Ch−¬ng VI C¸c tæ chøc chuyªn m«n cña Liªn Hîp Quèc I. C¸c tæ chøc chuyªn m«n trong lÜnh vùc c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, th−¬ng m¹i vµ n¨ng l−îng. Tæ chøc Ph¸t triÓn C«ng nghiÖp cña LHQ Tæ chøc Ph¸t triÓn C«ng nghiÖp cña LHQ (tiÕng Anh lµ United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) ®−îc thµnh lËp ngµy 01/01/1967 theo tinh thÇn NghÞ quyÕt sè 2089 vµ 2152 (XXI) cña §¹i héi ®ång LHQ. §iÒu lÖ cña UNIDO ®ãng t¹i Viªn (¸o).
UNIDO cã 170 n−íc thµnh viªn. UNIDO lµ tæ chøc chuyªn m«n thùc hiÖn viÖc ®iÒu phèi c¸c ho¹t ®éng c«ng nghiÖp cña hÖ thèng LHQ vµ xóc tiÕn hîp t¸c ph¸t triÓn c«ng nghiÖp. UNIDO theo ®uæi c¸c môc ®Ých c¬ b¶n lµ hç trî vµ ®Èy m¹nh ph¸t triÓn c«ng nghiÖp trong c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn; t¨ng c−êng, thóc ®Èy viÖc ph¸t triÓn vµ hîp t¸c c«ng nghiÖp trªn ph¹m vi toµn cÇu trong c¸c khu vùc. C¸c c¬ quan chÝnh cña UNIDO gåm §¹i héi ®ång, Ban Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, Uû ban Ng©n s¸ch vµ Ch−¬ng tr×nh.
§¹i héi ®ång lµ c¬ quan cao nhÊt cña UNIDO. C¸c khãa häp th−êng kú cña §¹i héi ®ång ®−îc tæ chøc tõng hai n¨m mét víi sù tham gia cña ®¹i diÖn tÊt c¶ c¸c thµnh viªn. Ban Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp lµ c¬ quan th−êng trùc cña UNIDO víi 53 uû viªn. C¸c uû viªn cña Ban Ph¸t triÓn do §¹i héi ®ång bÇu ra trªn c¬ së b¶o ®¶m ®¹i diÖn c©n b»ng c¸c khu vùc ®Þa lý, trong sè ®ã cã 33 ®¹i diÖn c©n b»ng c¸c khu vùc ®Þa lý, trong sè ®ã cã 33 ®¹i diÖn cña c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn, 15 ®¹i diÖn c¸c n−íc T©y ¢u vµ 5 ®¹i diÖn cho §«ng ¢u.
C¸c uû viªn cña Ban Ph¸t triÓn C«ng nghiÖp hiÖn nay lµ: An-giª-ri Trung Quèc Iran óc C«-l«m-bia I-r¬-len 112 ¸c-hen-ti-na Cèt-®i-voa I-ta-lia NhËt B¶n Bª-la-rót Cr«a-tia C« OÐt BØ Cuba Bungari £-qua-®o Le-x«-t« Buèc-ki-na Pha-x« Ai cËp Li-bi Chilª £-ti-«-pia Lóc-x¨m-bua Thôy §iÓn Ph¸p Thôy SÜ §øc Ma-®a-ga-xca Xiri Ga-na Mª-hi-c« Th¸i Lan Gua-tª-ma-la Ma-rèc Tug-ni-gia Ên §é Thæ NhÜ Kú In-®«-nª-xi-a Na Uy Anh Pa-ki-xtan U-ru-guay Pª-ru Ba Lan Bå §µo Nha Hµn Quèc Nga ¶ rËp Xª-ót T©y Ban Nha Sri-lan-ca Xu-®an Uû ban Ng©n s¸ch vµ Ch−¬ng tr×nh cña UNIDO cã 27 uû viªn do §¹i héi ®ång bÇu ra víi nhiÖm kú 2 n¨m. UNIDO cã 8 Vô ho¹t ®éng t¹i trô së lµ Vô Nghiªn cøu vµ Th«ng tin, Vô Ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ nguån nh©n lùc. Vô M«i tr−êng c¸c ngµnh c«ng nghiÖp, Vô Xóc tiÕn ®Çu t− vµ c«ng nghÖ, Vô Ph¸t triÓn chiÕn l−îc quèc gia vµ Ch−¬ng tr×nh, Vô Qu¶n lý vËn ®éng c¸c nguån vèn tµi chÝnh, Vô vÒ Hç trî ®iÒu hµnh vµ Vô vÒ Tæ chøc hµnh chÝnh Bé m¸y ë trung t©m cã kho¶ng 350 viªn chøc lµm viÖc. Ng−êi ®øng ®Çu UNIDO lµ Tæng Gi¸m ®èc víi nhiÖm kú 4 n¨m mét.
Tæng Gi¸m ®èc ®−¬ng nhiÖm cña UNIDO lµ «ng C¸c-lèt Ma-ga-ri- n« (¸c-hen-ti-na). Víi víi trß lµ tæ chøc chuyªn m«n t− vÊn vÒ lÜnh vùc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cña LHQ, UNIDO ®· hç trî c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn, t¹o diÔn ®µn trao ®æi, th−¬ng l−îng gi÷a c¸c n−íc ph¸t triÓn vµ ®ang ph¸t triÓn trong viÖc thóc ®Èy ®Çu t− vµ chuyÓn giao c«ng nghiÖp. Trong ho¹t ®éng cña m×nh, 113 UNIDO t«n träng vµ dùa vµo chiÕn l−îc ph¸t triÓn cña c¸c n−íc cã tÝnh ®Õn c¸c yÕu tè x· héi, kinh tÕ, nh©n lùc, b¶o vÖ m«i tr−êng v. Trong giai ®o¹n hiÖn nay UNIDO −u tiªn 5 lÜnh vùc lµ gióp c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn vÒ chiÕn l−îc vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, chÊt l−îng s¶n phÈm; hç trî sù ph¸t triÓn vµ c¸c ngµnh c«ng nghiÖp mét c¸ch hµi hßa, trong ®ã chó träng ph¸t triÓn ngµnh c«ng nghiÖp võa vµ nhá, ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ë c¸c vïng n«ng th«n; t¨ng c−êng hç trî nguån nh©n lùc th«ng qua c¸c ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o kü thuËt, nghiªn cøu vµ qu¶n lý; thùc hiÖn hîp t¸c quèc tÕ vÒ chuyÓn giao c«ng nghiÖp qua ®Çu t− n−íc ngoµi vµ thóc ®Èy viÖc b¶o vÖ m«i tr−êng trong c¸c ngµnh c«ng nghiÖp.
UNIDO cã c¸c V¨n phßng dÞch vô hç trî ®Çu t− vµ c¸c V¨n phßng thùc ®Þa víi kho¶ng 950 viªn chøc, chuyªn gia, cè vÊn lµm viÖc. Ng©n quü cña UNIDO cã c¸c nguån kh¸c nhau nh− ®ãng gãp cña c¸c n−íc thµnh viªn vµ ®ãng gãp tù nguyÖn. ViÖt Nam tham gia UNIDO tõ n¨m 1977, UNIDO ®· tham gia thùc hiÖn c¸c dù ¸n th«ng qua sù tµi trî cña UNDP tõ tµi khãa I (1977-1981) ®Õn tµi khãa IV (1992-1996) víi tæng sè tiÒn lµ 70 triÖu ®«la Mü(1). Tæ chøc N«ng nghiÖp vµ L−¬ng thùc cña LHQ Tæ chøc N«ng nghiÖp vµ L−¬ng thùc cña LHQ (tiÕng Anh lµ Food and Agriculturel Organization - FAO) ®−îc thµnh lËp ngµy 16-10-1945.
Trô së cña FAO ®Æt t¹i R«-ma (I-ta-li-a). HiÖn nay cã 180 quèc gia vµ EU lµ thµnh viªn. FAO theo ®uæi môc tiªu n©ng cao dinh d−ìng vµ møc sèng, t¨ng c−êng s¶n xuÊt, chÕ biÕn, thÞ tr−êng vµ ph©n phèi c¸c s¶n phÈm n«ng nghiÖp vµ thùc phÈm; khuyÕn khÝch ph¸t triÓn n«ng th«n vµ n©ng cao ®iÒu kiÖn sèng cña ng−êi d©n n«ng th«n, gi¶m n¹n ®ãi. §Ó ®¹t môc tiªu ®ã FAO tiÕn hµnh thu thËp, ph©n tÝch c¸c th«ng tin vÒ l−¬ng thùc, n«ng nghiÖp vµ dinh d−ìng kh¾p thÕ giíi, thùc hiÖn vai trß lµ diÔn ®µn quèc tÕ, cung cÊp t− vÊn vÒ chÝnh s¸ch, khuyÕn khÝch vµ hç trî kü thuËt cho c¸c thµnh viªn.
(1) Theo cuèn C¸c tæ chøc quèc tÕ vµ ViÖt Nam NXB chÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi 1999 th× t×nh h×nh cô thÓ ph©n bæ nh− sau: Tµi khãa I (1977-1981): 10,5 triÖu ®«la Mü Tµi kho¸ II (1982-1986): 11,7 triÖu ®«la Mü Tµi khãa III (1987-1981): 36,4 triÖu ®«la Mü Tµi khãa IV (1987-1991): 11,4 triÖu ®«la Mü 114 C¸c c¬ quan chÝnh cña FAO lµ Héi nghÞ chung, Héi ®ång vµ Ban Th− ký. Héi nghÞ chung lµ c¬ quan cao nhÊt cña FAO gåm ®¹i diÖn cña 181 thµnh viªn. C¸c khãa häp th−êng kú cña FAO ®−îc tæ chøc hai n¨m mét lÇn. Chøc n¨ng cña Héi nghÞ lµ quyÕt ®Þnh chÝnh s¸ch cña FAO, th«ng qua ng©n s¸ch vµ c¸c kiÕn nghÞ ®èi víi c¸c thµnh viªn vµ c¸c tæ chøc quèc tÕ vÒ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn môc ®Ých cña FAO.
Héi nghÞ còng bÇu c¸c uû viªn cña Héi ®ång. Héi ®ång gåm 49 uû viªn do Héi nghÞ bÇu ra víi nhiÖm kú 2 n¨m. C¸c uû viªn cña Héi ®ång n¨m 2000 gåm: ¸c-hen-ti-na §øc Mª-hi-c« óc Hy L¹p Ma-rèc ¸o Gua-tª-ma-la Na-mi-bi-a B¨ng-la-®Ðt Hung-ga-ri Ni-giª-ri-a B¾c-ba-®èt Ai-len Pa-ki-stan Bra-xin Ên §é Pa-ra-guay Buèc-ki-na Pha-x« In-®«-nª-xi-a Ba Lan Ca-m¬-run I-ran Qua-ta Ca-na-®a I-ta-li-a A-rËp Xª-ót Chi-lª NhËt B¶n Xª-nª-gan Trung Quèc Hµn Quèc T©y-ban-nha Cu-ba K«-oÐt Xy-ri Ai-cËp Lª-x«-t« Th¸i Lan E-ri-t¬-ri-a Ma-®a-ga-xca Anh E-ti-«-pi-a Ph¸p Ma-lai-xi-a Mü Ga-bon M«-ri-ta-ni Vª-nª-du-ª-la Ban Th− ký do Tæng Gi¸m ®èc ®øng ®Çu víi 2300 viªn chøc lµm viÖc ë Trung t©m. Ngoµi ra FAO cã h¬n 2000 ng−êi lµm viÖc ë c¸c dù ¸n.
Ng©n s¸ch cña FAO trong tµi khãa 1998-1999 lµ 650 triÖu ®«la Mü. FAO tiÕn hµnh c¸c Ch−¬ng tr×nh trî gióp c¸c n−íc qua c¸c dù ¸n cña UNDP. Trong c¸c dù ¸n nµy FAO lµ c¬ quan ®iÒu hµnh ®ång thêi cung cÊp hç trî kü thuËt vµ chuyªn gia cho dù ¸n. §ång thêi FAO tiÕn hµnh Ch−¬ng tr×nh hîp t¸c kü thuËt (TCP) tõ nguån vèn do Ch−¬ng tr×nh th−êng kú (chiÕm kho¶ng 12% ng©n s¸ch cña ch−¬ng tr×nh).
Qua Ch−¬ng tr×nh hîp t¸c kü thuËt FAO cung cÊp chuyªn gia, dÞch vô t− vÊn vµ mét sè thiÕt bÞ quan träng. FAO cã Quü uû th¸c tõ nguån viÖn trî cña c¸c ChÝnh phñ vµ c¸c tæ 115 chøc trªn thÕ giíi. Ng©n s¸ch cña FAO trong tµi khãa 1998-1999 lµ 650 triÖu ®«la Mü. ViÖt Nam lµ thµnh viªn cña FAO.
FAO ®· gióp ViÖt Nam thùc hiÖn trªn 100 dù ¸n lËp chÝnh s¸ch vµ chuyÓn giao c«ng nghÖ, kü thuËt trÞ gi¸ trªn 100 triÖu ®«la Mü trong c¸c lÜnh vùc n«ng nghiÖp, l©m nghiÖp, thñy s¶n, an ninh l−¬ng thùc v. Trong khu«n khæ hîp t¸c khu vùc, FAO ®· gióp ViÖt Nam tham gia 24 dù ¸n kh¸c. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y hîp t¸c gi÷a ViÖt Nam vµ FAO cã mét b−íc ph¸t triÓn míi. C¸c hiÖp ®Þnh hîp t¸c 3 bªn gi÷a ViÖt Nam - FAO - Xª-nª-gan còng nh− gi÷a ViÖt Nam - FAO - Bª-nanh ®· ®−îc ký kÕt.
Tæ chøc Th−¬ng m¹i thÕ giíi. Tæ chøc Th−¬ng m¹i thÕ giíi (tiÕng Anh lµ World Trade Organization- WTO) ®−îc thµnh lËp vµo ngµy 01/01/1995. Tuy WTO míi ra ®êi vµo nh÷ng n¨m cuèi cña thÕ kû 20, nh−ng lÞch sö h×nh thµnh cña Tæ chøc ®−îc thai nghÐn c¸ch ®©y h¬n 50 n¨m. TiÒn th©n cña WTO chÝnh lµ Tæ chøc HiÖp ®Þnh chung vÒ thuÕ quan vµ mËu dÞch (GATT) ®−îc thµnh lËp t¹m thêi sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai.
Sau ®ã 23 n−íc trong tæng sè 50 n−íc thµnh viªn ban ®Çu cña GATT ®· nhÊt trÝ vÒ dù th¶o HiÕn ch−¬ng cña Tæ chøc Th−¬ng m¹i quèc tÕ (tiÕng Anh lµ International Trade Organization - ITO). Cuèi th¸ng 3 n¨m 1948, Héi nghÞ vÒ th−¬ng m¹i vµ viÖc lµm cña LHQ tæ chøc t¹i Ha-va-na ®· th«ng qua HiÕn ch−¬ng cña ITO. Do Quèc héi mét sè n−íc kh«ng cã hiÖu lùc vµ GATT trë thµnh c«ng cô ®a ph−¬ng duy nhÊt ®iÒu chØnh th−¬ng m¹i quèc tÕ tõ n¨m 1948 ®Õn n¨m 1994. VÒ mÆt thÓ chÕ GATT lµ mét lo¹t c¸c qui ®Þnh HiÖp ®Þnh ®a ph−¬ng, kh«ng cã c¬ cÊu tæ chøc, chØ cã mét Ban Th− ký nhá g¾n víi môc ®Ých ban ®Çu lµ cè g¾ng thµnh lËp mét tæ chøc th−¬ng m¹i quèc tÕ.
GATT ho¹t ®éng trªn c¬ së t¹m thêi. GATT ®· cã nh÷ng ®ãng gãp to lín vµo viÖc thóc ®Èy vµ ®¶m b¶o thuËn lîi hãa, tù do hãa th−¬ng m¹i quèc tÕ vµ tËp hîp ®Õn 123 bªn ký kÕt. Tuy nhiªn c¸c bªn ký kÕt thÊy hÖ thèng GATT cÇn ph¶i ®−îc c¶i tiÕn ®Ó thóc ®Èy ho¹t ®éng th−¬ng m¹i quèc tÕ mét c¸ch cã hiÖu qu¶ h¬n. §iÒu ®ã dÉn ®Õn 8 vßng ®µm ph¸n phøc t¹p kÐo dµi trong suèt thêi gian tån t¹i cña GATT.
§ã lµ c¸c vßng ®µm ph¸n Gi¬-ne-v¬ (1947), vßng ®µm ph¸n Annecy (1949), vßng ®µm ph¸n Torguay (1951), vßng ®µm ph¸n Gi¬-ne-v¬ (1960-1961) ®Òu bµn vÒ vÊn ®Ò thuÕ, vßng ®µm ph¸n Ken-n¬-®i ë Gi¬-ne-v¬ (1964-1967) vÒ vÊn ®Ò thuÕ vµ c¸c biÖn ph¸p chèng ph¸ gi¸, vßng ®µm ph¸n T«-ky-« ë Gi¬- ne-v¬ (1973-1979) vÒ vÊn ®Ò thuÕ, c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan vµ c¸c hiÖp ®Þnh khung, vßng ®µm ph¸n U-ru-goay ë Gi¬-ne-v¬ bµn vÒ nhiÒu vÊn ®Ò kh¸c 116 nhau nh− thuÕ quan, c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan, c¸c nguyªn t¾c, c¸c dÞch vô, ®Çu t−, c¸c quyÒn së h÷u trÝ tuÖ, gi¶i quyÕt tranh chÊp hµng dÖt may, n«ng nghiÖp, thµnh lËp WTO. TÝnh ®Õn ngµy 30-4-2000 WTO cã 130 n−íc thµnh viªn, víi ng©n s¸ch trong n¨m 2000 lµ 127 triÖu phê-r¨ng Thôy Sü.