Giáo Trình Cơ Ứng Dụng: Vận Hành Máy Cần Cẩu Trục Trình Độ Trung Cấp

Giáo trình cơ ứng dụng nghề vận hành máy cần cầu trục trung cấp cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho người học trong ngành.

• Tác giả: Phan Văn Uyên
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cơ Giới Ninh Bình
• Chuyên ngành: Cơ Ứng Dụng
• Đề tài: Giáo Trình Cơ Ứng Dụng: Vận Hành Máy Cần Cẩu Trục Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Ninh Bình

Mục lục chi tiết

• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VÀ CÁC TIÊN ĐỀ TĨNH HỌC
• 2. CHƯƠNG 2: HỆ LỰC PHẲNG ĐỒNG QUY
• 3. CHƯƠNG 3: HỆ LỰC PHẲNG SONG SONG – MÔ MEN - NGẪU LỰC
• 4. CHƯƠNG 4: HỆ LỰC PHẲNG BẤT KỲ
• 5. CHƯƠNG 5: MA SÁT
• 6. CHƯƠNG 6: CHUYỂN ĐỘNG CƠ BẢN CỦA VẬT RẮN
• 7. CHƯƠNG 7: MÁY VÀ CƠ CẤU MÁY

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Cơ Ứng Dụng Vận Hành Máy Cần Cẩu Trục Trung Cấp

Giáo trình Cơ ứng dụng: Vận hành máy cần cẩu trục trung cấp là tài liệu quan trọng trong đào tạo nghề. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về các loại máy cần cẩu, nguyên lý hoạt động và các kỹ thuật vận hành. Việc nắm vững nội dung giáo trình giúp học viên có thể thực hiện công việc một cách hiệu quả và an toàn.

1.1. Mục tiêu của giáo trình Cơ ứng dụng

Giáo trình nhằm trang bị cho học viên kiến thức về cấu tạo, nguyên lý hoạt động của máy cần cẩu. Học viên sẽ hiểu rõ các khái niệm cơ bản và ứng dụng thực tiễn trong ngành xây dựng.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình này được thiết kế cho học viên trung cấp, sinh viên ngành cơ khí, và những người làm việc trong lĩnh vực xây dựng. Nó cũng hữu ích cho các kỹ sư và kỹ thuật viên muốn nâng cao kỹ năng vận hành máy.

II. Những thách thức trong vận hành máy cần cẩu trục trung cấp

Vận hành máy cần cẩu trục trung cấp gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như an toàn lao động, bảo trì máy móc và kỹ thuật vận hành là những yếu tố quan trọng cần được chú ý. Việc không tuân thủ các quy định có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng.

2.1. An toàn lao động trong vận hành máy

An toàn lao động là yếu tố hàng đầu trong vận hành máy cần cẩu. Học viên cần nắm vững các quy định an toàn và thực hiện đúng quy trình để tránh tai nạn.

2.2. Bảo trì và bảo trì máy cần cẩu

Bảo trì định kỳ là cần thiết để đảm bảo máy hoạt động hiệu quả. Việc kiểm tra và bảo trì giúp phát hiện sớm các vấn đề, từ đó giảm thiểu rủi ro trong quá trình vận hành.

III. Phương pháp vận hành máy cần cẩu trục hiệu quả

Để vận hành máy cần cẩu trục hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và kỹ thuật. Việc nắm vững các quy trình và kỹ thuật sẽ giúp nâng cao hiệu suất làm việc và đảm bảo an toàn.

3.1. Quy trình vận hành máy cần cẩu

Quy trình vận hành máy cần cẩu bao gồm các bước chuẩn bị, kiểm tra và thực hiện. Học viên cần tuân thủ nghiêm ngặt các bước này để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

3.2. Kỹ thuật điều khiển máy cần cẩu

Kỹ thuật điều khiển máy cần cẩu bao gồm việc sử dụng các thiết bị điều khiển và hiểu rõ các tín hiệu. Học viên cần thực hành thường xuyên để nâng cao kỹ năng điều khiển.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình trong ngành xây dựng

Giáo trình Cơ ứng dụng: Vận hành máy cần cẩu trục trung cấp có nhiều ứng dụng thực tiễn trong ngành xây dựng. Việc áp dụng kiến thức từ giáo trình giúp nâng cao năng suất lao động và đảm bảo an toàn trong công việc.

4.1. Nâng cao năng suất lao động

Việc áp dụng các kỹ thuật vận hành máy cần cẩu giúp tăng cường năng suất lao động. Học viên sẽ biết cách sử dụng máy một cách hiệu quả nhất.

4.2. Đảm bảo an toàn trong công việc

An toàn là yếu tố quan trọng trong xây dựng. Học viên sẽ được trang bị kiến thức để thực hiện công việc một cách an toàn và hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình Cơ ứng dụng

Giáo trình Cơ ứng dụng: Vận hành máy cần cẩu trục trung cấp là tài liệu thiết yếu cho việc đào tạo nghề. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành xây dựng.

5.1. Định hướng phát triển giáo trình

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thực tiễn trong ngành xây dựng.

5.2. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo nghề

Giáo trình đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo kỹ thuật viên có tay nghề cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ MÔ TẢ GIÁO TRÌNH: CƠ ỨNG DỤNG (MH 08)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Cơ ứng dụng (Mã môn học: MH 08) do tập thể giáo viên Khoa Máy thi công thuộc Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình biên soạn (nhóm tác giả: Phan Văn Uyên, Hoàng Văn Thắng, Vũ Văn Chiêu), ban hành theo Quyết định của Hiệu trưởng năm 2018 và phát hành năm 2021. Môn học giữ vị trí là môn học kỹ thuật cơ sở trong chương trình đào tạo trình độ Trung cấp nghề Vận hành máy cần cầu trục (thuộc nhóm nghề Máy thi công xây dựng), được bố trí giảng dạy ngay sau khi học sinh hoàn thành khối các môn học chung.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Trình bày hệ thống khái niệm, các tiên đề tĩnh học, điều kiện cân bằng của các hệ lực phẳng (đồng quy, song song, bất kỳ); định nghĩa mô men, ngẫu lực, ma sát; các dạng chuyển động cơ bản của vật rắn; nguyên lý và kết cấu các mối ghép, bộ truyền chuyển động, cơ cấu biến đổi chuyển động cùng khái niệm ứng suất và điều kiện bền kéo, nén đúng tâm, xoắn.
• Kỹ năng: Vận dụng lý thuyết giải phóng liên kết, thiết lập và giải hệ phương trình cân bằng tĩnh học để xác định phản lực liên kết, kiểm tra điều kiện bền chi tiết máy.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành tác phong cẩn thận, phương pháp tính toán khoa học, thực hiện nghiêm túc các quy trình kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình có tổng thời lượng 45 giờ (29 giờ lý thuyết, 14 giờ thực hành/thảo luận/bài tập, 2 giờ kiểm tra định kỳ), phân chia thành 2 phần: Phần I - Cơ học vật rắn tuyệt đối (6 chương) và Phần II - Chi tiết máy (1 chương). Điểm đặc sắc của tài liệu là phương pháp tiếp cận diễn dịch từ mô hình cơ học tĩnh học lý tưởng đến việc phân tích kết cấu cơ khí thực tế của thiết bị nâng chuyển và máy thi công xây dựng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung môn học phát triển theo trình tự logic chặt chẽ qua 7 chương:

• Chương 1: Những khái niệm cơ bản và các tiên đề tĩnh học (4 giờ): Xác lập định nghĩa lực, đơn vị đo lực ($\text{N}, \text{kN}, \text{MN}$), véc tơ lực, hệ lực tương đương, hợp lực, hệ lực cân bằng, mô hình vật rắn tuyệt đối. Trình bày 4 tiên đề tĩnh học (tiên đề hai lực cân bằng trực đối, tiên đề thêm bớt hai lực cân bằng, tiên đề hình bình hành lực, tiên đề lực tác dụng và phản tác dụng). Phân loại các liên kết phẳng: liên kết tựa (phản lực $N$), liên kết dây mềm (lực căng $T$), liên kết thanh (phản lực dọc trục $S$), gối đỡ bản lề di động (phản lực $Y$), gối đỡ bản lề cố định (phản lực thành phần $X, Y$) và kỹ thuật giải phóng liên kết (ví dụ nồi hơi bán kính $r$, trọng lượng $P$ đặt trên hai bệ đỡ $A, B$).
• Chương 2: Hệ lực phẳng đồng quy (4 giờ): Phương pháp khảo sát hình học (quy tắc hình bình hành lực, quy tắc tam giác lực, đa giác lực khép kín khi cân bằng) và phương pháp giải tích (chiếu lực lên hệ trục $Oxy$: $F_x = \pm F\cos\alpha, F_y = \pm F\sin\alpha$; tính hợp lực $R = \sqrt{(\sum F_x)^2 + (\sum F_y)^2}$ với $\tan\phi = \sum F_y / \sum F_x$; điều kiện cân bằng $\sum F_x = 0, \sum F_y = 0$).
• Chương 3: Hệ lực phẳng song song – Mô men - Ngẫu lực (9 giờ): Quy tắc hợp hai lực song song cùng chiều ($R = F_1 + F_2, CA/CB = F_2/F_1$) và ngược chiều ($R = |F_1 - F_2|$); định nghĩa mô men lực đối với một điểm ($m_O(\vec{F}) = \pm F\cdot a = 2S_{\triangle AOB}$); định lý Varignon ($m_O(\vec{R}) = \sum m_O(\vec{F}_i)$); khái niệm và tính chất ngẫu lực, mô men ngẫu lực $M = F\cdot a$; điều kiện cân bằng ngẫu lực ($\sum m = 0$) và hệ lực phẳng song song ($\sum Y = 0, \sum m_O(\vec{F}) = 0$).
• Chương 4: Hệ lực phẳng bất kỳ (5 giờ): Định lý dời lực song song thuận và đảo; thu gọn hệ lực phẳng về một tâm $O$ xác định véc tơ chính $\vec{R}' = \sum \vec{F}$ và mô men chính $M_O = \sum m_O(\vec{F})$; 4 trường hợp tối giản; liên kết ngàm phẳng (3 thành phần phản lực: $X, Y, m$); 3 dạng phương trình cân bằng giải tích; phân loại 3 trạng thái cân bằng vật rắn (ổn định, không ổn định, phiếm định).
• Chương 5: Ma sát (4 giờ): Bản chất vật lý của ma sát trượt và ma sát lăn, định luật ma sát trượt thực nghiệm Cu-lông, ứng dụng ma sát trong phanh hãm, ổ trượt, bộ truyền đai và băng tải máy thi công.
• Chương 6: Chuyển động cơ bản của vật rắn (6 giờ): Khảo sát các quy luật động học của chuyển động tịnh tiến, chuyển động quay quanh trục cố định và chuyển động song phẳng của vật thể.
• Chương 7: Máy và cơ cấu máy (13 giờ): Phân tích cấu tạo máy, các bộ truyền chuyển động cơ khí, các cơ cấu biến đổi chuyển động, kết cấu mối ghép, tính toán biến dạng, ứng suất và kiểm tra bền khi kéo - nén đúng tâm, xoắn.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng trên hệ thống lý thuyết cơ học cổ điển:

• Lý thuyết nền tảng: Mô hình hóa vật rắn tuyệt đối, hệ thống 4 tiên đề tĩnh học, nguyên lý trượt lực trên đường tác dụng và định lý dời lực song song.
• Nguyên lý cốt lõi: Nguyên lý giải phóng liên kết, nguyên lý bảo toàn tác dụng lực khi thêm bớt hệ lực cân bằng, nguyên lý cân bằng tĩnh học tổng quát ($R' = 0, M_O = 0$).
• Khung phân tích toán học: Hệ tọa độ Decartes $Oxy$, phép chiếu véc tơ đại số, tích đại số cánh tay đòn mô men và giải hệ phương trình tuyến tính xác định ẩn số lực.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Kỹ năng vẽ biểu đồ vật thể tự do (giải phóng liên kết), thay thế chính xác các thành phần phản lực tại gối tựa, khớp bản lề, ngàm kẹp, dây cáp; dựng đa giác lực khép kín.
• Kỹ năng phân tích: Phân tích sơ đồ chịu tải phức tạp của dầm cầu trục, cần trục quay, chọn hệ trục tọa độ tối ưu và thiết lập hệ phương trình cân bằng 3 ẩn.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp: Tính toán kiểm tra tải trọng nâng, kiểm tra hệ số cân bằng ổn định chống lật cần trục ($P = 20\text{ kN}, Q = 18\text{ kN}$), tính toán phản lực tại các ổ đỡ, gối đỡ trục và đánh giá điều kiện bền của các cụm chi tiết máy thi công.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp tiếp cận sư phạm của giáo trình kết hợp giữa giảng giải lý thuyết nguyên lý và thực hành giải bài tập kỹ thuật cơ sở. Đối với mỗi nội dung lý thuyết trừu tượng (như thu gọn hệ lực hay định lý Varignon), giáo trình đều cung cấp các bài toán ví dụ mẫu có số liệu và lời giải chi tiết theo các bước chuẩn hóa: chọn vật khảo sát $\rightarrow$ giải phóng liên kết $\rightarrow$ chọn hệ quy chiếu toạ độ $\rightarrow$ lập hệ phương trình cân bằng $\rightarrow$ giải tìm ẩn số lực và kiểm tra chiều giả định.

Trong tổ chức giảng dạy, giáo trình quy định bắt buộc giáo viên phải kết hợp linh hoạt giữa bài giảng lý thuyết với:

• Dụng cụ đồ nghề và thiết bị đo lực (lực kế).
• Mô hình học cụ trực quan mô phỏng các dạng liên kết bản lề, gối đỡ, dầm ngàm.
• Vật thật hoặc các cụm chi tiết máy thi công xây dựng thực tế.
• Bản vẽ kết cấu kỹ thuật liên quan nhằm hỗ trợ học sinh tiếp thu trực quan.

Công tác đánh giá môn học gồm 2 bài kiểm tra định kỳ (thời lượng 1 giờ/bài):

• Bài kiểm tra 1 bố trí sau khi kết thúc Chương 3 để đánh giá năng lực tính toán hợp lực song song, mô men và ngẫu lực.
• Bài kiểm tra 2 bố trí kết thúc Chương 7 nhằm đánh giá tổng hợp kiến thức về cơ cấu máy, bộ truyền và sức bền vật liệu.

Về phương pháp tự học, học sinh cần tự giác vẽ lại sơ đồ đặt lực của từng ví dụ mẫu trước khi đọc lời giải; luyện tập tính toán thuần thục các phép chiếu lượng giác ($\cos, \sin$) và giải hệ phương trình tuyến tính trước khi thực hiện các bài tập ôn tập ở cuối mỗi chương.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Cơ ứng dụng (2021) của Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình mang những đặc điểm chuyên biệt phục vụ đào tạo nghề kỹ thuật:

• Bám sát khung chương trình trung cấp chuyên nghiệp: Nội dung được biên soạn chuẩn hóa theo chương trình đào tạo nghề Vận hành máy cần cầu trục ban hành năm 2018, bảo đảm tính liên thông giữa các môn học chung và các mô-đun kỹ thuật chuyên môn tiếp theo.
• Tinh giản lý thuyết hàn lâm: Cắt giảm các chứng minh toán học vi tích phân phức tạp, tập trung trang bị công cụ toán học đại số và hình học phẳng phù hợp với trình độ học sinh trung cấp, đi thẳng vào các công thức tính toán thực hành ($F_x = \pm F\cos\alpha, \sum m_O = 0$).
• Gắn kết trực tiếp với máy móc thi công xây dựng: Hệ thống bài tập và ví dụ minh họa trích xuất trực tiếp từ kết cấu thiết bị công trình, bao gồm:
  • Tính toán phản lực liên kết dầm công-xôn, dầm đặt trên hai gối đỡ chịu ngẫu lực cắt ren, vặn vít (mô men ngẫu lực $m = 60\text{ Nm}, 120\text{ Nm}$).
  • Khảo sát tải trọng nồi hơi công nghiệp trên bệ đỡ.
  • Tính toán ổn định chống lật của hệ cần trục quay mang tải trọng nâng $Q = 18\text{ kN}$ với tự trọng bản thân $P = 20\text{ kN}$.
  • Ứng dụng ma sát trong cơ cấu hãm, tang phanh cần trục và bộ truyền đai truyền động.
• Tiếp cận tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành: Áp dụng hệ đơn vị đo lường quốc tế SI chuẩn xác trong tính toán cơ học ($\text{N}, \text{kN}, \text{MN}, \text{N}\cdot\text{m}, \text{kN}\cdot\text{m}$).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp:

Nhóm đối tượng	Mục đích và phương thức sử dụng
Học sinh trình độ Trung cấp	Giáo trình chính khóa bắt buộc cho học sinh ngành Vận hành máy cần cầu trục và các ngành thuộc nhóm Máy thi công xây dựng. Cung cấp nền tảng tính toán cơ sở để học tiếp các mô-đun chuyên ngành nâng chuyển.
Sinh viên trình độ Cao đẳng	Tài liệu tham khảo môn học Cơ ứng dụng, Cơ học cơ sở cho các ngành kỹ thuật cơ giới, sửa chữa máy công trình và công nghệ cơ khí.
Giảng viên chuyên ngành	Căn cứ xây dựng đề cương chi tiết, bài giảng lý thuyết (29 giờ), phân bổ giờ bài tập/thực hành (14 giờ) và biên soạn ngân hàng câu hỏi kiểm tra định kỳ (2 giờ).
Kỹ thuật viên, thợ vận hành	Tài liệu tra cứu tại chỗ về cách xác định tải trọng, nguyên lý chống lật cần cẩu, nguyên lý truyền động cơ khí và tính toán bền mối ghép trong bảo dưỡng thiết bị tại công trường.

Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành khối kiến thức văn hóa chung, đặc biệt là phần toán học cơ bản (hàm số lượng giác, hệ thức lượng trong tam giác, đại số véc tơ) và phần cơ học chất điểm trong môn Vật lý đại cương.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng đào tạo nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho người học trình độ Trung cấp nghề Vận hành máy cần cầu trục, đồng thời phù hợp làm tài liệu cơ sở cho các ngành kỹ thuật Máy thi công xây dựng và Cơ khí sửa chữa.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Người học cần hoàn thành các môn học chung, nắm vững các kiến thức toán học căn bản gồm: lượng giác ($\sin, \cos, \tan$), giải hệ phương trình đại số, các quy tắc véc tơ hình học và định luật Newton trong vật lý cơ học.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các giáo trình Cơ học lý thuyết thuần túy?

Tài liệu lược bỏ các chứng minh vi phân phức tạp, phân bổ dung lượng tập trung vào tĩnh học phẳng và các bài toán thực tế gắn liền với máy thi công xây dựng (ổ trục cần cẩu, dầm chịu uốn, phanh ma sát, bộ truyền động cơ cấu nâng hạ).

4. Phương pháp nào giúp tự học giáo trình đạt hiệu quả cao nhất?

Người học cần rèn luyện kỹ năng giải phóng liên kết, độc lập lập sơ đồ lực và thiết lập hệ phương trình cân bằng cho từng bài toán mẫu trước khi đối chiếu kết quả; kết hợp tự giải toàn bộ câu hỏi và bài tập cuối mỗi chương.

5. Những tài liệu và học cụ bổ trợ nào cần kèm theo khi giảng dạy và học tập?

Quá trình học cần kết hợp cùng bản vẽ kỹ thuật máy thi công, mô hình học cụ tĩnh học cơ cấu máy, các chi tiết máy thật (bộ truyền đai, bánh răng, ổ trục, mối ghép) và dụng cụ đo lực tại phòng học chuyên dùng.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Cơ ứng dụng (MH 08) của Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình là tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về cơ học vật rắn tuyệt đối và chi tiết máy phục vụ trực tiếp cho nghề Vận hành máy cần cầu trục. Cấu trúc 45 giờ học được phân bổ cân đối giữa lý thuyết (29 giờ) và bài tập/thực hành (14 giờ), bảo đảm trang bị đầy đủ kỹ năng phân tích lực, giải bài toán cân bằng tĩnh học và kiểm tra độ bền cơ bản.

Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ các tiên đề tĩnh học, phương pháp chiếu lực giải tích, khảo sát hệ lực song song, ngẫu lực, hệ lực phẳng bất kỳ, ma sát đến các cơ cấu máy và mối ghép thực tế. Kết hợp giáo trình với mô hình học cụ và bản vẽ kỹ thuật máy thi công tạo thành điều kiện học tập hoàn chỉnh cho người học ngành máy xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1.Những khái niệm cơ bản và các tiên đề tĩnh học Mục tiêu: - Phân biệt được các khái niệm vật rắn tuyệt đối, lực, vật rắn cân bằng, hệ lực cân bằng; - Phát biểu được các tiên đề tĩnh học, các loại liên kết phẳng; - Xác định được phương, chiều của các phản lực liên kết; - Nghiêm túc thực hiện các nhiệm vụ học tập.1NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Định nghĩa : Lực là tác động tương hỗ từ những vật hoặc từ môi trường chung quanh lên vật đang xét làm cho vật thay đổi vận tốc hoặc làm cho vật biến dạng. Đầu búa tác động lên vật rèn, chân đá quả bóng, áp lực của nước tác dụng vào thành bể là những ví dụ về lực. Đo lực : Để đo lực người ta dùng lực kế (hình 1 - 1).

Dùng lực kế đo được trọng lượng, từ đó suy ra khối lượng của vật một cách gián tiếp theo công thức. Đơn vị lực : Đơn vị chính của lực là Niutơn, ký hiệu N Hinh 1-1 1N = 1Kg.1m/s2 bội số của Niutơn là : + Kilô Niutơn, kí hiệu kN, 1kN = 103N + Mê ga Niutơn, ký hiệu MN 1MN = 106N A B 1. Cách biểu diễn lực: Hinh 1-2 Lực được đặc trưng bởi 3 yếu tố : Điểm đặt, phương chiều và trị số. Nói một cách khác lực là một đại lượng véc tơ và được biểu diễn bằng véc tơ lực.

Hình (1-2), véc tơ AB biểu diễn lực tác dụng lên vật rắn, trong đó : 8 - Gốc A là điểm đặt của lực AB - Đường thẳng chứa lực AB là phương của lực, còn gọi là đường tác dụng của lực. Mút B chỉ chiều của lực AB. - Độ dài của AB biểu diễn trị số của lực AB theo một tỷ lệ xích nào đó, chẳng hạn trị số của lực AB là 200N, nếu biểu diễn lực đó theo tỷ lệ 10N trên 200 độ dài 1mm thì độ dài của AB là = 20mm 10 Để đơn giản, thường ký hiệu lực bằng một chữ in hoa và ghi dấu véc tơ trên chữ in hoa đó. Ví dụ 1 - 1 : Một lực F có trị số là 150 N hợp với phương nằm ngang một góc 450 về phía trên đường thẳng nằm ngang.

Hãy biểu diễn lực đó theo tỷ lệ 5N trên độ dài 1mm. 150 Bài giải : Độ dài của vec tơ lực F là : = 30 mm 5 Hình 1-3 Từ điểm A trên hình 1-3 ta kẻ phương Ab hợp với đường nằm ngang Ax về phía trên một góc 450. Đặt lên Ab một độ dài AB → → = 30mm, véc tơ AB biểu diễn lực F cần tìm. Hai lực trực đối : Là hai lực có cùng trị số, cùng đường tác dụng nhưng ngược chiều nhau (Hình 1-4a,b).

Hệ lực : Tập hợp nhiều lực cùng tác dụng lên một vật rắn gọi là hệ lực, ký → → → hiệu ( F1 , F2 ,. 9 Hình 1-4 Hình vẽ 1-5, 1-6, 1-7, là các thí dụ về → → → hệ lực phẳng đồng quy ( F1 , F2 , F3 ). → → → → → Hoặc hệ lực phẳng song song ( P1 , P2 , P3 ), và hệ lực phẳng bất kỳ ( Q1 , Q2 , → → Q3 , Q4 ). P2 F1 G3 G2 F3 O C B C B A D A F2 P3 P1 G4 G1 Hinh 1-5 Hinh 1-6 Hinh 1-7 c.

Hệ lực tương đương : Hai hệ lực được gọi là tương đương khi chúng có cùng tác dụng cơ học lên một vật rắn. → → → → → → Hai hệ lực ( F1 , F2 , ., Pn ), tương đương được ký hiệu → → → → → → : ( F1 , F2 , ., Pn ) dấu  gọi là tương đương.