SỞ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI ĐỒNG THÁP TRƯỜNG TRUNG CẤP THÁP MƯỜI GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN VÀ NHÓM NGÀNH/NGHỀ: CÔNG TÁC XÃ HỘI TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCTM ngày tháng năm của Hiệu trưởng Trường Trung cấp Tháp Mười. Tháp Mười 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Công tác xã hội cá nhân và nhóm được biên soạn theo kế hoạch chung của Sở Lao động – Thương binh và xã hội Đồng Tháp thực hiện lựa chọn, chỉnh sửa giáo trình đào tạo nhầm cung cấp giáo trình đào tạo cho nghề công tác xã hội trên địa bàn tỉnh như là một phần của đóng góp thực hiện của “Đề án phát triển Nghề Công tác xã hội ở Việt Nam giai đoạn 2010-2020” trong Quyết định 32/2010 – QĐ/TTg được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào tháng 3 năm 2010.
Giáo trình là một sự tổng hợp và đúc kết những vấn đề lý thuyết và thực hành từ các tài liệu giảng dạy và nghiên cứu trong ngành Công tác xã hội. Về cấu trúc chung, giáo trình gồm hai phần. Phần thứ nhất, đề cập đến công tác xã hội cá nhân và phần thứ hai nghiên cứu công tác xã hội nhóm. Đây là hai trong số các phương pháp quan trọng nhất của công tác xã hội.
Trong quá trình biên soạn, nhóm tác giả cảm ơn sự phối hợp và những ý kiến góp ý có giá trị từ các giảng viên Trường Đại học Đồng Tháp, Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Vĩnh Long và các đơn vị giáo dục nghề nghiệp bạn. Nhóm tác giả hy vọng rằng tài liệu này sẽ cung cấp những kiến thức, kỹ năng và những công cụ hữu ích cho việc giảng dạy, học tập trong quá trình đào tạo nghề công tác xã hội. Nhóm tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp hữu ích để có thể điều chỉnh tốt hơn trong tương lai và phù hợp hơn với nhu cầu học tập của mọi người. Đồng Tháp, ngày tháng năm Tham gia thực hiện 1.
Nguyễn Văn Cường 3 4 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU.3 BÀI 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của công tác xã hội cá nhân. Sơ lược lịch sử hình thành công tác xã hội cá nhân. Khái niệm công tác xã hội cá nhân.
Mục đích của công tác xã hội cá nhân. Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong công tác xã hội cá nhân. Cách tiếp cận công tác xã hội cá nhân. Cánh tiếp cận giải quyết vấn đề.
Cánh tiếp cận chức năng. Cách tiếp cận tâm lý xã hội. Các yếu tố cấu thành công tác xã hội cá nhân. Thân chủ - Cá nhân cần sự trợ giúp.
Vấn đề trong công tác xã hội. Tổ chức, cơ quan xã hội. Tiến trình công tác xã hội cá nhân. Tiến trình công tác xã hội cá nhân.
Tiếp cận ca và xác định vấn đề ban đầu. Thu thập thông tin. Chẩn đoán/ đánh giá. Lập kế hoạch thực hiện.
Triển khai kế hoạch, giám sát và đánh giá trường hợp. Làm rõ mục đích của công tác xã hội cá nhân.32 BÀI 2: MỘT SỐ KỸ NĂNG CƠ BẢN TRONG CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN. Kỹ năng lắng nghe. Lắng nghe tích cực.
Những trở ngại khi lắng nghe. Một số kỹ năng cần thiết khi lắng nghe. Khái niệm quan sát trong công tác xã hội. Các nội dung cần quan sát.
Khái niệm, mục đích của vấn đàm. Yêu cầu của vấn đàm. Các loại vấn đàm. Các bước trong vấn đàm.
Một số kỹ năng cần có trong vấn đàm. Kỹ năng vấn đàm với trẻ em. Khái niệm, mục đích của tham vấn. Các loại tham vấn.
Kỹ năng cần có trong tham vấn. Ghi chép/lưu giữ hồ sơ. Mục đích của ghi chép, lưu trữ hồ sơ. Những nội dung cơ bản của ghi chép,lưu trữ hồ sơ.
Một số lưu ý khi ghi chép/lưu trữ. Xử lý căng thẳng thần kinh. Nguyên nhân và nhân tố ảnh hưởng. Các loại căng thẳng thần kinh.
Các phản ứng của Stress. Kỹ năng can thiệp căng thẳng thần kinh. Xử lý khủng hoảng. Các dạng khủng hoảng.
Các giai đoạn khủng hoảng. Cảm xúc và phản ứng thường thấy khi khủng hoảng. Kỹ năng can thiệp tình trạng khủng hoảng.67 BÀI 4: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM. Khái niệm chung về công tác xã hội nhóm.
Mục đích của công tác xã hội nhóm. Các dạng nhóm công tác xã hội. Trình bày khái niệm và các đặc điểm của công tác xã hội nhóm. 76 BÀI 5: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN NHÓM.
Nhóm trị liệu. Nhóm hỗ trợ. Nhóm giải trí. Vai trò của cá nhân trong nhóm.
Vai trò thiên hướng thực hiện công việc trong nhóm. Vai trò thực hiện công việc. Vai trò của trưởng nhóm. Những phẩm chất cần có của nhóm trưởng.
Những hoạt động của nhóm trưởng. Một số hiện tượng tâm lý nhóm trong công tác xã hội. Mục đích cá nhân và mục đích nhóm. Xung đột nhóm.
Hợp tác và cạnh tranh nhóm. Tranh luận và sự sáng tạo nhóm. Các giai đoạn phát triển nhóm. Giai đoạn hình thành.
Giai đoạn sóng gió. Giai đoạn hình thành quy ước chung. Giai đoạn tập trung vào công việc. Giai đoạn kết thúc.96 BÀI 6: VAI TRÒ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG NHÓM.
Tiến trình hoạt động với nhóm. Giai đoạn chuẩn bị. Giai đoạn triển khai các hoạt động. Giai đoạn kết thúc.
Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong hoạt động nhóm. Vai trò của nhân viên công tác xã hội. Một số chỉ dẫn đối với nhân viên công tác xã hội trong vai trò người điều hành nhóm. Điều hành buổi họp nhóm.
Giải quyết một số hiện tượng nảy sinh trong nhóm.120 8 9 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên mô đun: Công tác xã hội cá nhân và nhóm Mã số mô đun: MĐ16 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: - Vị trí mô đun: Công tác xã hội cá nhân và nhóm là mô đun chuyên môn nghề quan trọng trong chương trình đào tạo nghề công tác xã hội. - Tính chất của mô đun: Là mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. - Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: Mục tiêu của môn học/mô đun: - Kiến thức + Trình bày được khái niệm, đặc điểm công tác xã hội cá nhân. + Trình bày được cách tiếp cận, các yếu tố của công tác xã hội cá nhân để xác định, phân tích vấn đề, đưa ra hướng giải quyết tốt nhất.
+ Trình bày được độ quan trọng của việc ghi chép tài liệu về công việc với cá nhân. + Trình bày được cách phân tích sơ đồ phả hệ, sơ đồ sinh thái, các vấn đề để phân tích ca. + Trình bày được các phương pháp hỗ trợ cá nhân trong thực tế. + Trình bày được khái niệm, đặc điểm công tác xã hội nhóm.
+ Hiểu mức độ quan trọng của việc ghi chép tài liệu về công việc nhóm. + Trình bày được kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng điều phối nhóm. + Trình bày được nhóm và đặc điểm tâm lý nhóm. + Trình bày được vận dụng các phương pháp hỗ trợ nhóm trong thực tế.
- Kỹ năng: + Vận dụng các kỹ năng cơ bản của công tác xã hội cá nhân, với các tình huống cụ thể. 10 + Thực hành tiến trình công tác xã hội cá nhân vào các tình huống. + Vận dụng các kỹ năng cơ bản của công tác xã hội nhóm với các tình huống cụ thể. + Thực hành tiến trình công tác xã hội nhóm vào các tình huống.
+ Vận dụng tiến trình công tác xã hội nhóm vào các hoạt động trợ giúp thân chủ + Vận dụng kỹ năng giải quyết các vấn đề nhóm vào thực tế. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Tôn trọng, chấp nhận, thấu cảm với hoàn cảnh và vấn đề của thân chủ + Vận dụng kiên thức và kỹ năng trong công tác xã hội cá nhân lên kế hoạch trợ giúp vào trường hợp cụ thể. + Tổ chức, điều phối được các hoạt động của nhóm + Tôn trọng, chấp nhận, thấu cảm với hoàn cảnh và vấn đề của thân chủ. + Vận dụng kiên thức và kỹ năng trong công tác xã hội nhóm lên kế hoạch trợ giúp vào thân chủ cụ thể.
+ Tổ chức, điều phối được các hoạt động của nhóm + Lượng giá kết quả công việc 11 BÀI 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN Giới thiệu: Trong cuộc sống, con người ai cũng đã từng hoặc sẽ trải qua những giai đoạn khó khăn nhất trong cuộc đời của mình. Có người may mắn vượt qua được những thời điểm khó khăn đó nhờ vào nghị lực của bản thân, cá tính mạnh mẽ của họ hoặc có được những sự trợ giúp đắc lực và kịp thời từ người thân hoặc từ các nguồn hỗ trợ khác. Những người này đã học được những kinh nghiệm sống quý báu từ quá trình vượt khó đó và tự vươn lên để có được một cuộc sống tốt, ổn định và một sự nghiệp thành công. Tuy nhiên, có một số người khác lại không vượt qua được do không có được những điều kiện hỗ trợ để giúp họ vượt qua những khó khăn.
Cuộc sống của những người này sẽ trở nên ngày càng khó khăn hơn, và nếu không có một sự giúp đỡ kịp thời thì có nguy cơ dẫn đến những hậu quả bất lợi cho bản thân và gia đình của nhóm người này. Hoạt động công tác xã hội với cá nhân được tổ chức thực hiện là nhằm vào mục đích giúp đỡ các nhóm đối tượng này. Mục tiêu: - Trình bày tiến trình thực hiện một ca làm việc với cá nhân. - Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của công tác xã hội cá nhân - Biết cách phân tích ca và lập kế hoạch giúp đỡ thân chủ.
- Thực hiện được trọn vẹn một ca làm việc với cá nhân - Tôn trọng, đảm bảo thực hiện theo tiến trình khi làm việc với cá nhân Nội dung chính: 1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của công tác xã hội cá nhân 1. Sơ lược lịch sử hình thành công tác xã hội cá nhân 1. Công tác xã hội cá nhân trên thế giới 12 Công tác xã hội cá nhân là phương pháp can thiệp đầu tiên của công tác xã hội, bắt đầu hình thành vào cuối những năm 1800, lý luận và thực tiễn của công tác xã hội cá nhân được phát triển và hoàn thiện trải qua một thời gian khá dài.