Giáo Trình Lý Thuyết Tài Chính Tiền Tệ: Kiến Thức Toàn Diện Về Tài Chính

Tài liệu giảng dạy Lý thuyết tài chính tiền tệ - học từ cơ bản đến nâng cao hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao ngành hiện nay

• Tác giả: Pgs. Nguyễn Thái Sơn
• Trường học: Trường Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Lý thuyết tài chính tiền tệ
• Đề tài: Giáo trình Lý thuyết Tài chính – Tiền tệ
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ TÀI CHÍNH VÀ TIỀN TỆ
• 1.1. BẢN CHẤT CỦA TIỀN TỆ
• 1.2. CHỨC NĂNG CỦA TIỀN TỆ
• 1.3. CÁC HÌNH THÁI TIỀN TỆ
• 1.4. KHỐI TIỀN TỆ
• 1.5. CHẾ ĐỘ TIỀN TỆ
• 1.6. Khái niệm lạm phát
• 1.7. Các loại lạm phát
• 1.8. Chỉ tiêu đánh giá mức độ lạm phát
• 1.9. Nguyên nhân của lạm phát
• 1.10. Ảnh hưởng của lạm phát đến sự phát triển kinh tế - xã hội
• 1.11. Biện pháp chống lạm phát
• 1.12. BẢN CHẤT CỦA TÀI CHÍNH
• 1.13. CHỨC NĂNG CỦA TÀI CHÍNH
• 1.14. HỆ THỐNG TÀI CHÍNH
• 2. CHƯƠNG 2: NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 2.2. THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 2.3. CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 2.4. CÂN ĐỐI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 3. CHƯƠNG 3: TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP
• 3.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP
• 3.2. NHỮNG NỘI DUNG CHỦ YẾU CỦA TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP
• 4. CHƯƠNG 4: THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VÀ CÁC ĐỊNH CHẾ
• 4.1. TÀI CHÍNH TRUNG GIAN
• 4.2. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH
• 4.3. THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ
• 4.4. THỊ TRƯỜNG VỐN
• 4.5. THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 4.6. CÁC ĐỊNH CHẾ TÀI CHÍNH TRUNG GIAN
• 5. CHƯƠNG 5: TÍN DỤNG VÀ LÃI SUẤT
• 5.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TÍN DỤNG
• 5.2. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LÃI SUẤT
• 6. CHƯƠNG 6: NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 6.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 6.2. CHỨC NĂNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 6.3. HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 7. CHƯƠNG 7: NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ
• 7.1. NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
• 7.2. CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ
• 8. CHƯƠNG 8: TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
• 8.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
• 8.2. TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI
• 8.3. CÁN CÂN THANH TOÁN QUỐC TẾ
• 8.4. TÍN DỤNG QUỐC TẾ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giáo trình tài chính

Giáo trình Lý thuyết Tài chính Tiền tệ là tài liệu quan trọng dành cho sinh viên khối ngành Kinh tế. Giáo trình cung cấp kiến thức từ cơ bản đến nâng cao về tài chính và tiền tệ, giúp người học hiểu rõ các nguyên lý, mô hình và công cụ trong lĩnh vực này. Giáo trình được thiết kế theo hướng ứng dụng, phù hợp với bối cảnh kinh tế số hiện đại.

1.1. Lý thuyết tài chính

Lý thuyết tài chính là nền tảng giúp người học hiểu về bản chất, chức năng và vai trò của tài chính trong nền kinh tế. Giáo trình phân tích sự ra đời của phạm trù tài chính, bản chất của tài chính và các chức năng như phân phối và giám đốc. Đây là kiến thức cốt lõi để nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề tài chính trong thực tiễn.

1.2. Tiền tệ

Tiền tệ là phương tiện trao đổi quan trọng trong nền kinh tế. Giáo trình trình bày chi tiết về sự ra đời, bản chất và các chức năng của tiền tệ như thước đo giá trị, phương tiện trao đổi và cất trữ giá trị. Ngoài ra, các hình thái tiền tệ từ hóa tệ đến tiền điện tử cũng được phân tích kỹ lưỡng.

II. Học tài chính từ cơ bản đến nâng cao

Giáo trình được thiết kế để người học tiếp cận kiến thức tài chính từ cơ bản đến nâng cao. Các chương trình đào tạo tại Trường Đại học Hải Phòng sử dụng giáo trình này làm tài liệu chính, giúp sinh viên nắm vững lý thuyết và vận dụng vào thực tiễn.

2.1. Tài chính cơ bản

Phần tài chính cơ bản giới thiệu các khái niệm, nguyên lý và chức năng của tài chính. Người học sẽ hiểu rõ về hệ thống tài chính, cấu trúc và vai trò của nó trong nền kinh tế. Đây là bước đầu tiên để tiếp cận các vấn đề phức tạp hơn.

2.2. Tài chính nâng cao

Phần tài chính nâng cao đi sâu vào các vấn đề như quản lý tài chính, phân tích tài chính và các công cụ tài chính hiện đại. Giáo trình cung cấp kiến thức chuyên sâu, giúp người học áp dụng vào thực tiễn quản lý và điều hành tài chính.

III. Khóa học tài chính và nguyên lý tài chính

Giáo trình là nền tảng cho các khóa học tài chính tại Trường Đại học Hải Phòng. Nội dung giáo trình bao gồm các nguyên lý tài chính cơ bản, giúp sinh viên hiểu rõ về cơ chế hoạt động của hệ thống tài chính và các yếu tố ảnh hưởng đến nó.

3.1. Quản lý tài chính

Quản lý tài chính là một phần quan trọng trong giáo trình. Nội dung này giúp người học hiểu về các quyết định tài chính, quản lý nguồn vốn và tối ưu hóa hiệu quả tài chính trong doanh nghiệp.

3.2. Phân tích tài chính

Phân tích tài chính là công cụ không thể thiếu trong quản lý tài chính. Giáo trình cung cấp các phương pháp và chỉ tiêu phân tích tài chính, giúp người học đánh giá hiệu quả hoạt động tài chính của doanh nghiệp.

IV. Thị trường tài chính và các định chế tài chính

Giáo trình dành một chương riêng để phân tích về thị trường tài chính và các định chế tài chính trung gian. Nội dung này giúp người học hiểu rõ về cấu trúc, chức năng và vai trò của thị trường tài chính trong nền kinh tế.

4.1. Thị trường tiền tệ

Thị trường tiền tệ là nơi diễn ra các giao dịch ngắn hạn. Giáo trình phân tích cấu trúc, chủ thể tham gia và các công cụ của thị trường tiền tệ, giúp người học hiểu rõ về hoạt động của thị trường này.

4.2. Thị trường vốn

Thị trường vốn là nơi huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế. Giáo trình trình bày về cấu trúc, chủ thể tham gia và các công cụ của thị trường vốn, giúp người học nắm vững kiến thức về thị trường này.

V. Tài chính quốc tế

Chương cuối của giáo trình tập trung vào tài chính quốc tế, bao gồm các vấn đề như tỷ giá hối đoái, cán cân thanh toán quốc tế và tín dụng quốc tế. Nội dung này giúp người học hiểu rõ về các yếu tố ảnh hưởng đến tài chính trong bối cảnh toàn cầu hóa.

5.1. Tỷ giá hối đoái

Tỷ giá hối đoái là yếu tố quan trọng trong tài chính quốc tế. Giáo trình phân tích các loại tỷ giá, phương pháp biểu thị và các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái.

5.2. Cán cân thanh toán quốc tế

Cán cân thanh toán quốc tế phản ánh tình hình tài chính của một quốc gia. Giáo trình trình bày về nội dung, ý nghĩa và các biện pháp điều chỉnh cán cân thanh toán quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lý thuyết Tài chính – Tiền tệ (Mã số: GT.01) do tập thể giảng viên Bộ môn Tài chính, Khoa Kế toán – Tài chính, Trường Đại học Hải Phòng biên soạn, được nghiệm thu và phát hành vào năm 2023. Công trình do PGS. Nguyễn Thái Sơn chủ biên, cùng sự tham gia biên soạn của Ths. Bùi Thị Bích Hằng, Ths. Trần Thị Phương Thảo, Ths. Đỗ Thị Phương Thảo, Ths. Trần Việt Trang và NCS. Vũ Văn Thành.

Trong chương trình đào tạo trình độ đại học khối ngành Kinh tế (bao gồm các ngành Tài chính – Ngân hàng, Kế toán, Kinh tế, Quản trị Kinh doanh…), Lý thuyết Tài chính – Tiền tệ giữ vị trí là học phần kiến thức cơ sở khối ngành bắt buộc. Học phần đóng vai trò cầu nối, cung cấp nền tảng lý luận ban đầu để người học tiếp tục nghiên cứu các học phần chuyên sâu như Quản trị tài chính doanh nghiệp, Ngân hàng thương mại, Thị trường chứng khoán và Tài chính quốc tế.

Mục tiêu học tập của giáo trình bao gồm:

• Hệ thống hóa các khái niệm, bản chất, chức năng và quy luật vận động của tiền tệ, tài chính trong nền kinh tế thị trường.
• Làm rõ cấu trúc và cơ chế vận hành của hệ thống tài chính quốc gia, bao gồm ngân sách nhà nước, tài chính doanh nghiệp, thị trường tài chính, hệ thống ngân hàng và các định chế tài chính trung gian.
• Trang bị phương pháp luận để phân tích các hiện tượng kinh tế vĩ mô như lạm phát, thâm hụt ngân sách, biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái.
• Hình thành năng lực vận dụng các công cụ tính toán tài chính cơ bản vào thực tiễn quản lý và hoạt động kinh doanh.

Giáo trình có cấu trúc gồm 8 chương, tiếp cận từ các nguyên lý tảng nền đến các khâu cấu thành hệ thống tài chính và thể chế điều hành. Điểm đặc sắc của tài liệu là phương pháp trình bày gắn kết giữa lý thuyết kinh điển với hệ thống dữ liệu thực nghiệm, sơ đồ cấu trúc, 29 hộp thông tin học thuật (academic boxes) và bổ sung các nội dung về tài chính số, kinh tế số theo định hướng đào tạo ứng dụng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân chia nội dung thành 8 chương với tiến trình phát triển kiến thức logic:

[Chương 1: Đại cương về Tài chính và Tiền tệ]
[Khâu cơ sở & Quỹ tiền tệ tập trung]
[Môi trường lưu chuyển & Công cụ đo lường]
[Hệ thống quản chế & Điều tiết vĩ mô]

• Chương 1: Đại cương về Tài chính và Tiền tệ: Trình bày lịch sử phát triển của 4 hình thái giá trị (giản đơn/ngẫu nhiên, mở rộng, chung, tiền tệ); 3 chức năng của tiền tệ (thước đo giá trị, phương tiện trao đổi, phương tiện cất trữ giá trị); các hình thái tiền tệ từ hóa tệ (phi kim loại, kim loại), tín tệ (tiền giấy, bút tệ) đến tiền kỹ thuật số (Electronic Money, Cryptographic Currency); các khối tiền tệ ($M_1, M_2, M_3, L$); các chế độ tiền tệ (song bản vị, đơn bản vị, các hệ thống tiền tệ quốc tế Paris, Genoa, Bretton Woods, Jamaica); lý thuyết lạm phát, nguyên nhân, chỉ số đo lường (CPI, PPI, chỉ số giảm phát GDP) và biện pháp kiểm soát; hai tiền đề ra đời của tài chính (sản xuất hàng hóa - tiền tệ và nhà nước) cùng chức năng phân phối và giám đốc.
• Chương 2: Ngân sách Nhà nước: Phân tích bản chất, vai trò của ngân sách nhà nước; cơ cấu thu và chi ngân sách; các nhân tố ảnh hưởng và nguyên tắc bồi dưỡng nguồn thu; vấn đề cân đối ngân sách nhà nước, thực trạng đầu tư công và bội chi ngân sách giai đoạn 2018–2022.
• Chương 3: Tài chính Doanh nghiệp: Xác định mục tiêu và các quyết định tài chính doanh nghiệp; phân tích cấu trúc nguồn vốn, tài sản, doanh thu, chi phí, lợi nhuận; giới thiệu mẫu Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và 3 phương pháp trích khấu hao tài sản cố định (đường thẳng, số dư giảm dần có điều chỉnh, theo sản lượng).
• Chương 4: Thị trường Tài chính và các Định chế Tài chính Trung gian: Trình bày cấu trúc, công cụ của thị trường tiền tệ, thị trường vốn và thị trường chứng khoán; phân loại và vai trò của các tổ chức tài chính trung gian trong việc dẫn truyền vốn.
• Chương 5: Tín dụng và Lãi suất: Làm rõ chức năng, thời hạn và hình thức tín dụng; cấu trúc và các nhân tố tác động đến lãi suất; nguyên lý giá trị thời gian của tiền tệ (Time Value of Money - TVM) với các công thức tính lãi đơn, lãi kép, giá trị hiện tại ($PV$), giá trị tương lai ($FV$), xác định số kỳ khoản và ứng dụng hàm tài chính trong Excel.
• Chương 6: Ngân hàng Thương mại: Hệ thống hóa khái niệm, phân loại và 3 chức năng cốt lõi (trung gian tín dụng, trung gian thanh toán, tạo tiền); các hoạt động nghiệp vụ tạo lập nguồn vốn, sử dụng vốn và dịch vụ ngân hàng hiện đại.
• Chương 7: Ngân hàng Trung ương và Chính sách Tiền tệ: Mô tả sự ra đời của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; các mô hình tổ chức NHTW (trực thuộc hoặc độc lập với chính phủ); chức năng phát hành tiền, ngân hàng của các ngân hàng, ngân hàng của chính phủ; mục tiêu và hệ thống công cụ của chính sách tiền tệ (dự trữ bắt buộc, tái cấp vốn, thị trường mở).
• Chương 8: Tài chính Quốc tế: Trình bày bản chất, vai trò của tài chính quốc tế; lý thuyết tỷ giá hối đoái và các chế độ tỷ giá; cấu trúc cán cân thanh toán quốc tế (BOP); thị trường tín dụng quốc tế và vai trò của các tổ chức IMF, WB, ADB, BIS tại Việt Nam.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng trên hệ thống lý thuyết kinh tế học chính thống:

• Lý thuyết tiền tệ và giá cả: Tích hợp kết luận của Paul A. Samuelson, William D. Nordhaus, Frederic S. Mishkin, Milton Friedman về bản chất tiền tệ và lạm phát; phương trình số lượng tiền tệ $M \times V = P \times Y$.
• Lý thuyết tài chính công: Quan điểm của C. Ăng-ghen về tiền đề nhà nước đối với sự ra đời của thuế và công trái; mô hình cân đối thâm hụt ngân sách qua phương trình $DEF = G - T = \Delta MB + \Delta B$.
• Khung phân tích trung gian tài chính và hệ thống ngân hàng hai cấp: Cơ chế tạo tiền ghi sổ của NHTM và cơ chế điều tiết cung ứng tiền tệ của NHTW.
• Nguyên lý phân phối tài chính: Quy trình phân phối lần đầu tổng sản phẩm xã hội và phân phối lại nhằm tạo lập các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Tính toán lãi suất đơn, lãi kép, giá trị hiện tại ($PV$), giá trị tương lai ($FV$); thiết lập lịch trích khấu hao tài sản cố định theo 3 phương pháp; sử dụng các hàm tài chính trên phần mềm bảng tính Excel để xử lý bài toán dòng tiền.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đọc hiểu và phân tích các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính doanh nghiệp, Bảng cân đối kế toán; đánh giá tác động của các chỉ số CPI, PPI, GDP deflator; phân tích cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ và biến động tỷ giá hối đoái.
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Nhận diện và phân loại các công cụ trên thị trường tài chính (hối phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi, công trái, trái phiếu, cổ phiếu); nhận biết các điều kiện và quy trình giao dịch thanh toán qua hệ thống NHTM, SWIFT, thẻ ngân hàng, tiền điện tử.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế phục vụ phương pháp giảng dạy tích cực, chuyển từ truyền thụ lý thuyết thuần túy sang định hướng ứng dụng và phát triển năng lực tự nghiên cứu của sinh viên.

• Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Kết hợp thuyết giảng các khung nguyên lý chuẩn mực với phương pháp học tập dựa trên vấn đề (Problem-based learning). Cấu trúc mỗi chương mở đầu bằng "Mục tiêu học tập" cụ thể, giúp định hình kết quả đầu ra cần đạt được về mặt nhận thức và kỹ năng.
• Hệ thống hộp thông tin và tình huống (Academic Boxes): Giáo trình tích hợp 29 hộp thông tin làm chất liệu thảo luận trên lớp:
  • Lịch sử tiền tệ và lạm phát: Hộp 1.1 trích dẫn công trình Primitive Money (1966) của Paul Einzig; Hộp 1.3 đến 1.7 phân tích 4 hệ thống tiền tệ quốc tế và hệ thống EMS; Hộp 1.8–1.9 dẫn chứng lạm phát 774,7% năm 1986 tại Việt Nam, siêu lạm phát năm 1923 tại Đức và giai đoạn 2007–2009 tại Zimbabwe.
  • Thực tiễn tài chính công: Hộp 2.6 và 2.7 cung cấp dữ liệu thực trạng giải ngân đầu tư công năm 2022 và bội chi NSNN Việt Nam giai đoạn 2018–2022.
  • Định chế quốc tế: Hộp 8.4 đến 8.7 phân tích hoạt động thực tế của IMF, WB, ADB và việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam gia nhập BIS.
• Bài tập thực hành và tính toán (Practical exercises): Giáo trình cung cấp bài tập về các nghiệp vụ tài chính thực tế như cách tính khấu hao, tính thời hạn tín dụng trung bình, xác định tiền thuê tài chính, chiết khấu giấy tờ có giá, chiết khấu dòng tiền.
• Phương pháp đánh giá (Assessment methods): Phục vụ đánh giá đa thành phần, gồm đánh giá chuyên cần, kiểm tra định kỳ (bài tập cá nhân, bài tập nhóm xử lý tình huống thực tế) và thi kết thúc học phần với cấu trúc kết hợp câu hỏi lý thuyết, câu hỏi phân tích hiện tượng kinh tế và bài toán tính toán định lượng.
• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Sinh viên được định hướng đọc trước mục tiêu học tập, tra cứu danh mục thuật ngữ viết tắt (GDP, NHTM, NHTW, NSNN, TTTC, UBCK, WTO...), theo dõi hệ thống sơ đồ (sơ đồ tổ chức Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, mô hình hệ thống NSNN, mô hình TTTC) để tự củng cố kiến thức.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh nhiều dữ kiện cập nhật và gắn kết chặt chẽ với bối cảnh kinh tế hiện đại:

Tiêu chí cập nhật	Dữ kiện cụ thể trong giáo trình
Dữ liệu thực nghiệm kinh tế	- Tốc độ tăng CPI bình quân của Việt Nam qua các năm. - Thực trạng đầu tư công năm 2022 và bội chi NSNN giai đoạn 2018–2022. - Tỷ giá niêm yết giữa EUR và các ngoại tệ sau sự kiện Brexit năm 2020.
Tài chính số & Tiền tệ mới	- Bổ sung khái niệm Electronic Money (dự án e-EURO của ECB, thử nghiệm e-CNY tại Trung Quốc từ tháng 8/2020). - Phân loại Cryptographic Currency (Bitcoin, ETH, Pi) và hệ thống thanh toán điện tử EMOP, SWIFT. - Phân loại phương tiện thanh toán hiện đại: ATM, Credit/Debit card, E-Cash, E-Check.
Gắn kết thực tiễn doanh nghiệp	- Mẫu Bảng cân đối kế toán (Tài sản - Nguồn vốn) và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh chuẩn mực. - 3 phương pháp tính khấu hao tài sản cố định cụ thể. - Ứng dụng bảng tính Excel và các hàm tài chính trong xác định giá trị thời gian của tiền tệ.
Thể chế tài chính quốc tế	- Hoạt động của các tổ chức tài chính đa phương (IMF, WB, ADB) tại Việt Nam. - Phân tích sự kiện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam gia nhập Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong môi trường học thuật:

• Sinh viên bậc đại học: Tài liệu học tập chính khóa bắt buộc đối với sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai thuộc các ngành Tài chính – Ngân hàng, Kế toán, Kiểm toán, Kinh tế, Quản trị Kinh doanh… tại Trường Đại học Hải Phòng và các trường đại học đào tạo khối ngành kinh tế.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu giáo trình một cách thuận lợi, người học cần có kiến thức nền tảng từ các học phần Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Toán cao cấp và Tin học đại cương.
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn mực để biên soạn đề cương chi tiết, bài giảng điện tử, thiết kế đề thi, đề kiểm tra định kỳ và tổ chức các chủ đề thảo luận chuyên đề trên lớp.
• Học viên cao học và người tự học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo hệ thống hóa các nguyên lý cơ bản về tiền tệ, tài chính công, tài chính doanh nghiệp và hệ thống ngân hàng trước khi đi sâu vào các đề tài nghiên cứu chuyên ngành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được biên soạn làm tài liệu học tập chính cho sinh viên đại học khối ngành Kinh tế (Tài chính – Ngân hàng, Kế toán, Quản trị kinh doanh, Kinh tế học), đồng thời là tài liệu tham khảo nền tảng cho học viên cao học và người nghiên cứu cần nắm bắt các nguyên lý tài chính - tiền tệ cơ bản.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần hoàn thành các học phần đại cương gồm Kinh tế học vi mô, Kinh tế học vĩ mô và nắm được các kỹ năng cơ bản về toán kinh tế cũng như thao tác xử lý dữ liệu trên phần mềm bảng tính Excel.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này là gì?

Giáo trình kết hợp đồng bộ giữa lý thuyết kinh điển và dữ liệu kinh tế Việt Nam giai đoạn 2018–2022. Nội dung tích hợp 29 hộp thông tin học thuật thực chứng, làm rõ các hệ thống tiền tệ quốc tế lịch sử và cập nhật các cấu phần tài chính số như tiền điện tử, tiền mã hóa, hệ thống SWIFT và ứng dụng Excel trong tính toán tài chính.

4. Làm thế nào để tự học và nghiên cứu giáo trình đạt hiệu quả cao?

Người học cần theo dõi phần "Mục tiêu học tập" ở đầu mỗi chương, nghiên cứu các sơ đồ luân chuyển vốn, đọc kỹ các hộp tình huống thực tế để liên hệ với lý thuyết, và tự thực hành các bài tập tính toán định lượng (khấu hao, lãi suất kép, thời giá tiền tệ) trên máy tính.

5. Giáo trình trích dẫn và sử dụng các nguồn tài liệu tham khảo nào?

Giáo trình sử dụng tài liệu từ các nhà kinh tế học quốc tế (Paul A. Samuelson, Frederic S. Mishkin, Paul Einzig), các công trình của các học giả trong nước (Tô Xuân Dân, Vũ Chí Lộc, Nguyễn Văn Tiến, Phạm Ngọc Dũng, Đinh Xuân Hạng, Cao Thị Ý Nhi, Đặng Anh Tuấn), dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) và các ấn phẩm của NXB Chính trị quốc gia, NXB Tài chính, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân.

---

Kết luận

Giáo trình Lý thuyết Tài chính – Tiền tệ (Mã số: GT.01) của Trường Đại học Hải Phòng cung cấp hệ thống tri thức học thuật chuẩn tắc, logic và toàn diện về các phạm trù tiền tệ, tài chính, tín dụng và hệ thống ngân hàng.

Lộ trình học tập khoa học được đề xuất là tiếp cận tuần tự từ nguyên lý bản chất tiền tệ - tài chính (Chương 1), nghiên cứu các quỹ tiền tệ và môi trường thị trường (Chương 2, 3, 4), thực hành kỹ thuật định lượng và định chế trung gian (Chương 5, 6, 7), trước khi hoàn thiện ở phạm vi kinh tế mở quốc tế (Chương 8).

Để mở rộng kiến thức, người học nên kết hợp nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật liên quan (Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật các Tổ chức Tín dụng) và các báo cáo phân tích định kỳ từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tổng cục Thống kê, IMF và World Bank.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ TÀI CHÍNH VÀ TIỀN TỆ MỤC TIÊU HỌC TẬP Sau khi nghiên cứu chương này, người học có khả năng: - Hiểu tổng quan về tiền tệ và tài chính về khái niệm, chức năng. - Phân biệt được sự khác nhau giữa tiền tệ và tài chính - Hiểu được tổng quan về lạm phát - Nắm được những kiến thức khái quát về hệ thống tài chính quốc gia - Vận dụng được kiến thức lý thuyết vào tìm hiểu thực tế 1. BẢN CHẤT CỦA TIỀN TỆ 1. Sự ra đời của tiền tệ Trong nông nghiệp và thủ công nghiệp có sự phân công lao động rõ rệt trong xã hội từ cuối thời kỳ công xã nguyên thủy.

Lịch sự đã ghi nhận sự xuất hiện của tiền tệ trong điều kiện sản xuất và trao đổi hàng hóa lúc đó. Bước qua các giai đoạn phát triển từ hình thái giản đơn hay ngẫu nhiên, hình thái giá trị toàn bộ hay mở rộng, hình thái chung, sau đó mới tới sự ra đời của hình thái tiền tệ làm vật chung gian trong quá trình trao đổi hàng hóa. Hình thái giá trị giản đơn hay ngẫu nhiên Khi con người dùng hàng hóa này để trao đổi lấy hàng hóa khác được gọi là hình thức trao đổi trực tiếp. Từ hình thức trao đổi đó đã ra đời hình thái sơ khai nhất là hình thái giá trị giản đơn hay ngẫu nhiên, xuất hiện trong giai đoạn đầu của trao đổi hàng hóa.

Phương thức trao đổi được thể hiện bằng phương trình: a số lượng hàng hóa X = b số lượng hàng hóa Y Trong phương trình trao đổi trên, hàng hóa X và hàng hóa Y đóng vai trò khác nhau: vật chủ động trong trao đổi là hàng hóa X, vật bị động trong trao đổi (vật ngang giá) là hàng hóa Y. Hàng hóa 1 tấm vải = 2 cái xẻng Hình thái giá trị tương đối Hình thái vật ngang giá Ở đây, vật dùng để xác định giá trị của 1 tấm vải là cái xẻng. Xẻng đóng vai trò của phương tiện biểu hiện giá trị của 1 tấm vải. Hàng hoá (tấm vải) mà giá trị của nó được biểu hiện ở một hàng hoá khác (xẻng) thì gọi là hình thái 4 giá trị tương đối.

Còn hàng hoá “cái xẻng” mà giá trị sử dụng của nó biểu hiện giá trị của hàng hoá khác (tấm vải) gọi là hình thái vật ngang giá. Hình thái mở rộng. Khi sản xuất phát triển ở mức cao hơn, chăn nuôi tách ra khỏi trồng trọt, năng suất lao động tăng dẫn tới nhu cầu trao đổi nhiều hơn, thì hình thái giản đơn hay ngẫu nhiên được thay thế bởi một hình thái giá trị khác, hình thái mở rộng. Phương trình sau sẽ mô phỏng hình thái mở rộng: 10 con gà = 3 m vải = 2 cái cuốc = 1 con heo.

Khác với hình thái giản đơn hay ngẫu nhiên ở trên, xẻng là vật ngang giá trong trao đổi thì ở hình thái này, nhiều loại hàng hóa được tham gia trao đổi trên thị trường như vải, cái cuốc, con heo. đều trở thành vật ngang giá. Vậy vật ngang giá đã được mở rộng và đa dạng hơn. Tuy nhiên, ở hình thái này, quá trình trao đổi vẫn diễn ra trực tiếp (H-H.

Để có được thứ mình muốn, con người vẫn phải thực hiện nhiều trao đổi hoặc mất nhiều thời gian và công sức đi tìm người đáp ứng được nhu cầu trao đổi của mình. Hình thái chung. Khi thủ công nghiệp và nông nghiệp trở thành hai lĩnh vực riêng biệt cũng chính là lúc cuộc phân công lao động xã hội lần thứ hai diễn ra. Nhu cầu trao đổi hàng hóa của con người diễn ra thường xuyên và phong phú khi năng suất lao động tăng cao hơn so với thời kì trước.