mở đầu mang tính chất lý thuyết với thời lượng 02 cung cấp cho sinh viên các nội dung chính như: định nghĩa, các tham s dạng của các tín hiệu xung thường gặp trong thực tiễn nghề điện dân dụng. Giúp cho các em tự nhận biết và đánh giá chất lượng hoạt động của các mạch sau này. của mô đun. Mục ~ Trình bày được các định nghĩa, các tham số của tín hiệu xung.
~ Nhận biết được các dạng tín hiệu xung thường dùng trong lĩnh vực điện dân dụng. ~ Có được tính tư duy sáng tạo, độc lập, khéo léo, cẩn trọn; thức kỹ luật, an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp trong quá trình học tập. TÍN HIỆU XUNG “Mục tiêu của tiêu dé là cung cắp cho sinh viên các khái niệm chung nhất về tín hiệu xung như: định nghĩa phân loại, công dụng cùng các tham số chung, và riêng cho các loại tín hiệu xung thường gặp trong nghề điện dân dưng đề đánh giá được chất lượng hoạt động của các mạch điện tứ tự lắp rắp sau này. KHÁI NIỆM CHUNG 1.
Định nghĩa Tín hiệu xung là các tín hiệu không điều hòa, đơn cực, có thể lặp lại theo chu kỳ hoặc chỉ là những xung đơn (có chu kỳ lặp lại vô cùng lớn). Chúng là các tín hiệu liên tục nhưng không tương tự [1]. Phân loại Người ta phân loại và đặt tên các tín hiệu xung trên cơ sở hình dạng của chúng. Có thể phân biệt ba dạng tín hiệu xung cơ bản và được minh họa như trên hình 1.
a oe AY ae r 9 Hình 1. Dạng các xung: vuông (0); aa tam giác (b);xung kim c); G day: a. Xung vuông: là các xung có hình dạng vuông hoặc chữ nhật có độ rộng, và biên độ xác định, lặp lại theo chu kỳ hoặc chỉ là một xung đơn và được minh họa trên hình 1. Xung tam gi hay xung răng cưa, có hình dạng giống hình tam giác (xung lý tưởng) hoặc giống các răng của cái cưa (không lý tưởng) và được minh hoa trên hinh 1.
Xung kim là một dạng của xung Dirae, nó được hình thành ở cửa ra của mạch vi phân khi cửa vào được kích thích bởi các xung vuông và được mô tả trên hình I. "Ngoài ra, có thể kể thêm một vài dạng xung đặc biệt như: xung hàm mũ, xung bậc thang, như được giới thiệu ky hơn ở các mục tiếp theo của bài này. CÁC THAM SO CO BAN CUA TÍN HIỆU XUNG. Các tham số cơ bản nhất của tín hiệu xung có thể kể ra như: ~ Biên độ, là giá trị cực đại của tín hiệu xung được ký hiệu là A, và có số đo phụ thuộc vào loại tin mà tín hiệu xung biểu diễn.
Ví dụ: điện áp là Vôn, đồng là Amper, sóng biển là Mét. = Độ rộng của xung, là khoảng thời gian ma biên độ của xung khác không và được ký hiệu là: z,„ Độ rộng của các xung điện thường nằm trong phạm vỉ từ một vài micro giây (us) đến một vài mili gi - Chu kỳ lập lại, là khoảng thời gian giữa hai đỉnh của xung và được ký hiệu là:T,„ có đơn vị đo là giây (s). Đại lượng nghịch đảo của chu kỳ lặp lại là tần số lặp lại của các xung F, ,có đơn vị đo là Hertz (Hz). Các xung đơn có thể hiểu theo nghĩa rộng là các xung chu kỳ, có chu kỳ lặp lại vô cùng lớn (7 ~›z:).
Ngoài ra, ở các dạng xung khác nhau chúng còn có các tham số riêng như được đề cập sâu hơn ở phần sau. CÁC DẠNG TÍN HIỆU XUNG Mục tiêu của tiêu dé là cung cắp cho sinh viên những hiểu biết vẻ định nghĩa, hình dạng và đánh giá được các tham số đặc trưng cũng nhưư cách xác định, đánh giá chúng. Định nghĩa và hình dạng Đồ là các tung kim lý tưởng mang tính chất toán học thuần túy và được xác định bởi biều thức: E05 1, khi r=0. rao (LD hay ở dạng tuần hoàn: « 1, khi t=nT ðr@=‡” 1.2) nụ He a2 Hình dạng của chúng duge minh hoa trên hình 1.2 a Bt) ») 3,00 p 1 LÏ 7 Hinh 1.
Dang xung dirac: don (a), chu ky (b) Trong thực tiễn, chỉ tồn tại các dạng xung Dirac tiệm cận như tập các hàm xung đột: Š,(+) = sin x/ , các hàm giới hạn lim,. Các tham số Đối với các xung dirae lý tưởng, khái niệm độ rộng của xung không có ý nghĩa, người ta chỉ sử dụng khái niệm biên độ và chu kỳ lặp lại (trong trường hợp các xung chu kỳ). Với các xung tiệm cận dirac, khái niệm độ rộng có ý nghĩa như hệ số lý tưởng khi đánh giá hoặc chấp nhận đó là dang xung Dirac. Định nghĩa và hình dạng, Đó là các xung có dạng hình cổng ra vào nên trong tiếng anh được gọi là Gate, Cac xung này có thể là đơn G, ()) hoặc chu kỳ P, (1), và được xác định bằng biểu thức: „_ [A,khill<t/2 60-1 Nhi ll>+/2 (13) với các xung chu kỳ: 1,khi ||<+/2 +n7, 0Â khi ||>t/2 sa) Dạng của chúng được minh họa trên hình 1.3 3) G09 b) 7:00) ~t72 t/2 1 ae ene r Hình 1.
Dạng của xung vuông: đơn (ø), chu kỳ (b) 2. Các tham số, “Trong thực tế, rất khó tạo ra các xung vuông lý tưởng, nên người ta đánh giá các xung vuông thực tiễn trên cơ sở các tham số phụ như được minh họa trên hình 1. Dạng thực tiễn của xung vuông Các thông số này bao gồm: ~ Thời gian xác lập sườn trước của xung: +„„ - Độ trễ sườn sau của xung: t,, ~ Hệ số bằng phẳng đỉnh xung y. Chúng được xác định như trên hình 1.
Ngoài cá thông số cơ bản trên, với các xung vuông chu kỳ, người ta còn đưa ra các khái niệm: ~ Hệ số công tác của xung.đó là tỷ số: ơ =+, /7,; - Độ rỗng của xung, đó là khoảng thời gian xung không tồn tại và được tính bằng (7,~t,). XƯNG TAM GIÁC (RĂNG CƯA) 2. Định nghĩa và hình dạng Xung tam giác hay đôi khi còn được gọi là xung răng cưa, vì chúng có hình dạng gần giống các răng của cái cưa. Đó là các xung dòng hay xung áp.
biến đôi tuyển tính theo thời gian. Chúng có biên độ ting dan với sườn trước và giảm dần với sườn sau, như được minh họa trên hình 1. Các xung thực tế được tạo ra không được tuyến tính lý tưởng như vậy mà thường tăng giảm theo hàm mũ (đó chính là các xung răng cưa). Các xung tam giác thường được sử dụng để tạo quét nên ngoài các tham.
số cơ bản như: biên độ, độ rộng, chu kỳ như trên, người ta còn xác định: - Thời gian quét thuận t„. đỏ là khoảng thời gian biên độ của xung tăng dần từ 0 đến cực đại (tương ứng với chùm tia được quét từ trái sang phải) ~ Thời gian quét ngược t„„, đó là khoảng thời gian biên độ của xung giảm din từ cực đại đến 0 (tương ứng với chìm tia cần quét tir cudi dong quét tro vé vị trí đầu dòng phía trái) Thời gian quét thuận thường chiếm khoảng 85 % của độ rộng xung. Các xung tam giác cùng các thông số đặc trưng được minh họa trên hình I,1b. Có rất nhiều cách tạo ra các xung tam giác và sẽ được trình bảy trong bài 6 của mô đun.
XUNG BẬC THANG 2. Định nghĩa và hình dạng. Trong thực tế ít tồn tại và khó tạo ra các xung bậc thang bằng phương, pháp trực tiếp. Để tạo ra các xung bậc thang người ta có thể dùng phương pháp nhân các xung tam giác và các xung vuông với nhau như quá trình rời rạc hóa 80h aoe.
Mạch tạo xung bậc thang(a) và dạng xung (b) Vì quá trình rời rạc hóa tín hiệu phait thuận theo định luật gián đoạn tin hiệu nên các xung bậc thang có độ rộng đều nhau. Các tham số Tham sé co ban của xung bậc thang là biên độ và độ rộng. Như đã đẻ cập ở mục trên, độ rộng của các xung bậc thang được xác định bởi độ rộng của xung. Độ rộng này lại phụ thuộc vào tần số giới hạn tín hiệu liên tục cần lấy mẫu.
| Tham số thứ hai của các xụng bậc thang là biên độ. Giá trị của các nắc thang hoàn toàn phụ thuộc vào biên độ tức thời của tín hiệu cần lấy mẫu ( cần gián đoạn) và biên độ của xung đột. XUNG HAM MU 2. Dinh nghia va hinh dang Đó là các xung mà hình dạng của chúng được xác định theo quy luật hàm.
mũ và thường là các hàm mũ giảm dẫn (mũ hàm mang dấu âm): Exp(-at}=e"*" t2 và được minh họa trên hình 1.5a, đó là hàm mũ hai phía. Quy luật này có thể đặc trưng cho quá trình phóng (H.5e) của tụ điện trong mạch lọc RC. Hằng số œ ở đây, chính là i có được một hàm thực mô tả bản chất của quá trình phóng điện của tụ C, người ta nhân hàm mũ hai phía với him don vị I(t) va duge: sp(t)=e I(t) (1.6) a) LÌ gạy=eret b) SoH =e" 10) Hình 1. Xung hàm mũ hơi phía (ø,) một phía (b), Quá trình phóng điện của ty dién(c) Quá trình này được minh họa trên hình 1.
Để có được hàm thực mô tả quá trình nạp điện của tụ C, người ta thiết lập hàm: s„( =1=e “1@) q2) 2. Các tham số Si. Tham số cơ bản của các xung dạng này là hằng số thời gian của mạch phóng - nạp, đó là giae trị a = = RC, trong đó R là điện trở dẫn nạp (phóng qua) và C là điện dung cần nạp (cần phóng). XUNG KIM Xung kim là dạng xung rất phổ biến trong xung điều khiển hay kích khởi.
đó là các xung rất mảnh, có sườn trước thẳng đứng và sườn sau đạng hàm mũ. Chúng là sản phẩm của các mạch vi phân khi đầu vào được khích thích bởi các xung vuông. Sau vi phân xung ở cửa ra có dạng như được minh họa trên hình NON CÂU HỎI VÀ VÁN ĐÈ 1. Hãy liệt kê và mô tả những xung điện đặc trưng có thể gặp trong nghề điện dân dụng ?.
Xung vuông là xung như thế nào? đặc điểm và các tham số đặc trưng của là xung như thể nào? đặc điểm và các tham số đặc trưng của BAI 02: CHE DO KHOA CUA TRANSISTOR Mã bài: MĐ 25. Bài 02,v6i thời lượng 04 tiết chuẩn, nhằm giới thiệu chế độ khóa của các phân tử tích cực (transistor, khuếch đại thuật toán- OA) và quy trình khảo sát công tác của chúngở chế độ này. Ở chế độ khóa, mạch điện mà cácphần tử tích cực tham gia và đặc tính của chúng rất khác so với chế độ khuếch đại tuyến tính như đã học trong mô đun kỹ thuật điện tử cơ bản.