Luận Văn Thạc Sĩ Về Tự Chủ Tài Chính Tại Trường Đại Học Thương Mại

Luận văn phân tích Tự Chủ Tài Chính Trong Luận Văn Thạc Sĩ Tại Đại Học Thương Mại, vận dụng lý thuyết vững chắc, đề xuất giải pháp sáng tạo cho kinh

• Tác giả: Đặng Thị Hoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Tự Chủ Về Tài Chính Tại Trường Đại Học Thương Mại
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CAM KẾT
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Về tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TRONG CÁC ĐHCL Ở VIỆT NAM
• 1.1. Tổng quan một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.2. Một số khái niệm chung
• 1.2.1. Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công
• 1.2.2. Khái niệm về Trường đại học công lập
• 1.2.3. Cơ chế tự chủ tài chính và tự chủ tài chính
• 1.2.4. Tài chính trong các trường ĐHCL
• 1.2.5. Tổ chức quản lý tài chính trong các trường ĐHCL
• 1.3. Tự chủ tài chính trong các trường đại học công lập
• 1.3.1. Cơ cấu tổ chức của trường đại học công lập
• 1.3.2. Tính tất yếu khách quan của tự chủ tài chính
• 1.3.3. Yêu cầu và điều kiện tự chủ tài chính
• 1.3.4. Vai trò của tự chủ tài chính tại ĐHCL
• 1.3.5. Mục tiêu của tự chủ tài chính tại ĐHCL
• 1.3.6. Những nhân tố chi phối đến tự chủ tài chính
• 1.3.7. Các nguyên tắc thực hiện quyền tự chủ tài chính trong các ĐHCL
• 1.3.8. Nội dung tự chủ tài chính trong trường ĐHCL
• 1.4. Kinh nghiệm tự chủ tài chính đại học
• 1.4.1. Tự chủ tài chính tại các đại học công lập của một số quốc gia
• 1.4.2. Kinh nghiệm của của một số trường ĐHCL
• 1.4.3. Một số đánh giá và bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp luận
• 2.2. Mô tả các phương pháp nghiên cứu được sử dụng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG ĐHTM
• 3.1. Thực trạng tự chủ tài chính tại trường ĐHTM
• 3.1.1. Tự chủ về xây dựng các văn bản quản lý
• 3.1.2. Tự chủ về các khoản thu, mức thu
• 3.1.3. Tự chủ về nội dung chi và định mức chi
• 3.1.4. Tự chủ quản lý và sử dụng tài sản
• 3.1.5. Tự chủ quản lý cân đối thu chi
• 3.1.6. Tự chủ công cụ thực hiện quản lý tài chính
• 3.1.7. Tự chủ trong kiểm tra, giám sát việc thực hiện
• 3.2. Đánh giá chung về tự TCTC tại ĐHTM
• 3.2.1. Ưu điểm và nguyên nhân
• 3.2.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.2.3. Một số vấn đề đặt ra cần tập trung giải quyết
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI ĐHTM TRONG THỜI GIAN 2015-2020
• 4.1. Mục tiêu TCTC
• 4.2. Phương hướng thực hiện TCTC
• 4.3. Giải pháp thực hiện tự chủ tài chính
• 4.4. Một số kiến nghị
• 4.4.1. Kiến nghị với Chính Phủ
• 4.4.2. Với Bộ GD&ĐT
• 4.4.3. Với Bộ Tài chính
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tự chủ tài chính trong các trường đại học công lập

Tự chủ tài chính là một khái niệm quan trọng trong quản lý giáo dục đại học, đặc biệt tại các trường đại học công lập. Tự chủ tài chính không chỉ giúp các trường giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước mà còn tạo điều kiện cho các trường chủ động trong việc khai thác nguồn lực tài chính từ xã hội. Theo nghiên cứu, việc thực hiện tự chủ tài chính tại các trường đại học công lập Việt Nam đang gặp nhiều thách thức. Các trường cần phải xây dựng thương hiệu mạnh và uy tín để thu hút người học, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo. Việc quản lý tài chính hiệu quả sẽ giúp các trường có thể tự cân đối thu chi, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, tự chủ tài chính là yếu tố then chốt để các trường đại học có thể phát triển bền vững trong bối cảnh ngân sách nhà nước hạn chế.

1.1. Khái niệm và vai trò của tự chủ tài chính

Khái niệm tự chủ tài chính được hiểu là khả năng của các trường đại học trong việc tự quyết định các vấn đề tài chính như thu học phí, chi tiêu và quản lý tài sản. Tự chủ tài chính không chỉ giúp các trường có nguồn lực tài chính ổn định mà còn tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh giữa các trường. Theo PGS.TS Phạm Xuân Hậu, tự chủ tài chính là nội dung quan trọng trong quá trình cải cách giáo dục đại học nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội và hội nhập quốc tế. Việc thực hiện tự chủ tài chính sẽ giúp các trường nâng cao chất lượng đào tạo, từ đó đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

II. Thực trạng tự chủ tài chính tại Đại học Thương mại

Đại học Thương mại (ĐHTM) là một trong những trường đại học công lập đi đầu trong việc thực hiện tự chủ tài chính. Thực trạng cho thấy, ĐHTM đã có những bước tiến đáng kể trong việc tự chủ về xây dựng các văn bản quản lý, tự chủ về các khoản thu và mức thu. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc tự chủ về nội dung chi và định mức chi. Theo báo cáo, quản lý tài chính tại ĐHTM còn gặp khó khăn trong việc cân đối thu chi, dẫn đến việc chưa thể phát huy hết tiềm năng tài chính của trường. Việc quản lý tài chính hiệu quả sẽ giúp ĐHTM có thể nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút nhiều sinh viên hơn. ĐHTM cần phải cải thiện các quy trình quản lý tài chính để có thể thực hiện tốt hơn quyền tự chủ tài chính của mình.

2.1. Đánh giá chung về tự chủ tài chính tại ĐHTM

Đánh giá chung về tự chủ tài chính tại ĐHTM cho thấy trường đã có những ưu điểm nhất định trong việc tự chủ về tài chính. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Một số nguyên nhân dẫn đến hạn chế này bao gồm việc chưa có sự đồng bộ trong các quy định của nhà nước và thực tế tại trường. ĐHTM cần phải tìm ra các giải pháp để khắc phục những hạn chế này, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và thực hiện tốt hơn quyền tự chủ tài chính. Việc cải cách cơ chế tài chính và nâng cao năng lực quản lý tài chính sẽ là những yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của ĐHTM trong tương lai.

III. Giải pháp hoàn thiện tự chủ tài chính tại ĐHTM

Để hoàn thiện tự chủ tài chính tại ĐHTM, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Trước hết, trường cần phải xây dựng một cơ chế quản lý tài chính linh hoạt, cho phép trường tự quyết định mức thu học phí và các khoản thu khác. Đồng thời, cần phải tăng cường công tác đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý tài chính, nhằm nâng cao năng lực quản lý tài chính tại trường. Ngoài ra, việc tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp và tổ chức xã hội cũng sẽ giúp ĐHTM có thêm nguồn lực tài chính. Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Thanh, việc thực hiện tự chủ tài chính không chỉ là giải pháp tình huống mà còn là chiến lược dài hạn cho sự phát triển bền vững của ĐHTM.

3.1. Kiến nghị với Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo

Để hỗ trợ ĐHTM trong việc thực hiện tự chủ tài chính, Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể. Cần phải có các quy định rõ ràng về quyền tự chủ tài chính của các trường đại học công lập, đồng thời tạo điều kiện cho các trường có thể tự quyết định các vấn đề tài chính của mình. Việc cải cách cơ chế tài chính và nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài chính sẽ giúp các trường có thể phát huy tối đa tiềm năng tài chính của mình. Chính phủ cũng cần có các chính sách khuyến khích các trường đại học công lập trong việc tìm kiếm nguồn thu từ xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, giáo dục đại học (GDĐH) tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức về tài chính. Theo ước tính, ngân sách nhà nước (NSNN) cấp cho các trường đại học công lập (ĐHCL) chỉ chiếm dưới 50% tổng nguồn kinh phí, gây khó khăn trong việc đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và phát triển chương trình đào tạo. Tự chủ tài chính (TCTC) được xem là giải pháp chiến lược nhằm giúp các trường ĐHCL chủ động hơn trong việc cân đối thu chi, khai thác nguồn lực xã hội và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng TCTC tại Trường Đại học Thương mại (ĐHTM) trong giai đoạn từ năm 2002 đến 2013, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế TCTC giai đoạn 2015-2020 với tầm nhìn đến năm 2030. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ tự chủ tài chính của các trường ĐHCL nói chung và ĐHTM nói riêng, từ đó đưa ra các kiến nghị phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính, góp phần cải thiện chất lượng đào tạo và phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các nội dung tự chủ trong quản lý nguồn thu, chi, tài sản và kiểm soát tài chính tại các trường ĐHCL thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT).

Việc thực hiện TCTC không chỉ giảm gánh nặng cho NSNN mà còn thúc đẩy các trường ĐHCL nâng cao trách nhiệm giải trình, tăng cường tính minh bạch và tạo điều kiện phát triển thương hiệu, uy tín trong xã hội. Đây là yếu tố then chốt để các trường ĐHCL thích ứng với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản lý tài chính công và mô hình tự chủ đại học. Lý thuyết quản lý tài chính công tập trung vào các nguyên tắc quản lý nguồn lực tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập, nhấn mạnh vai trò của tự chủ và trách nhiệm giải trình trong việc sử dụng ngân sách nhà nước và các nguồn thu khác. Mô hình tự chủ đại học được xây dựng dựa trên các khái niệm về quyền tự chủ trong quản lý tài chính, tổ chức bộ máy, biên chế và trách nhiệm pháp lý của các trường đại học công lập.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Tự chủ tài chính: quyền tự quyết định và chịu trách nhiệm về các khoản thu chi trong phạm vi quy định của pháp luật.
• Nguồn thu sự nghiệp: các khoản thu từ học phí, dịch vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và các hoạt động liên doanh liên kết.
• Quản lý tài chính công: hệ thống các công cụ, quy trình và văn bản pháp luật điều chỉnh việc lập dự toán, thực hiện và kiểm soát ngân sách.
• Trách nhiệm giải trình: nghĩa vụ của các trường trong việc công khai, minh bạch và chịu sự giám sát của các cơ quan quản lý và xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp phân tích định lượng và định tính. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu tài chính của các trường ĐHCL thuộc Bộ GD&ĐT và đặc biệt là Trường ĐHTM giai đoạn 2011-2013, các văn bản pháp luật liên quan như Nghị định 10/2002/NĐ-CP, Nghị định 43/2006/NĐ-CP, Thông tư 71/2006/TT-BTC và các báo cáo, tài liệu nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực quản lý tài chính đại học.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các trường đại học công lập tiêu biểu và toàn bộ hệ thống tài chính của ĐHTM trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu tiêu chuẩn dựa trên tính đại diện và khả năng thu thập dữ liệu đầy đủ. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, so sánh tỷ trọng các nguồn thu, chi và đánh giá mức độ tự chủ tài chính qua các chỉ số tài chính. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến 2013, với đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2015-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn kinh phí NSNN cấp cho các trường ĐHCL chiếm tỷ trọng thấp: Theo số liệu tổng hợp giai đoạn 2011-2013, NSNN chỉ chiếm khoảng 40-45% tổng nguồn tài chính của các trường ĐHCL, trong đó ĐHTM nhận được mức hỗ trợ dưới 50%. Điều này đặt ra áp lực lớn cho các trường trong việc tự tạo nguồn thu để đảm bảo hoạt động thường xuyên.

2. Nguồn thu từ học phí và hoạt động sự nghiệp chiếm tỷ trọng lớn: Tỷ trọng thu từ học phí và các hoạt động sự nghiệp tại ĐHTM chiếm khoảng 50-55% tổng nguồn thu, phản ánh sự phụ thuộc ngày càng tăng vào nguồn thu ngoài ngân sách. Mức học phí được thu theo khung quy định của Nhà nước nhưng vẫn chưa đủ bù đắp chi phí đào tạo thực tế.

3. Tự chủ trong quản lý chi tiêu còn hạn chế: Các trường ĐHCL, trong đó có ĐHTM, mới chỉ tự chủ một phần trong việc quyết định nội dung chi và định mức chi. Các khoản chi từ NSNN vẫn phải tuân thủ dự toán được duyệt, hạn chế tính linh hoạt trong quản lý tài chính.

4. Công tác kiểm tra, giám sát tài chính chưa đồng bộ: Hệ thống kiểm soát nội bộ và thanh tra tài chính tại các trường còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng thiếu minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực chưa cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên bắt nguồn từ cơ chế chính sách chưa đồng bộ và chưa kịp thời, đặc biệt là sự chậm trễ trong ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định 43/2006/NĐ-CP. So với kinh nghiệm của các nước như Trung Quốc và Thái Lan, Việt Nam còn hạn chế trong việc phân quyền tự chủ tài chính cho các trường đại học công lập.

Việc NSNN chiếm tỷ trọng thấp trong tổng nguồn tài chính buộc các trường phải đa dạng hóa nguồn thu, tuy nhiên khung học phí do Nhà nước quy định còn thấp, chưa phản ánh đúng chi phí đào tạo thực tế, gây khó khăn cho việc nâng cao chất lượng đào tạo. Bên cạnh đó, việc tự chủ chi tiêu còn bị ràng buộc bởi các quy định dự toán ngân sách, làm giảm tính chủ động và sáng tạo trong quản lý tài chính.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ trọng nguồn thu NSNN và nguồn thu sự nghiệp của các trường ĐHCL giai đoạn 2011-2013, cũng như bảng tổng hợp các khoản chi thường xuyên và không thường xuyên tại ĐHTM. Các biểu đồ này minh họa rõ sự phụ thuộc vào nguồn thu ngoài ngân sách và những hạn chế trong quản lý chi tiêu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế chính sách về tự chủ tài chính: Bộ GD&ĐT và Bộ Tài chính cần phối hợp ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định 43 đồng bộ, kịp thời, tạo điều kiện cho các trường ĐHCL được tự chủ cao hơn trong quản lý nguồn thu, chi và tài sản. Thời gian thực hiện đề xuất trong vòng 1-2 năm, chủ thể là các Bộ ngành liên quan.

2. Đa dạng hóa nguồn thu và nâng khung học phí: Các trường cần chủ động khai thác các nguồn thu hợp pháp ngoài NSNN như liên kết đào tạo, dịch vụ khoa học công nghệ, hợp tác quốc tế. Đồng thời, Nhà nước cần xem xét điều chỉnh khung học phí phù hợp với chi phí đào tạo thực tế nhằm đảm bảo tính bền vững tài chính. Giải pháp này nên được triển khai trong giai đoạn 2015-2020.

3. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và minh bạch tài chính: Xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, tổ chức thanh tra, kiểm toán định kỳ nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính. Các trường cần thành lập ban kiểm soát tài chính nội bộ với sự tham gia của các bên liên quan. Thời gian thực hiện trong 1 năm đầu tiên.

4. Nâng cao năng lực quản lý tài chính cho cán bộ quản lý: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về quản lý tài chính công và tự chủ tài chính cho đội ngũ cán bộ quản lý tại các trường ĐHCL, đặc biệt là tại ĐHTM. Chủ thể thực hiện là các trường đại học phối hợp với các cơ quan đào tạo chuyên ngành, triển khai liên tục trong giai đoạn 2015-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo các trường đại học công lập: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp nâng cao hiệu quả tự chủ tài chính, từ đó xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho trường.

2. Cán bộ quản lý tài chính và kế toán trong giáo dục đại học: Cung cấp kiến thức về cơ chế quản lý tài chính, các công cụ và quy trình thực hiện tự chủ tài chính, hỗ trợ nâng cao năng lực chuyên môn.

3. Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và tài chính công: Là tài liệu tham khảo để hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến tự chủ tài chính trong giáo dục đại học, góp phần đổi mới cơ chế quản lý tài chính công.

4. Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành quản lý kinh tế và giáo dục: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về tự chủ tài chính trong các trường đại học công lập tại Việt Nam, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu và luận văn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự chủ tài chính trong các trường đại học công lập là gì?
   Tự chủ tài chính là quyền của các trường đại học công lập trong việc tự quyết định và chịu trách nhiệm về các khoản thu chi tài chính trong phạm vi quy định của pháp luật, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng đào tạo.

2. Tại sao các trường đại học công lập cần tự chủ tài chính?
   Vì ngân sách nhà nước cấp không đủ đáp ứng nhu cầu phát triển, tự chủ tài chính giúp các trường chủ động khai thác nguồn thu ngoài ngân sách, nâng cao chất lượng đào tạo và tăng cường trách nhiệm giải trình.

3. Những khó khăn chính khi thực hiện tự chủ tài chính tại các trường đại học công lập là gì?
   Khó khăn gồm khung học phí thấp, cơ chế chính sách chưa đồng bộ, hạn chế trong tự chủ chi tiêu, thiếu minh bạch trong quản lý tài chính và năng lực quản lý tài chính của cán bộ còn hạn chế.

4. Các trường đại học có thể đa dạng hóa nguồn thu như thế nào?
   Thông qua liên kết đào tạo, dịch vụ khoa học công nghệ, hợp tác quốc tế, đào tạo bồi dưỡng, cung cấp dịch vụ sự nghiệp ngoài nhiệm vụ chính và huy động vốn hợp pháp từ xã hội.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính trong các trường đại học công lập?
   Bằng cách hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng cường kiểm tra, giám sát, minh bạch tài chính, nâng cao năng lực quản lý cho cán bộ và xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ chặt chẽ.

Kết luận

• Tự chủ tài chính là xu thế tất yếu và giải pháp chiến lược giúp các trường đại học công lập Việt Nam nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển bền vững.
• NSNN chiếm tỷ trọng dưới 50% tổng nguồn tài chính, buộc các trường phải đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.
• Cơ chế chính sách hiện hành còn nhiều bất cập, cần được hoàn thiện đồng bộ để tạo điều kiện thuận lợi cho tự chủ tài chính.
• ĐHTM đã có bước tiến trong tự chủ tài chính nhưng vẫn còn hạn chế về quản lý chi tiêu và minh bạch tài chính.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện chính sách, đa dạng hóa nguồn thu, tăng cường kiểm soát tài chính và nâng cao năng lực quản lý sẽ góp phần thúc đẩy tự chủ tài chính hiệu quả trong giai đoạn 2015-2020.

Để tiếp tục phát triển, các trường đại học công lập cần chủ động áp dụng các giải pháp này, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước nhằm xây dựng môi trường tự chủ tài chính minh bạch, hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và một số vấn đề cơ bản về tự chủ tài chính trong các đại học công lập Việt nam. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng tự chủ tài chính tại trường ĐHTM Chương 4: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện TCTC tại ĐHTM trong thời gian 2015-2020. Vì thời gian và nguồn tài liệu, số liệu có hạn, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tác giả mong nhận được những góp ý xây dựng từ các Thầy, Cô giáo, các bạn học viên, sinh viên và các đọc giả quan tâm, để giúp luận văn được hoàn thiện hơn trong giai đoạn tiếp theo.

5 z Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TRONG CÁC ĐHCL Ở VIỆT NAM 1.1 Tổng quan một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Liên quan đến vấn đề TCTC đối với đơn vị sự nghiệp giáo dục và đào tạo, đã có một số công trình nghiên cứu, thể hiện tầm quan trọng của vấn đề và sự cần thiết phải tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế TCTC đối với đơn vị sự nghiệp giáo dục và đào tạo nói chung và đối với các trường Đại học nói riêng. Có thể kể đến một số Hội thảo khoa học, một số đề tài nghiên cứu khoa học (NCKH) về lĩnh vực này là: - Hội thảo khoa học “Vấn đề tự chủ-tự chịu trách nhiệm ở các trường đại học và cao đẳng Việt nam” do trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh thay mặt ban liên lạc các trường Đại học và Cao đẳng Việt nam (VUN) tổ chức tại Đại học Tây Nguyên ngày 24/10/2009. Phần lớn các ý kiến tham luận đều đề cập những hạn chế, bất cập trong cơ chế quản lý các trường ĐHCL hiện nay. Tiến sỹ Nguyễn Danh Nguyên – Đại học Bách khoa Hà Nội trong phần tham luận đã nhận xét: Hệ thống giáo dục Đại học hiện nay đã có những thay đổi so với trước nhưng việc quản lý hệ thống vẫn chưa có nhiều thay đổi.

Ngoại trừ một số trường như: Đại học Quốc gia và một số Đại học vùng, tất cả các trường ĐHCL vẫn được quản lý theo cơ chế quản lý của thời kỳ bao cấp, nghĩa là chịu sự xét duyệt chỉ tiêu tuyển sinh, chương trình đào tạo (chương trình khung), ngân sách tài chính, cho đến thù lao giảng viên, bổ nhiệm chức danh. Trong khi đó, đối với các trường Đại học tư thục/dân lập, quốc tế hay liên kết quốc tế, việc kiểm soát khá thông thoáng. Chính sự khác biệt trong quản lý này đã tạo ra sự thiếu nhất quán trong toàn hệ thống, tạo ra sự cạnh tranh thiếu bình đẳng giữa các trường Đại học.Bài tham luận cũng xác định những ảnh hưởng không mong muốn đến sự phát triển của các ĐHCL và đề xuất một số giải pháp liên quan tự chủ cho các ĐHCL Việt nam. Tiến sỹ Võ Xuân Đàn - Đại học Ngoại ngữ - Tin học thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: tự chủ, tự chịu trách nhiệm chính là bước đột phá của cải cách giáo dục Đại học, Cao đẳng ở Việt Nam.

Ông khẳng định: “Có tự chủ, tự chịu trách nhiệm 6 z được những vấn đề chuyên biệt cao của Đại học thì tính khả thi của đề án đổi mới, cải cách giáo dục Đại học từ nay đến năm 2020 mới thực hiện hiệu quả” (Tr16). PGS-TS Phạm Xuân Hậu - Viện trưởng Viện nghiên cứu giáo dục – Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh nhận định: tự chủ - tự chịu trách nhiệm là nội dung quan trọng trong quá trình cải cách giáo dục Đại học nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, cần phải có điều kiện cần thiết và lộ trình phù hợp cho việc thực hiện tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Để được tự chủ, trường phải có được thương hiệu, khẳng định đẳng cấp về quy mô và chất lượng trong lĩnh vực đào tạo chính, cùng các nghiên cứu khoa học được áp dụng vào thực tiễn, có niềm tin với xã hội.

PGS-TS Phùng Xuân Nhạ - Hiệu trưởng trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đánh giá: Với thực tiễn còn nhiều bất cập của giáo dục Đại học hiện nay, không thể giao một lúc quyền tự chủ hoàn toàn và cho tất cả các trường Đại học, Cao đẳng. Mặt khác, khi được giao quyền tự chủ, chưa chắc một số trường đủ sức nhận. Hoặc, một số trường sau khi nhận có thể lạm dụng quyền tự chủ để tùy tiện mở rộng quy mô đào tạo mà không cần quan tâm đến chất lượng. - Hội thảo khoa học “Cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực GD&ĐT và Khoa học công nghệ” diễn ra ngày 09/11/2013, tham gia Hội thảo có nhiều chuyên gia đến từ Học viện Tài chính, Bộ Khoa học công nghệ, Bộ Thông tin và đại diện một số trường Đại học, Cao đẳng.

Tại Hội thảo các nhà khoa học đã đóng góp nhiều bài viết bàn về vấn đề TCTC trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ. Tại hội thảo Ông Nguyễn Việt Hồng - Vụ trưởng Vụ Hành chính sự nghiệp - Bộ tài chính đã nêu bật những kết quả, cũng như những nguyên nhân tồn tại trong tiến trình đổi mới cơ chế quản lý của Nhà nước đối với hoạt động dịch vụ sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Cho đến nay số các đơn vị giáo dục và đào tạo tự đảm bảo kinh phí còn rất thấp, chủ yếu vẫn là các đơn vị sự nghiệp do nhà nước đảm bảo một phần hoặc toàn bộ kinh phí. Nguyên nhân các đơn vị giáo dục và đào tạo tự đảm bảo kinh phí còn rất thấp trong thời gian qua cơ bản do Hệ thống cơ chế chính sách 7 z về quản lý phương thức hoạt động của các đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp giáo dục và đào tạo chưa được đổi mới đồng bộ; Chưa tạo ra cơ chế hạch toán đầy đủ chi phí và cơ chế giá dịch vụ để khuyến khích các đơn vị sử dụng kinh phí gắn với hiệu quả công việc.

- Hội thảo khoa học “Tháo gỡ vướng mắc trong công tác quản lý tài chính tại các đơn vị Giáo dục và Đào tạo” do trung tâm Khoa học và Bồi dưỡng cán bộ tổ chức ngày 14 và 15/11/2013. Tại hội thảo TS Nguyễn Trường Giang - Vụ Hành chính sự nghiệp - Bộ Tài chính đã nêu một số hạn chế và giải pháp về thực trạng cơ chế tài chính trong giáo dục đại học như: việc duy trì học phí thấp, không đủ bù đắp chi thường xuyên, đây cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến các cơ sở giáo dục ĐHCL phải xé rào, ban hành nhiều khoản thu ngoài quy định, dẫn đến thiếu công khai, minh bạch trong việc sử dụng nguồn thu; Phân bổ NSNN chưa gắn với nhu cầu đào tạo, cơ cấu ngành nghề. Và đưa ra một số giải pháp đổi mới cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học như sau; Từng bước tính đủ học phí, đối với giáo dục đại học, việc tính đủ học phí là cần thiết, phù hợp với thông lệ quốc tế về giáo dục đại học, học đại học để có nghề, tạo thu nhập kiếm sống nuôi sống bản thân và gia đình nên người học phải đóng đủ học phí. Việc tính đủ học phí đối với giáo dục đại học là phù hợp với kết luận của Bộ chính trị tại Thông báo số 37-TB/TW ngày 26 tháng 5 năm 2011 của Bộ Chính trị về đề án “Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công”.

- Hội thảo khoa học “Đổi mới cơ chế tài chính đối với cơ sở giáo dục đại học công lập” do Bộ Tài chính tổ chức năm 2011. Tại Hội thảo có nhiều tham luận của các chuyên gia, các nhà khoa học về vấn đề làm thế nào để đổi mới cơ chế tài chính đối với các trường ĐHCL. Có nhiều biện pháp được đưa ra như: trước mắt cần phải hoàn thiện Luật Giáo dục đại học, hoặc việc đổi mới quản lý tài chính ở các trường đại học phải gắn với nâng cao chất lượng đào tạo, thực hiện mục tiêu công bằng. 8 z - Luận án Tiến sỹ của tác giả Trần Đức Cân (2012) : “Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính các trường đại học công lập ở Việt nam”.

Luận án đã làm rõ thêm về bản chất TCTC, phân tích các nhân tố ảnh hưởng, đưa ra 6 tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của cơ chế TCTC. Phân tích thực trạng, những thuận lợi, khó khăn của cơ chế TCTC hiện nay từ góc độ các trường ĐHCL. Đánh giá tính hiệu lực, hiệu quả, tính linh hoạt, tính công bằng, tính ràng buộc, tính đồng thuận của các trường đối với Nghị định 43. Đưa ra một số giải pháp hoàn thiện cơ chế TCTC.

- Bài báo khoa học của tiến sỹ Phạm Thị Thu Thủy (2012), “Tăng cường quyền tự chủ tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng nhằm thực hiện hội nhập quốc tế về giáo dục và đào tạo ở Việt Nam”, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Hội nhập: Cơ hội và thách thức”, NXB Thống kê. Bài báo đánh giá thực trạng tự chủ hiện nay của các trường ĐHCL và chỉ ra những hạn chế của các trường trong quá trình hội nhập quốc tế do thiếu quyền tự chủ đầy đủ, bài báo cũng gợi ý các giải pháp tăng cường quyền tự chủ tự chịu trách nhiệm của các trường ĐHCL, giúp các trường có điều kiện tốt hơn khi hội nhập quốc tế về giáo dục và đào tạo. - Bài báo khoa học của GS.TS Đinh Văn Sơn (2013), “Tự chủ tài chính-giải pháp chiến lược về chất lượng đào tạo của các trường đại học ở Việt nam trong điều kiện hội nhập”, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Hội nhập: Thành tựu và những vấn đề đặt ra”, NXB Thống kê. Bài báo phân tích, luận giải về một số giải pháp có tính quyết định đến chất lượng đào tạo và vai trò của nguồn lực tài chính đối với việc tạo lập các yếu tố nền tảng của quá trình đào tạo, tác giả cũng đề cập đến một số vấn đề về TCTC trong các trường ĐHCL, như là giải pháp then chốt cho bài toán chất lượng đào tạo của giáo dục đại học Việt Nam.

- Bài báo khoa học của GS.