UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƢỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH TIỀN TỆ NGÀNH, NGHỀ: KẾ TOÁN TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG, TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. ii LỜI GIỚI THIỆU Để đáp ứng yêu cầu giảng dạy của nhà trường tập thể giảng viên bộ môn Kế toán - Tài chính, khoa KT-XH &NV của trường Cao Đẳng Cộng Đồng - Đồng Tháp đã tổ chức biên soạn cuốn giáo trình Lý thuyết Tài chính - Tiền tệ. Mục đích của giáo trình Lý thuyết Tài chính - Tiền tệ là giới thiệu cho sinh viên hiểu được những vấn đề cơ bản về tài chính, về hoạt động của các khâu tài chính, về hoạt động thu – chi ngân sách nhà nước, về tín dụng ngân hàng và các phương thức thanh toán trong nền kinh tế thị trường, khái quát về cơ chế vận hành của tài chính – tiền tệ tác động đến nền kinh tế. Qua đó sinh viên có thể sử dụng những kiến thức trong giáo trình để tư duy và giải thích về những yếu tố tác động đến nền kinh tế và tài chính xảy ra trong thực tiễn; xử lý các vấn đề về hoạt động tài chính tín dụng trên góc độ phương pháp luận thông qua các câu hỏi thảo luận, câu hỏi ôn tập trong quá trình học tập và nghiên cứu các môn chuyên ngành được sâu hơn. Tập thể tác giả xin trân trọng giới thiệu đến sinh viên giáo trình lý thuyết Tài chính – tiền tệ toàn phần với bố cục như sau: Chương 1: Những vấn đề cơ bản về tài chính Chương 2: Ngân sách nhà nước Chương 3: Tài chính doanh nghiệp Chương 4: Thị trường tài chính Chương 5: Tiền tệ trong nền kinh tế thị trường Chương 6: Lạm phát và biện pháp kiểm soát lạm phát Tập thể tác giả đã có nhiều cố gắng trong biên soạn, song không thể tránh khỏi những khiếm khuyết, đồng thời Tài chính – tiền tệ là những lĩnh vực rất rộng lớn và phức tạp nên việc thiếu sót trong quá trình biên soạn là khó tránh khỏi, rất mong sự góp ý chân thành của bạn đọc để lần tái bản sau giáo trình sẽ được hoàn thiện hơn. Đồng Tháp,ngày 20 tháng 07 năm 2017 Chủ biên iii Th.S Tăng Thúy Liễu MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU . iii CHƢƠNG 1 . 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH . Sự ra đời và phát triển của tài chính. Tiền đề sản xuất hàng hóa- tiền tệ. Sự ra đời và tồn tại của Nhà nƣớc . Bản chất của tài chính . Chức năng của tài chính . Chức năng tập trung và phân phối nguồn lực tài chính .Chức năng giám đốc. Hệ thống tài chính . Khái niệm về hệ thống tài chính . Khái quát nhiệm vụ của các khâu trong hệ thống tài chính . Vai trò của tài chính trong nền kinh tế thị trƣờng . Công cụ phân phối tổng sản phẩm quốc dân . Công cụ quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. 14 CÂU HỎI CHƢƠNG 1 . 16 NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC . Khái niệm, đặc điểm và vai trò của Ngân sách nhà nƣớc . Khái niệm Ngân sách nhà nƣớc . Đặc điểm của Ngân sách nhà nƣớc . Vai trò của Ngân sách nhà nƣớc . Nội dung hoạt động chủ yếu của Ngân sách nhà nƣớc . Thu ngân sách Nhà nƣớc . Chi ngân sách Nhà nƣớc: . Tổ chức hệ thống NSNN và phân cấp NSNN ở Việt Nam . Tổ chức hệ thống NSNN: . Phân cấp NSNN: . Chu trình quản lý NSNN . Hình thành NSNN . Chấp hành NSNN .3 Quyết toán NSNN: . 34 CÂU HỎI CHƢƠNG 2 . 37 TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP . Những vấn đề chung về tài chính doanh nghiệp. Khái niệm tài chính doanh nghiệp . Đặc điểm của tài chính doanh nghiệp . Vai trò của tài chính doanh nghiệp . Vốn kinh doanh của các doanh nghiệp . Vốn cố định và tài sản cố định . Chi phí sản xuất kinh doanh và giá thành sản phẩm . Chi phí sản xuất kinh doanh . Phân loại chi phí sản xuất kinh doanh . Giá thành sản phẩm của doanh nghiệp. Doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp . 50 CÂU HỎI ÔN TẬP CHƢƠNG 3. 52 THỊ TRƢỜNG TÀI CHÍNH . Khái niệm và vai trò của thị trƣờng tài chính . Khái niệm thị trƣờng tài chính . Vai trò của thị trƣờng tài chính . Cấu trúc của thị trƣờng tài chính . Thị trƣờng nợ và thị trƣờng vốn cổ phần . Thị trƣờng sơ cấp và thị trƣờng thứ cấp . Thị trƣờng tiền tệ và thị trƣờng vốn . Các công cụ của thị trƣờng tài chính. Các công cụ lƣu thông trên thị trƣờng tiền tệ . Các công cụ lƣu thông trên thị trƣờng vốn . Chủ thể tham gia trên thị trƣờng tài chính . Các nhà phát hành . Các nhà cung cấp dịch vụ hỗ trợ . 73 TIỀN TỆ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG . Nguồn gốc ra đời và khái niệm về tiền tệ . Nguồn gốc ra đời của tiền tệ .2 Khái niệm tiền tệ . 74 2 Chức năng và vai trò của tiền tệ .1 Chức năng của tiền tệ .2 Vai trò của tiền tệ . Các hình thái tiền tệ. Tiền điện tử (electronic money) . Chế độ lƣu thông tiền tệ . Chế độ lƣu thông tiền kim loại (tiền đúc) . Chế độ lƣu thông tiền dấu hiệu (tiền giấy) . Chế độ lƣu thông tiền Việt Nam . Quy luật lƣu thông tiền tệ.1 Nội dung quy luật: K-Marx (1818-1883) . Cung cầu tiền tệ . Kết cấu khối lƣợng tiền trong lƣu thông . Khối lƣợng tiền cần thiết cho lƣu thông . 94 CÂU HỎI CHƢƠNG 5 . 97 LẠM PHÁT VÀ BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT LẠM PHÁT . Khái niệm về lạm phát . Đo lƣờng lạm phát . Các loại lạm phát . Nguyên nhân gây ra lạm phát. Hậu quả của lạm phát . Lạm phát có thể dự tính đƣợc . Lạm phát không thể dự tính đƣợc . Chính sách tiền tệ của lạm phát. Tác động của tăng cung tiền tới lạm phát . Tại sao xảy ra chính sách tiền tệ lạm phát . Các biện pháp kiềm chế lạm phát . Những biện pháp cấp bách . Những biện pháp chiến lƣợc . 112 CÂU HỎI ÔN TẬP CHƢƠNG 6. 114 vii CHƢƠNG TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH TIỀN TỆ Mã môn học: CKT206 Thời gian thực hiện môn học: 45 giờ; (Lý thuyết: 15 giờ; thảo luận, bài tập: 28 giờ; Kiểm tra: 2 giờ) I. Vị trí, tính chất của môn học: - Vị trí: Môn học Lý thuyết tài chính tiền tệ thuộc nhóm các môn học cơ sở đƣợc bố trí giảng dạy sau khi đã học xong các môn học đại cƣơng. - Tính chất: Môn học lý thuyết tài chính tiền tệ cung cấp những kiến thức cơ bản, nền tảng về tài chính tiền tệ làm cơ sở cho SV nhận thức các môn học chuyên môn của nghề. Mục tiêu môn học: - Về kiến thức: + Hiểu đƣợc những vấn đề chung về tài chính tiền tệ + Biết đƣợc ngân sách nhà nƣớc + Năm đƣợc tài chính doanh nghiệp + Biết đƣợc thị trƣờng tài chính + Hiểu đƣợc tiền tệ trong nền kinh tế thị trƣờng + Biết đƣợc lạm phát và các biện pháp kiểm soát lạm phát + Vận dụng đƣợc tín dụng trong nền kinh tế thị trƣờng. - Về kỹ năng: + Xử lý đƣợc các vấn đề về hoạt động tài chính tiền tệ trên góc độ phƣơng pháp luận thông qua các câu hỏi thảo luận, câu hỏi ôn tập trong quá trình học tập môn học + Sử dụng kiến thức đã đƣợc nghiên cứu làm cơ sở cho việc nhận thức, học tập các môn chuyên môn của nghề và ứng dụng có hiệu quả vào hoạt động thực tiễn sau này. viii - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có ý thức học tập theo phƣơng pháp biết suy luận, kết hợp lý luận với thực tiễn + Có thái độ nghiêm túc, cách tiếp cận khoa học khi xem xét một vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính tiền tệ. Nội dung môn học: 1. Nội dung tổng quát và phân bổ thời gian: Thời gian (giờ) Thực hành, thí Số TT Tên chƣơng, mục Lý Kiểm Tổng số nghiệm, thảo thuyết tra luận, bài tập 1 Chƣơng 1: Những vấn đề cơ 4 2 2 bản về tài chính 1.1 Sự ra đời và phát triển của tài chính.2 Bản chất của tài chính 1.3 Chức năng của tài chính.4 Hệ thống tài chính 1.5 Vai trò của tài chính trong nền kinh tế thị trƣờng. 2 Chƣơng 2: Ngân sách nhà nƣớc 6 2 4 2.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của NSNN 2. Nội dung hoạt động chủ yếu của ngân sách Nhà nƣớc 2.3 Tổ chức hệ thống NSNN và phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam 2. Chu trình quản lý NSNN 3 Chƣơng 3: Tài chính doanh 9 2 6 1 nghiệp.1 Những vấn đề chung về tài chính doanh nghiệp ix 3.2 Vốn kinh doanh của DN.3 Chi phí sản xuất kinh doanh và giá thành sản phẩm.4 Doanh thu và lợi nhuận trong doanh nghiệp. 4 Chƣơng 4: Thị trƣờng tài chính. Khái niệm và vai trò của thị trƣờng tài chính 4. Cấu trúc của thị trƣờng tài chính 4.Các công cụ của thị trƣờng tài chính 4. Chủ thể tham gia thị trƣờng tài chính 5 Chƣơng 5: Tiền tệ trong nền 10 3 7 kinh tế thị trƣờng.1 Nguồn gốc ra đời và khái niệm về tiền tệ.2 Chức năng và vai trò của tiền tệ.3 Các hình thái tiền tệ 5.4 Chế độ lƣu thông tiền tệ 5.5 Quy luật lƣu thông tiền tệ. 6 Chƣơng 6: Lạm phát và biện 4 2 2 pháp kiểm soát lạm phát 6. Khái niệm về lạm phát 6. Nguyên nhân gây ra lạm phát 6. Hậu quả của lạm phát 6. Chính sách tiền tệ của lạm phát 6. Các biện pháp kiềm chế lạm phát 7 Chƣơng 7: Tín dụng trong nền 8 2 5 1 kinh tế thị trƣờng 7.1 Sự ra đời và bản chất của tín dụng .2 Chức năng và vai trò của tín dụng.3 Các hình thức tín dụng. x Cộng 45 15 28 2 xi CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ TÀI CHÍNH Giới thiệu: Hiểu đƣợc những vấn đề cơ bản về tài chính, phân tích đƣợc chức năng và bản chất của tài chính, phân tích đƣợc mối quan hệ giữa các khâu trong hệ thống tài chính.
