mở đầu: ĐỐI TƢỢNG, NHIỆM VỤ VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU MÔN ĐƢỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM I. ĐỐI TƢỢNG VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU: 1. Đối tƣợng nghiên cứu: a. Khái niệm đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam: Đảng Cộng sản Việt Nam đƣợc thành lập ngày 3/2/1930.
Đảng là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc. Đảng cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tƣ tƣởng, kim chỉ nam cho hành động; lấy tập trung dân chủ làm nguyên tắc tổ chức cơ bản. Thấm nhuần chủ nghĩa Mác – Lênin, Đảng đã đề ra đƣờng lối cách mạng đúng đắn và trực tiếp lãnh đạo cách mạng nƣớc ta giành đƣợc những thắng lợi vĩ đại: Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, đập tan ách thống trị của thực dân, phong kiến, lập nên nƣớc Việt Nam Dân chủ cộng hòa, đƣa nƣớc ta tiến vào kỷ nguyên độc lập, tự do; thắng lợi của các cuộc kháng chiến chống xâm lƣợc, mà đỉnh cao là chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, đại thắng mùa xuân năm 1975, giải phóng dân tộc, thống nhất đất nƣớc, bảo vệ Tổ quốc, làm tròn nghĩa vụ quốc tế; thắng lợi của công cuộc đổi mới, tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, tiếp tục đƣa đất nƣớc từng bƣớc quá độ lên chủ nghĩa xã hội với nhận thức và tƣ duy mới đúng đắn, phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đấu quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
Trong hoạt động lãnh đạo của Đảng, vấn đề cơ bản trƣớc hết là đề ra đƣờng lối cách mạng. Đây là công việc quan trọng hàng đầu của một chính đảng. 8 Đường lối cách mạng của Đảng là hệ thống quan điểm, chủ trương, chính sách về mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp của cách mạngViệt Nam. Đƣờng lối cách mạng đƣợc thể hiện qua cƣơng lĩnh, nghị quyết của Đảng.
Về tổng thể, đƣờng lối cách mạng của Đảng bao gồm đƣờng lối đối nội và đối ngoại. Đƣờng lối cách mạng của Đảng là toàn diện và phong phú. Có đƣờng lối chính trị chung, xuyên suốt cả quá trình cách mạng nhƣ: đƣờng lối độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Có đƣờng lối cách mạng trong thời kỳ lịch sử nhƣ: đƣờng lối cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân; đƣờng lối cách mạng xã hội chủ nghĩa; đƣờng lối cách mạng trong thời kỳ khởi nghĩa giành chính quyền (1939 – 1945); đƣờng lối cách mạng miền Nam trong thời kỳ chống Mỹ, cứu nƣớc (1954 – 1975); đƣờng lối đổi mới (từ Đại hội VI, năm 1986).
Ngoài ra còn có đƣờng lối cách mạng vạch ra cho từng lĩnh vực hoạt động nhƣ: đƣờng lối công nghiệp hóa; đƣờng lối phát triển kinh tế - xã hội, đƣờng lối văn hóa – văn nghệ; đƣờng lối xây dựng Đảng và Nhà nƣớc; đƣờng lối đối ngoại… Đƣờng lối cách mạng của Đảng chỉ có giá trị chỉ đạo thực tiễn khi phản ánh đúng quy luật vận động khách quan. Vì vậy trong quá trình lãnh đạo và chỉ đạo cách mạng, Đảng phải thƣờng xuyên chủ động nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn để kịp thời điều chỉnh, phát triển đƣờng lối, nếu thấy đƣờng lối không còn phù hợp với thực tiễn thì phải thay đổi. Đƣờng lối đúng là nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng; quyết định vị trí, uy tín của Đảng đối với quốc gia dân tộc. Vì vậy, để tăng cƣờng vai trò lãnh đạo của Đảng trƣớc hết phải xây dựng đƣờng lối cách mạng đúng đắn.
Nghĩa là, đƣờng lối của Đảng phải đƣợc hoạch định trên cơ sở quan điểm lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin; tri thức tiên tiến của nhân loại; phù hợp với đặc điểm, yêu cầu, nhiệm vụ của thực tiễn cách mạng Việt Nam và đặc điểm, xu thế quốc tế. Mục tiêu của đƣờng lối nhằm phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đƣờng lối đúng sẽ đi vào đời sống, soi sáng thực tiễn và trở thành ngọn cờ thức tỉnh, động 9 viên và tập hợp quần chúng nhân dân tham gia tự giác phong trào cách mạng một cách hiệu quả nhất; ngƣợc lại, nếu sai lầm về đƣờng lối thì cách mạng sẽ bị tổn thất, thậm chí bị thất bại. Đối tượng nghiên cứu môn học: Môn Đƣờng lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam cơ bản nghiên cứu đƣờng lối do Đảng đề ra trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam từ năm 1930 đến nay.
Do đó, đối tượng nghiên cứu cơ bản của môn học hệ thống quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng trong tiến trình cách mạng Việt Nam - từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa. Môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam có mối quan hệ mật thiết với môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin và môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh. Vì đƣờng lối của Đảng là sự vận dụng sáng tạo, phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh với thực tiễn cách mạng Việt Nam. Do đó, nắm vững 2 môn học này sẽ trang bị cho sinh viên tri thức và phƣơng pháp luận khoa học để nhận thức đƣờng lối, chủ trƣơng, chính sách của Đảng một cách sâu sắc và toàn diện hơn.
Mặc khác, vì đƣờng lối cách mạng không chỉ nói lên sự vận dụng sáng tạo các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh mà còn thể hiện sự bổ sung, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh trong điều kiện mới của Đảng ta. Do đó, việc nghiên cứu đƣờng lối của cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam sẽ góp phần làm sáng tỏ vai trò nền tảng tƣ tƣởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng. Nhiệm vụ nghiên cứu: Một là, làm rõ sự ra đời tất yếu của Đảng cộng sản Việt Nam - chủ thể hoạch định đƣờng lối cách mạng Việt Nam. Hai là, làm rõ quá trình hình thành, bổ sung và phát triển đƣờng lối cách mạng của Đảng.
Trong đó, đặc biệt làm rõ đƣờng lối của Đảng trên một số lĩnh vực cơ bản của thời kỳ đổi mới. 10 Ba là, làm rõ kết quả thực hiện đƣờng lối cách mạng của Đảng trên một số lĩnh vực cơ bản trong tiến trình cách mạng Việt Nam Yêu cầu đặt ra đối với việc dạy và học môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam: Đối với ngƣời dạy: Cần nghiên cứu đầy đủ các cƣơng lĩnh, nghị quyết, chỉ thị của Đảng trong toàn bộ tiến trình lãnh đạo cách mạng, bảo đảm cập nhật hệ thống đƣờng lối của Đảng. Mặc khác, trong giảng dạy phải làm rõ hoàn cảnh lịch sử ra đời và sự bổ sung, phát triển các quan điểm, chủ trƣơng của Đảng trong tiến trình cách mạng, gắn lý luận với thực tiễn trong quá trình giảng dạy. Đối với ngƣời học: Cần nắm vững nội dung cơ bản đƣờng lối của Đảng để từ đó lý giải những vấn đề thực tiễn và vận dụng quan điểm của Đảng vào cuộc sống.
Đối với cả ngƣời dạy và ngƣời học: Trên cơ sở nghiên cứu một cách có hệ thống, sâu sắc đƣờng lối của Đảng cùng với tri thức chuyên ngành của mình, có thể đóng góp ý kiến cho Đảng về đƣờng lối, chính sách, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng nƣớc ta. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC HỌC TẬP MÔN HỌC: 1. Phƣơng pháp nghiên cứu: a. Cơ sơ phương pháp luận: Nghiên cứu môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam phải dựa trên thế giới quan, phƣơng pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, các quan điểm có ý nghĩa phƣơng pháp luận của Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng.
Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam trên cơ sở phƣơng pháp luận chung đã nêu trên, đối với mỗi nội dung cụ thể cần phải vận dụng một phƣơng pháp nghiên cứu phù hợp. Trong đó, sử dụng phƣơng pháp lịch sử và phƣơng pháp logic là cơ bản nhất. Ngoài ra, còn có thể sử dụng các phƣơng pháp khác nhƣ: phân tích, tổng hợp, so sánh… thích hợp với từng nội dung của môn học. Ý nghĩa của việc học tập môn học: Môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam trang bị cho sinh viên những hiểu biết cơ bản về sự ra đời của Đảng, về đƣờng lối của Đảng trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và cách mạng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là đƣờng lối của Đảng trong thời kỳ đổi mới1.
Học tập môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc bồi dƣỡng cho sinh viên niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, định hƣớng phấn đấu theo mục tiêu, lý tƣởng và đƣờng lối của Đảng; nâng cao ý thức trách nhiệm của sinh viên trƣớc những nhiệm vụ trọng đại của đất nƣớc. Qua học tập môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam, sinh viên có cơ sở vận dụng kiến thức chuyên ngành để chủ động, tích cực giải quyết những vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… theo đƣờng lối, chính sách của Đảng. 1 Đại hội VI của Đảng (năm 1986) đề ra đƣờng lối đổi mới toàn diện. Đại hội VII của Đảng (năm 1991) đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (gọi tắt là Cƣơng lĩnh năm 1991).
Đƣờng lối đổi mới và Cƣơng lĩnh năm 1991 đƣợc bổ sung và phát triển qua các nhiệm kỳ Đại hội VIII, IX, X, XI. Những nội dung cơ bản của các Đại hội trong thời kỳ đổi mới, của Cƣơng lĩnh năm 1991 và Cƣơng lĩnh xây dựng đất nƣớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung và phát triển năm 2011) đƣợc trình bày trong các chƣơng từ chƣơng IV đến chƣơng VIII. 12 Chƣơng I: SỰ RA ĐỜI CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VÀ CƢƠNG LĨNH CHÍNH TRỊ ĐẦU TIÊN CỦA ĐẢNG I. HOÀN CẢNH LỊCH SỬ RA ĐỜI ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM: 1.
Hoàn cảnh quốc tế cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX: a. Sự chuyển biến của chủ nghĩa tư bản và hậu quả của nó: Từ cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tƣ bản đã chuyển từ giai đạon tự do cạnh tranh sang giai đoạn độc quyền (chủ nghĩa đế quốc).