • Progression logic: Đi sâu vào lớp vật lý và các thiết bị liên kết, chuẩn bị kỹ năng thao tác trực tiếp với phần cứng mạng.

5. Bài 5: Giới thiệu giao thức TCP/IP (10 giờ: 4 lý thuyết, 5 thực hành, 1 kiểm tra):

   • Key concepts: Nguồn gốc từ mạng ARPAnet; cấu trúc 4 tầng TCP/IP (Network Access, Internet, Transport, Application); đơn vị dữ liệu tại từng tầng (Frame, Datagram, Segment, Stream/Message); giao thức liên mạng IPv4, định tuyến (RIP, OSPF, BGP); các giao thức điều khiển ICMP, ARP, RARP; giao thức truyền vận có liên kết TCP và kiểm soát kết nối.
   • Progression logic: Hoàn thiện kiến thức bằng việc đối chiếu mô hình lý thuyết OSI với bộ giao thức thực tế đang vận hành mạng Internet.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Lý thuyết kiến trúc phân tầng trong truyền thông máy tính; mô hình tham chiếu 7 tầng ISO/OSI và mô hình 4 tầng TCP/IP; lý thuyết đóng gói và vận chuyển dữ liệu trên môi trường mạng.
• Core principles: Nguyên lý chuyển mạch gói (Packet Switching) so sánh với chuyển mạch kênh (Circuit Switching) và chuyển mạch thông báo (Message Switching); nguyên tắc truyền thông ngang hàng (đồng tầng) và giao tiếp dọc qua giao diện tầng; nguyên lý chọn đường tập trung và phân tán tại chỗ của tầng mạng.
• Essential frameworks: Khung phân loại mạng theo bán kính địa lý (LAN, MAN, WAN, GAN); phân loại 5 lớp giao thức vận chuyển (Class 0: Đơn giản, Class 1: Phục hồi lỗi cơ bản, Class 2: Dồn kênh, Class 3: Phục hồi lỗi và dồn kênh, Class 4: Phát hiện và phục hồi lỗi); hệ thống tiêu chuẩn mạng cục bộ IEEE 802.3.

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Kỹ thuật nhận diện cổng giao tiếp (BNC, RJ45, AUI, cáp quang); kỹ thuật bấm đầu cáp xoắn đôi UTP theo hai tiêu chuẩn T568A và T568B; đấu nối cáp thẳng (hai đầu cùng chuẩn) và cáp chéo (một đầu T568A, một đầu T568B).
• Analytical skills: Phân tích và so sánh các đặc tính băng thông, độ suy hao tín hiệu, độ trễ giữa các loại cáp và thiết bị chuyển tiếp (Hub, Switch, Router); nhận định các điểm nghẽn và nguy cơ đụng độ dữ liệu trên đường truyền.
• Practical competencies: Thiết kế cấu hình tô pô mạng kết hợp (Star-Bus, Star-Ring) cho công trình thực tế; tính toán thông số kỹ thuật (độ dài phân đoạn mạng, khoảng cách giữa các trạm, số trạm tối đa) nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành và khả năng mở rộng hệ thống.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp kết hợp giữa truyền thụ lý thuyết kỹ thuật và rèn luyện kỹ năng thực hành nghề nghiệp. Với tổng thời lượng 60 giờ, phần thực hành và bài tập chiếm 27 giờ (tương đương 45% thời lượng), tập trung vào các kỹ năng thao tác trực tiếp trên thiết bị và giải quyết các bài toán thiết kế mạng.

Bài học	Lý thuyết (giờ)	Thực hành / Bài tập (giờ)	Kiểm tra (giờ)	Tổng số (giờ)
Bài 1: Tổng quan về công nghệ mạng	4	0	0	4
Bài 2: Mô hình hệ thống mở OSI	6	2	0	8
Bài 3: Tô pô mạng	9	3	1	13
Bài 4: Cáp mạng và vật tải truyền	7	17	1	25
Bài 5: Giới thiệu giao thức TCP/IP	4	5	1	10
Tổng cộng	30	27	3	60

Hệ thống bài tập tình huống và thực hành bao gồm:

• Bài tập thiết kế sơ đồ mạng: Tình huống thiết kế hệ thống mạng cho Công ty ABC gồm tòa nhà 3 tầng (Tầng 1 có 2 phòng ban, mỗi phòng 4 máy; Tầng 2 có 1 phòng 10 máy; Tầng 3 có 2 phòng, mỗi phòng 2 máy; tổng quy mô 22 máy vi tính). Người học phải phối hợp linh hoạt các cấu trúc Star, Bus, Ring, tối ưu hóa số lượng thiết bị phần cứng và đảm bảo khả năng mở rộng hệ thống trong vòng 3 năm; bài toán mở rộng kết nối 2 chi nhánh cách nhau 100 km.
• Thực hành bấm cáp mạng: Quy trình cắt vỏ, xếp màu dây, bấm đầu giắc RJ45 cho cáp UTP theo tiêu chuẩn T568A và T568B, kiểm tra thông mạch cho cáp thẳng và cáp chéo.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập được quy định cụ thể:

• Đánh giá lý thuyết: Sử dụng hình thức kiểm tra viết, câu hỏi trắc nghiệm và vấn đáp nhằm đánh giá việc ghi nhớ khái niệm, phân tích chức năng các tầng OSI, cơ chế chuyển mạch gói và giao thức TCP/IP.
• Đánh giá kỹ năng: Đánh giá trực tiếp qua thao tác bấm cáp mạng đúng kỹ thuật, kiểm tra độ chính xác của sơ đồ thiết kế mạng và khả năng cấu hình thiết bị.
• Hướng dẫn tự học: Hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài học yêu cầu sinh viên tự tổng hợp, vẽ lại sơ đồ cấu trúc các tầng và so sánh các đặc tính kỹ thuật của đường truyền.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình ghi nhận các bước phát triển của công nghệ mạng máy tính qua các giai đoạn lịch sử và tiêu chuẩn kỹ thuật:

• Cập nhật tiến trình lịch sử kỹ thuật: Phản ánh quá trình chuyển dịch từ các hệ thống máy tính dùng đèn điện tử thập niên 1950, thiết bị IBM 3270 qua đường dây thoại thập niên 1970, hệ điều hành mạng cục bộ sơ khai Arcnet (1977), đến sự chuẩn hóa của mô hình 7 tầng ISO/OSI (1984) và sự phổ biến của TCP/IP phiên bản 4 (1981) cùng bản thảo IPv6 (1994).
• Hệ thống dữ liệu kỹ thuật chuẩn IEEE 802.3: Tổng hợp các thông số định lượng cụ thể của các chuẩn mạng cục bộ Ethernet 10 Mbps:
  • 10BASE5: Cáp đồng trục béo (Thick Ethernet), đầu nối Transceiver, cự ly tối đa 500 m/phân đoạn, khoảng cách giữa các trạm tối thiểu 2,5 m, hỗ trợ tối đa 100 trạm/phân đoạn, chiều dài toàn mạng tối đa 2.500 m.
  • 10BASE2: Cáp đồng trục gầy (Thin Ethernet), đầu nối BNC chữ T, cự ly tối đa 185 m/phân đoạn, khoảng cách trạm tối thiểu 0,5 m, hỗ trợ tối đa 30 trạm/phân đoạn.
  • 10BASE-T: Cáp xoắn đôi UTP, đầu giắc RJ45 kết nối qua HUB, cự ly tối đa 100 m từ trạm đến HUB; mở rộng sang chuẩn 100BASE-T (100 Mbps) và Gigabit Ethernet (1 Gbps).
  • 10BASE-F: Cáp sợi quang (Fiber optic), ứng dụng làm đường trục xương sống (backbone) liên kết các mạng LAN cách xa từ 2 đến 10 km.
• Tính ứng dụng thực tế: Phân tích cấu tạo và thông số của các loại vật tải truyền dẫn gồm cáp xoắn đôi chống nhiễu STP, không bọc kim UTP (Cat 3, Cat 5), cáp quang đơn mode (đường kính lõi 8 µm) và đa mode (50 µm), giúp người học nhận biết và lựa chọn đúng chủng loại vật tư cho các dự án lắp đặt mạng thực tế.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên ngành Công nghệ Thông tin: Dành cho sinh viên hệ Cao đẳng Nghề và các bậc đào tạo kỹ thuật tương đương, học tập trong học kỳ bố trí các môn cơ sở chuyên ngành bắt buộc.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học chung, các học phần tin học cơ sở và kiến thức phần cứng máy tính cơ bản trước khi tiếp cận mô đun MĐ 14.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức, định khung bài giảng lý thuyết (30 giờ), phân bổ bài tập thiết kế hệ thống và tổ chức các buổi rèn luyện kỹ năng bấm cáp tại phòng thực hành (27 giờ).
• Cán bộ kỹ thuật và người tự học: Tài liệu hỗ trợ các kỹ thuật viên, quản trị viên mạng sơ cấp tra cứu cấu trúc chân cáp T568A/T568B, đặc tính kỹ thuật của các bộ ghép nối (Repeater, Hub, Switch, Router, Modem) và cấu trúc gói tin của họ giao thức TCP/IP.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế cho sinh viên chuyên ngành Công nghệ Thông tin tại các trường đào tạo nghề, cũng như kỹ thuật viên sơ cấp cần nắm vững kiến thức phần cứng, môi trường truyền dẫn và phương thức kết nối mạng cơ bản.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần hoàn tất các môn học đại cương và môn cơ sở ngành trong chương trình đào tạo, hiểu biết cơ bản về cấu trúc phần cứng máy tính và hệ điều hành trước khi học mô đun này.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Tài liệu tập trung vào các thông số kỹ thuật chuẩn hóa định lượng (chuẩn IEEE 802.3, phân loại 5 lớp giao thức Transport OSI), đồng thời dành 45% thời lượng cho thực hành bấm cáp và giải quyết tình huống thiết kế mạng nhiều tầng thực tế thay vì chỉ trình bày lý thuyết thuần túy.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học cần đọc kỹ phần lý thuyết về mô hình OSI và TCP/IP, làm đầy đủ hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài, vẽ lại các sơ đồ tô pô mạng và trực tiếp rèn luyện kỹ năng bấm đầu cáp mạng theo đúng sơ đồ màu chuẩn T568A/T568B.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình cung cấp sẵn hệ thống câu hỏi ôn tập lý thuyết, bài tập nâng cao về thiết kế mạng cho các công ty đa chi nhánh, bảng thông số kỹ thuật chuẩn IEEE 802.3 và hướng dẫn từng bước quy trình bấm cáp mạng thẳng/chéo.

---

Kết luận

Giáo trình Mạng máy tính (MĐ 14) của Trường Cao đẳng Nghề Cần Thơ cung cấp đầy đủ các khối kiến thức cơ bản về hệ thống mạng, bao gồm lịch sử phát triển, mô hình chuẩn ISO/OSI, cấu trúc hình học tô pô, vật tải truyền dẫn và bộ giao thức TCP/IP. Lộ trình học tập được thiết kế chặt chẽ qua 60 giờ đào tạo, kết hợp đồng bộ giữa lý thuyết phân tầng và kỹ năng bấm cáp, phân tích thiết bị phần cứng. Tài liệu này đóng vai trò là nguồn học liệu cơ sở phục vụ công tác đào tạo chuyên môn nghề và hỗ trợ định hướng kỹ năng quản trị hệ thống mạng cho sinh viên Công nghệ Thông tin.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SCMT-TC-MĐ14-MMT TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Yêu cầu có các tài liệu tham khảo cho sinh viên của khoa Công nghệ Thông tin - Trường Cao đẳng Nghề ngày càng trở nên cấp thiết. Việc biên soạn tài liệu này nằm trong kế hoạch xây dựng hệ thống giáo trình các môn học của Khoa.

Đề cương của giáo trình đã được thông qua Hội đồng Khoa học của Khoa và Trường. Mục tiêu của giáo trình nhằm cung cấp cho sinh viên một tài liệu tham khảo chính về môn học Mạng máy tính, trong đó giới thiệu những khái niệm căn bản nhất về hệ thống mạng máy tính, đồng thời trang bị những kiến thức và một số kỹ năng chủ yếu cho việc bảo trì và quản trị một hệ thống mạng. Đây có thể coi là những kiến thức ban đầu và nền tảng cho các kỹ thuật viên, quản trị viên về hệ thống mạng. Mặc dù đã có những cố gắng để hoàn thành giáo trình theo kế hoạch, nhưng do hạn chế về thời gian và kinh nghiệm soạn thảo giáo trình, nên tài liệu chắc chắn còn những khiếm khuyết.

Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô trong Khoa cũng như các bạn sinh viên và những ai sử dụng tài liệu này. Các góp ý xin gửi về Khoa Công nghệ thông tin - Trường Cao đẳng nghề Cần Thơ. Xin chân thành cảm ơn. Cần Thơ, ngày tháng năm 2021 Tham gia biên soạn 1.

Chủ biên Nguyễn Phát Minh 2 MỤC LỤC TRANG LỜI GIỚI THIỆU. 3 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN. 5 Tên môn học/mô đun: MẠNG MÁY TÍNH. 5 Mã môn học/mô đun: MĐ 14.

5 BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ MẠNG MÁY TÍNH. Lịch sử mạng máy tính:. Giới thiệu mạng máy tính:. Định nghĩa mạng máy tính và mục đích của việc kết nối mạng:.

Đặc trưng kỹ thuật của mạng máy tính:. Phân loại mạng máy tính:. Phân loại mạng theo khoảng cách địa lý :. Phân loại theo kỹ thuật chuyển mạch:.

Phân loại theo kiến trúc mạng sử dụng:. Phân loại theo hệ điều hành mạng:. Giới thiệu các mạng máy tính thông dụng nhất:. Mạng cục bộ:.

Mạng diện rộng với kết nối LAN TO LAN:. Liên mạng INTERNET:. CÂU HỎI ÔN TẬP:. Hiểu thế nào là mạng máy tính.

Hãy trình bày tóm tắt chức năng các thành phần chủ yếu của một mạng máy tính ?. 15 BÀI 2: MÔ HÌNH HỆ THỐNG MỞ OSI. Mô hình tham khảo OSI:. Các giao thức trong mô hình OSI.

Các chức năng chủ yếu của các tầng của mô hình OSI:. Tầng 2: Liên kết dữ liệu (Data link). Tầng 4: Vận chuyển (Transport):. Tầng 5: Giao dịch (Session):.

Tầng 6: Trình bày (Presentation). Tầng 7: ứng dụng (Application). CÂU HỎI ÔN TẬP:. 28 BÀI 3: TÔ PÔ MẠNG.

Mạng cục bộ :. Kiến trúc mạng cục bộ :. Mạng hình sao:. Mạng trục tuyến tính (Bus): .3 Mạng hình vòng: .4 Kết nối hỗn hợp:.

CÂU HỎI ÔN TẬP:. PHẦN THỰC HÀNH:. 33 BÀI 4: CÁP MẠNG VÀ VẬT TẢI TRUYỀN. Các thiết bị mạng thông dụng.

Cáp đôi dây xoắn (Twisted pair cable). Cáp đồng trục (Coaxial cable) băng tần cơ sở. Cáp đồng trục băng rộng (Broadband Coaxial Cable). Các thiết bị ghép nối.

Card giao tiếp mạng (Network Interface Card viết tắt là NIC). Bộ chuyển tiếp (REPEATER ). Các bộ tập trung (Concentrator hay HUB). Một số kiểu nối mạng thông dụng và các chuẩn.Các thành phần thông thường trên một mạng cục bộ gồm có.

CÂU HỎI ÔN TẬP :. BÀI THỰC HÀNH:. 45 BÀI 5: GIỚI THIỆU GIAO THỨC TCP/IP. Giao thức IP.

Họ giao thức TCP/IP. Chức năng chính của - Giao thức liên mạng IP(v4). Địa chỉ IP. Cấu trúc gói dữ liệu IP.

Phân mảnh và hợp nhất các gói IP. Định tuyến IP. Một số giao thức điều khiển. Giao thức ICMP.

Giao thức ARP và giao thức RARP. Giao thức lớp chuyển tải (Transport Layer) .1 Giao thức TCP .2 Cấu trúc gói dữ liệu TCP.3 Thiết lập và kết thúc kết nối TCP. CÂU HỎI ÔN TẬP:. BÀI THỰC HÀNH:.

66 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 67 4 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên môn học/mô đun: MẠNG MÁY TÍNH Mã môn học/mô đun: MĐ 14 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun:  Vị trí: Môn học được bố trí sau khi sinh viên học xong các môn học chung, các môn học cơ sở chuyên ngành đào tạo chuyên môn nghề.  Tính chất: Là môn học cơ sở chuyên ngành bắt buộc.  Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: Mục tiêu của môn học/mô đun:  Về kiến thức: o Trình bày được lịch sử mạng máy tính o Phân biệt được các thiết bị mạng.

o Nắm rõ chức năng của từng tầng trong mô hình OSI o Trình bày được các mô hình mạng thường dùng  Về kỹ năng: o Cài đặt hệ thống mạng cơ bản o Bấm được các chuẩn dây mạng  Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: o Nghiêm túc, tỉ mỉ trong quá trình tiếp cận với công cụ mới o Chủ động sáng tạo tìm kiếm các ứng dụng quản trị mạng cho các mô hình. o Bố trí làm việc khoa học đảm bảo an toàn cho người và phương tiện học tập. Nội dung của môn học/mô đun: Thời gian Số Thực Kiểm tra* Tên chương ,mục Tổng Lý TT hành Bài (LT số thuyết tập hoặcTH) I Tổng quan về công nghệ mạng máy 4 4 tính Lịch sử mạng máy tính Giới thiệu mạng máy tính Đặc trưng cơ bản của mạng máy tính Phân loại mạng máy tính II Mô hình OSI 8 6 2 5 Mô hình tham khảo OSI Các giao thức trong mô hình OSI Các chức năng chủ yếu của các tầng của mô hình OSI III Tô pô mạng 13 9 3 1 Mạng cục bộ Kiến trúc mạng cục bộ IV Cáp mạng và vật tải truyền 25 7 17 1 Các thiết bị mạng thông dụng Các thiết bị ghép nối Một số kiểu nối mạng thông dụng và các chuẩn V Giới thiệu giao thức TCP/IP 10 4 5 1 Mô hình tham chiếu bộ giao thức TCP/IP Một số giao thức điều khiển Cộng 60 30 27 3 6 BÀI 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ MẠNG MÁY TÍNH Mã chương: MĐ 14 - 01 Giới thiệu: Trong chương này trình bày những nội dung căn bản về quá trình lịch sử hình thành mạng máy tính và các khái niệm căn bản của mạng máy tính. Mục tiêu của bài:  Trình bày được sự hình thành và phát triển của mạng máy tính.

 Mô tả được các đặc trưng cơ bản của mạng máy tính.  Phân loại và xác định đuợc các kiểu thiết kế mạng máy tính thông dụng.  Thực hiện các thao tác an toàn với máy tính. Nội dung chính: 1.

Lịch sử mạng máy tính: Mục tiêu: Trình bày được sự hình thành và phát triển của mạng máy tính. Vào giữa những năm 50 khi những thế hệ máy tính đầu tiên được đưa vào hoạt động thực tế với những bóng đèn điện tử thì chúng có kích thước rất cồng kềnh và tốn nhiều năng lượng. Hồi đó việc nhập dữ liệu vào các máy tính được thông qua các tấm bìa mà người viết bài trình đã đục lỗ sẵn. Mỗi tấm bìa tương đương với một dòng lệnh mà mỗi một cột của nó có chứa tất cả các ký tự cần thiết mà người viết bài trình phải đục lỗ vào ký tự mình lựa chọn.

Các tấm bìa được đưa vào một "thiết bị" gọi là thiết bị đọc bìa mà qua đó các thông tin được đưa vào máy tính (hay còn gọi là trung tâm xử lý) và sau khi tính toán kết quả sẽ được đưa ra máy in. Như vậy các thiết bị đọc bìa và máy in được thể hiện như các thiết bị vào ra (I/O) đối với máy tính. Sau một thời gian các thế hệ máy mới được đưa vào hoạt động trong đó một máy tính trung tâm có thể được nối với nhiều thiết bị vào ra (I/O) mà qua đó nó có thể thực hiện liên tục hết chương trình này đến chương trình khác. Cùng với sự phát triển của những ứng dụng trên máy tính các phương pháp nâng cao khả năng giao tiếp với máy tính trung tâm cũng đã được đầu tư nghiên cứu rất nhiều.

Vào giữa những năm 60 một số nhà chế tạo máy tính đã nghiên cứu thành công những thiết bị truy cập từ xa tới máy tính của họ. Một trong những phương pháp thâm nhập từ xa được thực hiện bằng việc cài đặt một thiết bị đầu cuối ở một vị trí cách xa trung tâm tính toán, thiết bị đầu cuối này được liên kết với trung tâm bằng việc sử dụng đường dây điện thoại và với hai thiết bị xử lý tín hiệu (thường gọi là Modem) gắn ở hai đầu và tín hiệu được truyền thay vì trực tiếp thì thông qua dây điện thoại.1: Mô hình truyền dữ liệu từ xa đầu tiên Những dạng đầu tiên của thiết bị đầu cuối bao gồm máy đọc bìa, máy in, thiết bị xử lý tín hiệu, các thiết bị cảm nhận. Việc liên kết từ xa đó có thể thực hiên thông qua những vùng khác nhau và đó là những dạng đầu tiên của hệ thống mạng. Trong lúc đưa ra giới thiệu những thiết bị đầu cuối từ xa, các nhà khoa học đã triển khai một loạt những thiết bị điều khiển, những thiết bị đầu cuối đặc biệt cho phép người sử dụng nâng cao được khả năng tương tác với máy tính.

Một trong những sản phẩm quan trọng đó là hệ thống thiết bị đầu cuối 3270 của IBM. Hệ thống đó bao gồm các màn hình, các hệ thống điều khiển, các thiết bị truyền thông được liên kết với các trung tâm tính toán. Hệ thống 3270 được giới thiệu vào năm 1971 và được sử dụng dùng để mở rộng khả năng tính toán của trung tâm máy tính tới các vùng xa.