Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Đo bóc khối lượng, lập dự toán do Công ty Cổ phần Giá Xây Dựng (GXD) biên soạn, với ThS. Nguyễn Thế Anh (nguyên cán bộ Viện Kinh tế xây dựng – Bộ Xây dựng) làm chủ biên cùng đội ngũ kỹ sư, giảng viên chuyên ngành. Tài liệu được thiết kế cho chương trình đào tạo chuyên môn trong lĩnh vực Kinh tế xây dựng, Quản lý xây dựng và Kỹ thuật công trình tại các cơ sở giáo dục đại học, sau đại học và các trung tâm bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên ngành. Về mặt vị trí trong khung đào tạo, giáo trình đóng vai trò là học phần kỹ thuật - nghiệp vụ ứng dụng, kết nối kiến thức thiết kế bản vẽ kỹ thuật với công tác quản lý tài chính và định giá xây dựng.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống phương pháp luận và kỹ năng thực hành để xác định chính xác các thành phần chi phí trong dự toán xây dựng công trình ($G_{XDCT}$), bao gồm: chi phí xây dựng ($G_{XD}$), chi phí thiết bị ($G_{TB}$), chi phí quản lý dự án ($G_{QLDA}$), chi phí tư vấn đầu tư xây dựng ($G_{TV}$), chi phí khác ($G_{K}$) và chi phí dự phòng ($G_{DP}$). Kết thúc học phần, người học có năng lực đo bóc khối lượng từ bản vẽ, tra cứu hệ thống định mức - đơn giá, vận hành phần mềm chuyên dụng (Dự toán GXD) và bảo vệ được số liệu tính toán trước các cơ quan thẩm tra, thẩm định, kiểm toán và thanh tra.

Cấu trúc giáo trình gồm 3 phần chính với 10 bài học thực hành chuyên sâu và 6 bài tập củng cố. Điểm đặc sắc trong cách tiếp cận của tài liệu là phương pháp đào tạo dựa trên dự án mẫu thực tế (case-based learning): sử dụng một công trình dân dụng 2 tầng cụ thể tại thị trấn Liên Quan, huyện Thạch Thất, TP. Hà Nội làm trục thực hành xuyên suốt, kết hợp mở rộng sang các loại hình công trình giao thông, công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai theo tiến trình logic từ nguyên lý pháp lý, thiết lập môi trường công cụ đến thực hành đo bóc chi tiết từng hạng mục kết cấu và tổng hợp chi phí dự toán:

  • Phần 1: Khái niệm chung và môi trường công cụ: Trình bày 3 giai đoạn của quá trình đầu tư xây dựng (chuẩn bị dự án, thực hiện dự án, kết thúc xây dựng đưa công trình vào khai thác); định nghĩa Tổng mức đầu tư (TMĐT), Dự toán xây dựng công trình, Dự toán gói thầu; phân loại và phân cấp công trình theo Nghị định 06/2021/NĐ-CP và Thông tư 06/2021/TT-BXD; quy trình cấu hình hệ thống máy tính (Windows Regional Settings, Excel Macro định dạng .xlsm) và quy trình 10 bước xác định chi phí xây dựng.
  • Bài 1 – Cơ sở pháp lý và làm quen: Giới thiệu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật làm căn cứ lập dự toán; nguyên tắc lập dự toán tính đúng, tính đủ; cách tra cứu mã hiệu công việc và thiết lập thông số ban đầu tại sheet Ts.
  • Bài 2 – Đo bóc khối lượng và lập dự toán phần ngầm công trình dân dụng: Hướng dẫn phân tích chi phí trực tiếp ($T$), chi phí gián tiếp ($GT$), thu nhập chịu thuế tính trước ($TL$) và thuế giá trị gia tăng ($GTGT$). Thực hành đo bóc khối lượng công tác đất (đào thủ công, đào máy), bê tông lót, cốt thép, ván khuôn và bê tông cho hệ móng đơn (M1, M2), móng băng (DM1, DM2, DM3, MG).
  • Bài 3 – Đo bóc khối lượng và lập dự toán kết cấu phần thân: Quy trình bóc tách khối lượng bê tông, cốt thép, ván khuôn cột, dầm, sàn, thang bộ; phương pháp chuyển đổi dự toán từ đơn giá địa phương sang đơn giá công trình.
  • Bài 4 – Đo bóc khối lượng và lập dự toán phần hoàn thiện: Xác định khối lượng công tác xây tường, trát tường, láng nền, lát gạch, ốp đá, sơn bả, trần thạch cao; phương pháp xác định đơn giá xây dựng chi tiết.
  • Bài 5 & Bài 6 – Hệ thống cơ điện (M&E), chi phí thiết bị và công tác tạm tính: Đo bóc khối lượng và áp định mức hệ thống cấp thoát nước, chiếu sáng, điện động lực; phương pháp xác định chi phí mua sắm, lắp đặt thiết bị ($G_{TB}$); kỹ thuật xử lý đơn giá tạm tính (TT) và đơn giá vận dụng.
  • Bài 7 & Bài 8 – Công trình giao thông, hạ tầng kỹ thuật và giá xây dựng tổng hợp: Lập dự toán theo đơn giá chi tiết đầy đủ và giá xây dựng tổng hợp; kỹ thuật điều chỉnh chi phí bằng hệ số; phương pháp tùy biến cơ sở dữ liệu (CSDL) nội bộ trên phần mềm.
  • Bài 9 & Bài 10 – Tổng hợp kinh phí, thẩm tra và xử lý sai sót: Xác định các khoản mục chi phí $G_{QLDA}$, $G_{TV}$, $G_{K}$, $G_{DP}$; quy trình thẩm định, thẩm tra dự toán; phương pháp xác định giá vật liệu đến hiện trường công trình; phân tích các sai sót thường gặp trong đo bóc khối lượng và áp dụng định mức.
  • Phần 3 – Hệ thống bài tập củng cố: Cung cấp 6 bài tập lớn độc lập gồm: tra mã công trình hạ tầng, lập dự toán công trình dân dụng theo đơn giá không đầy đủ, dự toán giao thông theo đơn giá đầy đủ, tính chi phí xây dựng theo bảng giá VL-NC-M, dự toán công nghiệp theo giá tổng hợp và lập dự toán một công trình dân dụng hoàn chỉnh.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết quản lý chi phí đầu tư xây dựng dựa trên các khung lý thuyết và nguyên tắc quy chuẩn:

  • Lý thuyết cấu thành chi phí dự toán: Xác định mô hình toán học tổng quát: $$G_{XDCT} = G_{XD} + G_{TB} + G_{QLDA} + G_{TV} + G_{K} + G_{DP}$$ Trong đó, chi phí xây dựng được xác định theo mô hình: $$G_{XD} = T + GT + TL + GTGT$$ với $T = VL + NC + M$ (chi phí vật liệu, nhân công, máy thi công) và $GT = C + LT + TT$ (chi phí chung, nhà tạm để ở và điều hành thi công, chi phí một số công việc không xác định được khối lượng từ thiết kế).
  • Nguyên tắc xác định chi phí theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước: Cung cấp phương pháp xác định giá xây dựng theo 2 hình thức: Đơn giá địa phương (kết hợp tính bù trừ chênh lệch vật tư, nhân công, máy) và Đơn giá công trình (chiết tính trực tiếp từ định mức hao phí và mặt bằng giá thị trường tại thời điểm lập dự toán).
  • Khung định mức và chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật: Khai thác hệ thống 8 nhóm định mức xây dựng quy định tại Thông tư 12/2021/TT-BXD, bao gồm định mức dự toán khảo sát, xây dựng, lắp đặt hệ thống kỹ thuật, lắp đặt máy - thiết bị công nghệ, thí nghiệm, sửa chữa - bảo dưỡng, định mức sử dụng vật liệu và định mức chi phí QLDA - tư vấn đầu tư xây dựng.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical Skills): Đọc hiểu bản vẽ kiến trúc, bản vẽ kết cấu và bản vẽ cơ điện (M&E); phân tích quy cách công việc để tra cứu chính xác mã hiệu định mức (mã hiệu nhóm AB, AC, AF, AK, AL, BA, BB...); vận hành phần mềm chuyên ngành Dự toán GXD trên môi trường Excel, thao tác thành thạo các phím tắt chuyên dụng (Ctrl+Shift+T, Ctrl+E, Ctrl+[, Shift+F1).
  • Kỹ năng phân tích (Analytical Skills): Phân tích, chiết tính đơn giá xây dựng chi tiết đầy đủ và không đầy đủ; tính toán hệ số làm việc ban đêm cho nhân công ($K_{nc} = 1 + \text{tỷ lệ khối lượng làm đêm} \times 30%$) và máy thi công ($K_m = 1 + g \times [K_{nc} - 1]$); xác định định mức tỷ lệ phần trăm chi phí gián tiếp và thu nhập chịu thuế tính trước theo từng loại và cấp công trình.
  • Năng lực thực tế (Practical Competencies): Thiết lập hoàn chỉnh hồ sơ dự toán công trình; biên soạn thuyết minh dự toán; phát hiện sai lệch khối lượng giữa bản vẽ và bảng tiên lượng; bảo vệ số liệu dự toán phục vụ công tác thẩm định, thanh tra, kiểm toán hoặc lập giá dự thầu.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm thực hành tích hợp (integrated practical pedagogy), kết hợp chặt chẽ giữa căn cứ pháp lý, nguyên lý kinh tế kỹ thuật và thao tác công cụ số:

  • Mô hình bài học 3 giai đoạn: Mỗi bài học trong 10 bài học chính được cấu trúc đồng bộ gồm:
    1. Lý thuyết chuyên đề: Cung cấp căn cứ pháp lý, công thức tính toán và phương pháp chuyên môn.
    2. Bài tập thực hành: Hướng dẫn từng bước thao tác đo bóc số liệu từ bản vẽ và nhập liệu trên phần mềm Dự toán GXD.
    3. Câu hỏi trắc nghiệm & thảo luận: Tổng kết kiến thức trọng tâm, giải thích các tình huống sai sót thường gặp trong thực tế.
  • Dự án mẫu xuyên suốt (Case study): Sử dụng hồ sơ thiết kế công trình dân dụng 2 tầng (chiều cao mỗi tầng 3,6m, tổng chiều cao 8,6m gồm mái tôn, móng đơn kết hợp móng băng) tại Thạch Thất, Hà Nội. Người học lần lượt giải quyết bài toán dự toán từ móng, thân, hoàn thiện đến cơ điện trên cùng một đối tượng công trình.
  • Quy trình thực hành 10 bước chuẩn hóa:
    1. Nghiên cứu hồ sơ thiết kế, lập danh mục công việc.
    2. Khởi tạo và lưu file dự toán định dạng .xlsm.
    3. Thiết lập thông số ban đầu tại sheet Ts (loại, cấp công trình, địa điểm, CSDL).
    4. Tra mã hiệu định mức/đơn giá.
    5. Nhập số liệu đo bóc khối lượng (theo dạng diễn giải hoặc bảng Dài-Rộng-Cao).
    6. Chạy lệnh tổng hợp vật tư (Vật liệu, Nhân công, Máy).
    7. Xác định giá vật tư tại thời điểm lập dự toán (tính bù trừ hoặc chiết tính trực tiếp).
    8. Hoàn thiện bảng tổng hợp kinh phí và thuyết minh dự toán.
    9. Căn chỉnh, gom nhóm (group) các sheet và in ấn xuất bản hồ sơ.
    10. Lưu trữ CSDL phục vụ tái sử dụng.
  • Đánh giá và tự học: Đánh giá năng lực người học qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm sau mỗi bài, bài thi thực hành tổng hợp ở Bài 10 và 6 bài tập củng cố ở Phần 3. Giáo trình cung cấp các hướng dẫn tự học chi tiết: đọc trước văn bản pháp luật, luyện tập kỹ năng nhập đè dữ liệu, liên kết (link) công thức giữa các sheet thay vì gõ số chết, và kiểm tra liên kết bằng tổ hợp phím Ctrl + [.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Cập nhật khung pháp lý hiện hành: Toàn bộ nội dung giáo trình được biên soạn đồng bộ theo Luật Xây dựng sửa đổi số 62/2020/QH14, Nghị định số 10/2021/NĐ-CP (về quản lý chi phí đầu tư xây dựng), Nghị định số 15/2021/NĐ-CP (quản lý dự án), Nghị định số 06/2021/NĐ-CP (quản lý chất lượng và phân cấp công trình). Tài liệu tích hợp các hướng dẫn kỹ thuật mới nhất từ Thông tư số 11/2021/TT-BXD, Thông tư số 12/2021/TT-BXD (hệ thống định mức xây dựng mới) và Thông tư số 13/2021/TT-BXD (phương pháp xác định đơn giá nhân công, giá ca máy).
  • Tích hợp công cụ số trên nền tảng Microsoft Excel: Giáo trình hướng dẫn xử lý dữ liệu dự toán trực tiếp trên bảng tính Excel kết hợp tiện ích mở rộng của phần mềm Dự toán GXD (định dạng macro .xlsm). Điều này cho phép người học nắm bắt bản chất các liên kết toán học giữa bảng Tiên lượng, Đơn giá chi tiết, Tổng hợp vật tư và Tổng hợp kinh phí, loại bỏ cơ chế "hộp đen" tính toán khép kín.
  • Đội ngũ tác giả gắn kết chuyên môn và thực tiễn: Tài liệu có sự tham gia biên soạn của các chuyên gia đa dạng vị trí công tác trong ngành xây dựng:
    • ThS. Nguyễn Thế Anh (Chủ biên, Viện Kinh tế xây dựng – Bộ Xây dựng, GXD).
    • KS. Nguyễn Đức Huy (Phó Giám đốc Công ty CP KTXD & MEP Phương Bắc – chuyên trách phần Cơ điện).
    • ThS. Nguyễn Thanh Vĩnh (Giảng viên chính Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 – Bộ Xây dựng – chuyên trách phần Kiến trúc và Kết cấu).
    • KS. Kiều Mạnh Tú (Kiểm toán viên Công ty TNHH Kiểm toán và Định giá Việt Nam).
    • KS. Kiều Thanh Xuân (Trưởng phòng Kinh tế kế hoạch Hadocc).
    • KS. Đào Duy Hải (Chỉ huy phó công trường Công ty CP Đầu tư & KD XD Hà Nội D&T).
    • KS. Hoàng Ngọc Lâm (Trưởng phòng Kế hoạch Kỹ thuật Công ty CP Đầu tư & XD Hoàng Kim).
    • KS. Lê Sỹ Đại (Trưởng phòng Kinh tế - Kế hoạch Công ty TNHH TM Kỹ thuật Điện và Xây dựng Hà Nội).

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học và học viên cao học: Sinh viên các năm cuối (năm 3, năm 4) hoặc học viên cao học chuyên ngành Kinh tế xây dựng, Quản lý xây dựng, Kỹ thuật xây dựng dân dụng & công nghiệp, Kỹ thuật công trình giao thông, Công trình thủy lợi, Hạ tầng kỹ thuật đô thị. Giáo trình là tài liệu phục vụ các học phần: Đo bóc khối lượng, Định giá xây dựng, Lập dự toán công trình, Quản lý chi phí dự án và Đồ án tốt nghiệp.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức nền tảng về:
    • Kỹ thuật đọc và phân tích bản vẽ xây dựng (kiến trúc, kết cấu, MEP).
    • Công nghệ thi công và tổ chức xây dựng cơ bản.
    • Tin học văn phòng cơ bản (sử dụng hệ điều hành Windows, bảng tính Microsoft Excel).
  • Giảng viên: Sử dụng làm đề cương chi tiết bài giảng, tài liệu hướng dẫn thực hành phòng máy tính, biên soạn ngân hàng câu hỏi kiểm tra và tài liệu tham khảo cho đồ án môn học.
  • Kỹ sư và cán bộ chuyên môn: Tài liệu tham khảo chuẩn mực cho kỹ sư làm việc tại các phòng Kế hoạch - Kỹ thuật, phòng Đấu thầu của các nhà thầu thi công; cán bộ quản lý chi phí tại Ban Quản lý dự án, Chủ đầu tư; chuyên viên thẩm định dự toán tại các cơ quan chuyên môn về xây dựng; và kiểm toán viên, thanh tra viên xây dựng.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình phù hợp với sinh viên ngành xây dựng, kỹ sư định giá, cán bộ ban quản lý dự án, tư vấn thiết kế, cơ quan thẩm định/thẩm tra, kiểm toán xây dựng và kỹ sư nhà thầu cần hiểu phương pháp hình thành giá từ góc nhìn của chủ đầu tư để phục vụ công tác lập giá dự thầu.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần có kỹ năng đọc bản vẽ thiết kế xây dựng (mặt bằng, mặt cắt, chi tiết cốt thép, sơ đồ nguyên lý điện nước), hiểu các bước cơ bản trong quy trình thi công xây lắp và có kỹ năng sử dụng máy tính căn bản (thao tác thư mục Windows, bảng tính Excel).

3. Điểm khác biệt cơ bản giữa giáo trình này và các tài liệu dự toán khác là gì?

Giáo trình kết hợp đồng thời ba yếu tố: cơ sở pháp lý theo hệ thống Nghị định/Thông tư mới nhất, phương pháp luận bóc tách khối lượng trên hồ sơ thiết kế công trình thực tế đồng bộ từ móng đến hoàn thiện/M&E, và quy trình xử lý dữ liệu mở trên nền tảng Excel kết hợp phần mềm chuyên dụng.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần:

  1. Đọc kỹ các văn bản quy phạm pháp luật được viện dẫn (Nghị định 10/2021/NĐ-CP, Thông tư 11, 12, 13/2021/TT-BXD).
  2. Cấu hình máy tính chuẩn theo hướng dẫn (thiết lập dấu phân cách số trong Windows, định dạng file .xlsm trong Excel).
  3. Tự thực hành đo bóc khối lượng và tra mã cho công trình mẫu theo 10 bài học.
  4. Tự giải quyết 6 bài tập lớn độc lập ở Phần 3 để làm chủ các loại hình công trình khác nhau.

5. Giáo trình có những tài liệu và công cụ bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu đi kèm bao gồm: hồ sơ bản vẽ thiết kế đầy đủ của công trình mẫu (kiến trúc, kết cấu, điện nước), bộ cơ sở dữ liệu định mức và đơn giá các địa phương, hệ thống văn bản pháp luật cập nhật tại cổng thông tin dutoan.vnqlda.vn, cùng hệ thống video bài giảng minh họa kỹ thuật tại kênh youtube.com/giaxaydung.


Kết luận

Giáo trình Đo bóc khối lượng, lập dự toán là tài liệu học thuật và hướng dẫn kỹ thuật hoàn chỉnh về công tác định giá và quản lý chi phí đầu tư xây dựng tại Việt Nam. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở việc chuẩn hóa quy trình tính toán theo đúng quy định pháp luật hiện hành, kết hợp giữa tư duy phân tích khối lượng từ bản vẽ kỹ thuật và kỹ năng xử lý dữ liệu trên môi trường số.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững các khái niệm và cơ sở pháp lý (Phần 1 và Bài 1), tiến hành thực hành tuần tự công tác đo bóc - lập dự toán từng hạng mục kết cấu công trình dân dụng (Bài 2 đến Bài 6), mở rộng kỹ năng sang công trình hạ tầng, giao thông và công tác tổng hợp/thẩm tra dự toán (Bài 7 đến Bài 10), trước khi hoàn thiện năng lực độc lập thông qua hệ thống bài tập củng cố (Phần 3). Người học có thể khai thác bổ sung các nguồn dữ liệu văn bản tại dutoan.vn, qlda.vn và kho bài giảng bổ trợ tại gxd.vn để hoàn thiện kỹ năng chuyên môn.