CHƯƠNG I. NGÀNH LUẬT HÀNH CHÍNH, KHOA HỌC LUẬT HÀNH CHÍNH điều chỉnh bởi các quy phạm luật hiến pháp và các quy phạm luật hành chính. Các quy phạm luật hiến pháp quy định những vấn đề chung và cơ bản, còn quy phạm luật hành chính cụ thể hóa quy phạm luật hiến pháp để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình hoạt động chấp hành - điều hành của Nhà nước. Như vậy, luật hiến pháp và luật hành chính có nhiều điểm tương đồng vì đều là các ngành luật công, đều điều chỉnh về tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước tuy với mức độ cụ thể và phạm vi khác nhau: Luật hiến pháp gồm các quy định cơ bản về tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước và các nguyên tắc chung, trong khi luật hành chính quy định cụ thể và trực tiếp về tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước các cấp.
Luật hành chính với luật dân sự Việc phân biệt hai ngành luật này chủ yếu dựa vào phương pháp điều chỉnh. Phương pháp điều chỉnh chủ yếu của luật dân sự là bình đẳng, thỏa thuận; phương pháp điều chỉnh của luật hành chính là mệnh lệnh đơn phương. Trong quan hệ pháp luật dân sự, các chủ thể bình đẳng về quyền và nghĩa vụ. Trong quan hệ pháp luật hành chính, các chủ thể không bình đẳng về quyền và nghĩa vụ: Một bên có quyền ra mệnh lệnh còn bên kia có nghĩa vụ phải phục tùng.
Ngoài ra, để phân biệt hai ngành luật này còn có thể căn cứ vào đối tượng điều chỉnh của chúng. Đối tượng điều chỉnh của luật dân sự là những quan hệ tài sản mang tính chất hàng hóa - tiền tệ và các quan hệ nhân thân. Đối tượng điều chỉnh luật hành chính là các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực chấp hành - điều hành. Trong một số trường hợp, hai ngành luật này cùng điều chỉnh những quan hệ tài sản nhưng ở các góc độ khác nhau.
Luật dân sự quy định nội dung quyền sở hữu, những hình thức chuyển nhượng, sử dụng, định đoạt tài sản, v. Luật hành chính quy định những vấn đề thẩm quyền giải quyết và thủ tục cấp phát, thu hồi vốn, quy định thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước đối với việc quản lý nhà vắng chủ, trưng dụng, 25 Giáo trình LUẬT HÀNH CHÍNH VIỆT NAM trưng mua tài sản, quản lý việc cho thuê nhà của Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân… 2. Luật hành chính với luật hình sự Luật hành chính và luật hình sự có sự tương đồng ở nhiệm vụ bảo đảm trật tự quản lý nhà nước nhưng khác nhau ở mức độ. Luật hình sự có đối tượng điều chỉnh là quan hệ về truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội, hành vi phạm tội là loại hành vi vi phạm pháp luật có mức độ nguy hiểm cao nhất và áp dụng hình thức chế tài nặng nhất.
Trong khi vi phạm hành chính cũng là một loại vi phạm pháp luật nhưng ở mức độ ít nguy hiểm hơn so với tội phạm, chế tài xử phạt do đó cũng nhẹ hơn và do luật hành chính quy định. Tuy nhiên, không phải mọi vi phạm hành chính và tội phạm đều phân biệt với nhau ở mức độ nguy hiểm của hành vi, điều này chỉ đúng khi tội phạm và vi phạm hành chính có cùng khách thể, sẽ có những hành vi luôn là tội phạm hoặc luôn là vi phạm hành chính vì khách thể khác nhau. Luật hành chính với luật tài chính Cả hai ngành luật đều điều chỉnh hoạt động tài chính của Nhà nước và đều sử dụng phương pháp mệnh lệnh. Luật tài chính là tổng thể những quy phạm điều chỉnh hoạt động tài chính của Nhà nước; đó là những quan hệ về thu chi ngân sách, quản lý và phân phối nguồn vốn của Nhà nước, công tác tín dụng, quản lý lưu thông tiền tệ, v.
Các quy phạm của luật hành chính chủ yếu quy định thẩm quyền của bộ máy quản lý tài chính, cơ cấu tổ chức cũng như trình tự, thủ tục hoạt động của bộ máy đó và thủ tục tiến hành các quan hệ tài chính. Còn các quy phạm của luật tài chính chủ yếu điều chỉnh bản thân các quan hệ tài chính, xác định nội dung các quyết định của các cơ quan tài chính. Luật hành chính với luật lao động Hai ngành luật này cùng điều chỉnh các vấn đề về tuyển dụng, sử dụng, cho thôi việc đối với cán bộ, công chức, viên chức nhưng ở những góc độ khác nhau. Luật lao động điều chỉnh các vấn đề có liên 26 CHƯƠNG I.
NGÀNH LUẬT HÀNH CHÍNH, KHOA HỌC LUẬT HÀNH CHÍNH quan trực tiếp tới quyền và lợi ích của người lao động được hưởng như quyền được nghỉ ngơi, quyền được trả lương, được hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội và bảo hộ lao động, v. Luật hành chính xác định thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nước trong lĩnh vực lao động đồng thời điều chỉnh những quan hệ liên quan đến việc tổ chức quá trình lao động và quy chế công vụ, quy định thủ tục tuyển dụng, cho thôi việc, khen thưởng, kỷ luật v. đối với cán bộ, công chức, viên chức. Luật hành chính với luật tố tụng hành chính Luật hành chính quy định thẩm quyền và thủ tục giải quyết các khiếu nại hành chính.
Thủ tục giải quyết các khiếu nại hành chính do luật hành chính quy định là thủ tục hành chính. Luật tố tụng hành chính quy định thẩm quyền và thủ tục giải quyết một số loại khiếu kiện hành chính. Thủ tục giải quyết khiếu kiện hành chính do luật tố tụng hành chính quy định là thủ tục tố tụng. Khái niệm quyết định hành chính trong luật tố tụng hành chính hẹp hơn khái niệm quyết định hành chính trong luật hành chính.
Theo luật hành chính thì quyết định hành chính bao gồm quyết định chủ đạo, quyết định quy phạm và quyết định cá biệt; còn theo luật tố tụng hành chính thì quyết định hành chính chỉ gồm các quyết định cá biệt. HỆ THỐNG LUẬT HÀNH CHÍNH VIỆT NAM 3. Khái niệm Hệ thống ngành luật hành chính Việt Nam là sự tổng hợp các chế định, các quy phạm pháp luật hành chính có sự gắn bó hữu cơ với nhau. Hệ thống luật hành chính Hệ thống luật hành chính được chia thành hai phần: Phần chung: là nhóm các quy phạm pháp luật điều chỉnh những vấn đề chung của luật hành chính, bao gồm các nhóm quy định về chủ thể luật hành chính; quy định những nguyên tắc cơ bản về quản lý 27 Giáo trình LUẬT HÀNH CHÍNH VIỆT NAM hành chính nhà nước; những hình thức và phương pháp quản lý; xác định địa vị pháp lý hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước; quy định quy chế pháp lý hành chính của các tổ chức xã hội; quy định quy chế pháp lý hành chính của cán bộ, công chức; quy định quy chế pháp lý hành chính của công dân và người nước ngoài; những quy định về thủ tục hành chính; những quy định về những biện pháp bảo đảm kỷ luật nhà nước và pháp chế xã hội chủ nghĩa… Phần riêng: là những nhóm quy phạm quy định về từng lĩnh vực của quản lý hành chính nhà nước; những quy định về quản lý hành chính trong lĩnh vực chuyên môn như: Tài chính, kế hoạch, giá cả.; những quy định về quản lý hành chính trong từng lĩnh vực của đời sống kinh tế, văn hóa - xã hội; trật tự - an toàn giao thông, v.
KHOA HỌC LUẬT HÀNH CHÍNH Khoa học luật hành chính là một ngành khoa học pháp lý chuyên ngành, có mối quan hệ mật thiết với lý luận về nhà nước và pháp luật, với khoa học luật hiến pháp. Những khái niệm cơ bản của khoa học luật hành chính được xây dựng trên cơ sở những khái niệm tương ứng của lý luận về nhà nước và pháp luật và của khoa học luật hiến pháp. Khoa học luật hành chính cũng có liên hệ mật thiết với nhiều môn khoa học nghiên cứu về hoạt động quản lý, đặc biệt là với khoa học quản lý. Khoa học quản lý nghiên cứu về quản lý trong mọi lĩnh vực mà trọng tâm là quản lý xã hội, quản lý nhà nước.
Khoa học luật hành chính nghiên cứu những vấn đề có liên hệ mật thiết với đối tượng nghiên cứu của khoa học quản lý. Sự phát triển của cả hai ngành khoa học này là một trong những yếu tố quan trọng góp phần hoàn thiện bộ máy và tăng cường hiệu lực quản lý của Nhà nước. Khoa học luật hành chính là một hệ thống thống nhất những học thuyết, quan niệm, luận điểm khoa học, những khái niệm, phạm trù về ngành luật hành chính. NGÀNH LUẬT HÀNH CHÍNH, KHOA HỌC LUẬT HÀNH CHÍNH 4.
Đối tượng nghiên cứu của khoa học luật hành chính Đối tượng nghiên cứu của khoa học luật hành chính bao gồm: - Những vấn đề lý luận về quản lý nhà nước có liên quan chặt chẽ tới ngành luật hành chính, chẳng hạn như: nội dung, vị trí quản lý nhà nước trong cơ chế quản lý xã hội; quan hệ của quyền hành pháp với quyền lập pháp và tư pháp, v. - Hệ thống quy phạm luật hành chính: đặc trưng nội dung, phân loại; vấn đề hoàn thiện các chế định, hệ thống hóa và pháp điển hóa luật hành chính; cơ chế điều chỉnh pháp luật đối với các quan hệ hành chính, vấn đề hiệu quả của quy phạm luật hành chính. - Quan hệ pháp luật hành chính: nội dung pháp lý, cơ cấu, tương quan giữa các yếu tố nội tại của các quan hệ đó, quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể và cơ chế bảo đảm thực hiện chúng,. - Quy chế pháp lý của các chủ thể luật hành chính, cũng chính là các chủ thể và đối tượng quản lý nhà nước, những bảo đảm pháp lý hành chính của các quyền chủ thể.
- Các phương thức bảo đảm pháp chế và kỷ luật trong hoạt động hành chính, v. Phương pháp nghiên cứu của khoa học luật hành chính Khoa học luật hành chính coi trọng việc tham khảo những tác phẩm nghiên cứu lý luận về luật hành chính và khoa học luật hành chính của các nước trên thế giới trên cơ sở nắm vững thực tiễn Việt Nam, phát huy tính độc lập, tự chủ để có thể tiếp thu lý luận và kinh nghiệm một cách đúng đắn, có phê phán. Khoa học luật hành chính sử dụng những phương pháp nghiên cứu chủ yếu như phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp so sánh, phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích và tổng hợp, v.