CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN Mục tiêu học tập: Sau khi học xong bài này, người học có khả năng: - Trình bày được khái niệm, đặc điểm, nhiệm vụ và yêu cầu của kế toán. - Xác định được đối tượng của hạch toán kế toán. - Phân loại được toàn bộ tài sản của đơn vị kế toán. - Phân tích được khái niệm của từng phương pháp trong hệ thống phương pháp kế toán.
- Có ý thức tích cực, chủ động trong quá trình học tập. Nội dung chính: 1. Vai trò, chức năng, nhiệm vụ của hạch toán kế toán 1. Hạch toán kế toán và tính tất yếu khách quan của hạch toán kế toán: - Hạch toán kế toán: Là nghệ thuật tính toán và ghi chép bằng con số mọi hiện tượng kinh tế, tài chính phát sinh trong đơn vị để cung cấp một cách toàn diện và nhanh chóng các thông tin về tình hình và kết quả hoạt động của đon vị, tình hình sử dụng vốn của đơn vị.
- Tính tất yếu của hạch toán kế toán: Là các hoạt động quan sát, đo lường, tính toán và ghi chép của con người đối với các hoạt động kinh tế xảy ra trong quá trình tái sản xuất xã hội nhằm thu nhận và cung cấp thông tin về quá trình đó phục vụ cho công tác kiểm tra, chỉ đạo các hoạt động kinh tế đảm bảo quá trình tái sản xuất đạt hiệu quả cao, đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống xã hội. Hạch toán ra đời, tồn tại và phát triển gắn liền với quá trình lao động sản xuất, gắn liền với quá trình tái sản xuất xã hội, nó ra đời, tồn tại và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của nền sản xuất xã hội loài người. Vì vậy có thể nói hạch toán kế toán tồn tại tất yếu khách quan trong mọi hình thái kinh tế - xã hội. Vai trò của hạch toán kế toán trong nên kinh tế thị trường: - Thu nhận và cung cấp thông tin về số hiện có và tình hình luân chuyển từng loại tài sản cũng như tổng tài sản của đơn vị.
- Thu nhận và cung cấp thông tin về toàn bộ hoạt động, kế toán – tài chính của đơn vị từ khâu mua hàng, sản xuất đến khâu bán hàng, tiêu dùng. - Thu nhận và cung cấp thông tin để đánh giá việc thực hiện các nguyên tắc hạch toán kinh doanh trong doanh nghiệp. - Thu nhận và cung cấp thông tin cần thiết cho các đối tượng quan tâm ở bên ngoài doanh nghiệp (nhằm mở rộng mối quan hệ kinh tế, thu hút vốn đầu tư, liên Trang 6 doanh, liên kết với các đơn vị khác, mở rộng phạm vi hoạt động để kinh doanh có kết quả hơn. - Cung cấp tài liệu để thực hiện việc kiểm tra nội bộ cũng như phục vụ cho việc kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan có thẩm quyền đối với hoạt động kinh doanh của đơn vị.
- Đối với Nhà nước, hạch toán kế toán giúp Nhà nước theo dõi tổng hợp số liệu các thành phần kinh tế, các doanh nghiệp, các ngành sản xuất. Chức năng, nhiệm vụ của hạch toán kế toán: 1. Chức năng: - Chức năng phản ánh (Chức năng thông tin): Kế toán thực hiện việc theo dõi toàn bộ các hiện tượng kinh tế tài chính phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp thông qua việc ghi chép, tính toán, phân loại, xử lý và tổng kết các dữ liệu có liên quan đến quá trình hoạt động và sử dụng vốn của đơn vị - Chức năng giám đốc (Chức năng kiểm tra): Thể hiện ở chỗ thông qua số liệu đã được phản ánh, kế toán sẽ nắm được một cách có hệ thống toàn bộ quá trình và kêt quả hoạt động của đơn vị làm cơ sở cho việc đánh giá được đúng đắn, kiểm soát chặt chẽ tình hình chấp hành pháp luật, việc thực hiện các mục tiêu đã đề ra nhằm giúp cho hoạt động ngày càng mang lại hiệu quả cao. Nhiệm vụ: - Ghi chép thông tin phản ánh số hiện có, tình hình luân chuyển và sử dụng tài sản, vật tư, tiền vốn, quá trình kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh và sử dụng kinh phí của đơn vị.
- Kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất kinh doanh, kế hoạch thu- chi tài chính, kỷ luật thu nộp, thanh toán, kiểm tra việc giữ gìn, sử dụng tài sản, vật tư, tiền vốn, kinh phí, phát hiện và ngăn ngừa kịp thời những hành động lãng phí, tham ô, vi phạm chính sách, chế độ kỷ luật kế toán tài chính. - Cung cấp số liệu, tài liệu cho việc điều hành họat động sản xuất kinh doanh, kiểm tra và phân tích hoạt động kinh tế - tài chính, phục vụ công tác lập và theo dõi thực hiện kế hoạch cũng như công tác thống kê và thông tin kinh tế. * Các nhiệm vụ đó luôn có mối quan hệ ràng buộc lẫn nhau đều thực hiện tốt nhiệm vụ ghi chép, tính toán, phản ánh mới có nền tảng, cơ sở để thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, nhiệm vụ cung cấp thông tin, số liệu, tài liệu một cách chính xác, đầy đủ. Phân loại hạch toán kế toán: 1.
Căn cứ vào đối tượng sử dụng thông tin của kế toán: - Kế toán quản trị: Là loại hạch toán kế toán mà thông tin về các hoạt động kinh tế - tài chính được hạch toán kế toán thu nhận, xử lý với mục đích chủ yếu thỏa mãn nhu cầu thông tin của nhà quản trị đơn vị. Trang 7 - Kế toán tài chính: Là loại hạch toán kế toán mà thông tin về các hoạt động kinh tế - tài chính được hạch toán kế toán thu nhận, xử lý với mục đích cung cấp thông tin đó chủ yếu cho các đối tượng bên ngoài đơn vị như cơ quan quản lý nhà nước, các đơn vị, cá nhân, cá nhân tài trợ. Căn cứ vào mức độ khái quát thông tin do kế toán cung cấp: - Kế toán tổng hợp: là loại hạch toán kế toán mà thông tin về các hoạt động kinh tế - tài chính được hạch toán kế toán thu nhận, xử lý ở dạng tổng quát và được biểu hiện dưới hình thái tiền tệ. - Kế toán chi tiết: Là loại hạch toán kế toán mà thông tin về các hoạt kinh tế - tài chính được hạch toán kế toán thu nhận, xử lý ở dạng chi tiết, cụ thể và được biểu hiện không những dưới hình thái tiền tệ mà cả dưới hình thái hiện vật, hình thái lao động.
Căn cứ vào cách ghi chép và thu nhận thông tin: - Kế toán đơn: Là loại hạch toán kế toán mà cách ghi chép thu nhận thông tin về các hoạt động kinh tế - tài chính được tiến hành một cách riêng biệt, độc lập. - Kế toán kép: Là loại hạch toán kế toán mà cách ghi chép, thu nhận thông tin về các hoạt động kinh tế - tài chính được tiến hành trong mối quan hệ mật thiết với nhau. Căn cứ vào đặc điểm và mục đích hoạt động: - Kế toán công: Là loại hạch toán kế toán được tiến hành ở các đơn vị hoạt động không có tính chất kinh doanh, không lấy danh lợi làm mục đích hoạt động phục vụ cộng đồng vì sự an sinh và phát triển chung của xã hội. - Kế toán doanh nghiệp: Là loại hạch toán kế toán được tiến hành ở các doanh nghiệp hoạt động với mục tiêu chính là kinh doanh sinh lời.
Một số khái niệm và nguyên tắc kế toán 1. Một số khái niệm: - Khái niệm đơn vị kế toán: Là khái niệm căn bản nhất, nó đề ra cho công tác kế toán giới hạn về chủ thể mà với chủ thể đó tổ chức kế toán phải bảo đảm cung cấp thông tin một cách dầy đủ, toàn diện đồng thời không được lẫn lộn với bất kỳ một chủ thể nào khác. - Khái niệm thước đo tiền tệ: Là đơn vị tính toán đồng nhất, ghi nhận các nghiệp vụ kế toán phát sinh và kế toán đồng thời chỉ phản ánh những gì có thể biểu hiện bằng tiền. - Khái niệm kỳ hạch toán: Là độ dài của một khỏang thời gian được quy định mà vào thời điểm cuối kỳ, kế toán phải lập các báo cáo tài chính phản ánh tình hình và kết quả hoạt động của đơn vị theo niên độ kế toán.
Một số nguyên tắc: Trang 8 - Cơ sở dồn tích; - Hoạt động liên tục; - Giá gốc (giá vốn) - Nguyên tắc trọng yếu; - Nguyên tắc phù hợp; - Nguyên tắc thận trọng; - Nguyên tắc nhất quán. Đối tượng của hạch toán kế toán Trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp các loại tài sản thường xuyên bị biến động tăng lên hoặc hạ xuống. Sự biến động cũng phát sinh các loại tài sản có trong doanh nghiệp cho nên để theo dõi giám đốc và đánh giá được tình hình, kết quả hoạt động tình hình sử dụng vốn của một doanh nghiệp nào đó thì nhất thiết phải nắm được tình hình tài sản và sự biến động của tài sản trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp. Công việc này được thực hiện bởi công tác hạch toán kế toán là toàn bộ tài sản sở hữu và sự biến động của tài sản đó trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp.
Tài sản sở hữu và sự biến động của tài sản hoàn toàn có thể tách ra được bằng tiền. Do vậy để đơn giản và để hiểu có thể nói rằng tất cả những gì trong doanh nghiệp có thể biểu hiện dưới hình thức tiền tệ đều là đối tượng mà hạch toán kế toán cần phải phản ánh và giám đốc. Ví dụ: Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) thì các doanh nghiệp (DN) cần phải có và đang có các loại tài sản như sau: - Tài sản lưu động bao gồm: + Tiền mặt tại quỹ; tiền gửi ngân hàng; tiền đang chuyển và các khoản đầu tư tài sản ngắn hạn. + Các khoản phải thu bao gồm: Các khoản phải thu của khách hàng và các khoản phải thu của các đối tượng khác.
+ Các loại nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ, chi phí SXKD dở dang, thành phẩm tồn kho. + Các khoản tiền tạm ứng, các khoản chi phí trả trước, chi phí chờ kết chuyển. - Tài sản cố định bao gồm: + Tài sản cố định hữu hình như: Nhà xưởng, máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển, thiết bị truyền dẫn, nhà kho, nhà văn phòng. + Tài sản cố định vô hình như: Tài sản cố định thuê tài chính.
Các loại tài sản nói trên thường xuyên vận động, thay đổi trong quá trình hoạt động của DN.