TRƯỜNG TRUNG CẤP QUỐC TẾ MEKONG GIÁO TRÌNH BỆNH HỌC TRUYỀN NHIỄM VÀ XÃ HỘI LƯU HÀNH NỘI BỘ 1 MỤC LỤC Baøi 1: Đaïi cöông beänh truyeàn nhieãm. 3 Baøi 2: Hoäi chöùng nhieãm truøng vaø choaùng nhieãm truøng. 11 Baøi 3: Beänh thöông haøn. 18 Baøi 4: Beänh taû.
26 Baøi 5: Beänh lî tröïc truøng. 33 Baøi 6: Beänh lî Amip. 40 Baøi 7: Beänh baïch haàu. 43 Baøi 8: Beänh ho gaø.
52 Baøi 9: Beänh nhieãm xoắn khuaån Leptospira. 59 Baøi 10: Beänh uoán vaùn. 66 Bài 11: Bệnh dại (Rabies). 74 Bài 12: Bệnh giang mai.
78 Bài 13: Đại cương về giun sán. 83 Bài 14: Bệnh nhiễm giun đũa. 86 Bài 15: Bệnh nhiễm giun móc. 91 Bài 16: Bệnh nhiễm giun kim.
97 Bài 17: Bệnh nhiễm sán dải heo. 101 Bài 18: Bệnh nhiễm sán dải bò. 105 Bài 19: Bệnh lậu. 108 Bài 20: Bệnh phong.
112 Bài 21: Bệnh sốt rét. 117 Bài 22: Bệnh nhiễm HIV/AIDS. 125 Bài 23: Bệnh bại liệt. 137 Bài 25: Bệnh quai bị.
141 Bài 26: Bệnh sởi. 145 Bài 27: Bệnh thủy đậu. 149 Bài 28: Nhiễm trùng nhiễm độc thức ăn. 153 Bài 29: Nhiễm trùng nhiễm độc thức ăn do Salmonella.
158 Bài 30: Nhiễm trùng nhiễm độc thức ăn do tụ cầu. 160 Bài 31: Nhiễm trùng nhiễm độc thức ăn do Clostridium Perfringens. 162 Bài 32: Nệnh dịch hạch. 163 Bài 33: Sốt xuất huyết Dengue.
169 Bài 34: Viêm gan Virus. 177 Bài 35: Viêm màng não mủ. 184 Bài 36: Viêm não nhật bản. 192 2 BAØI 1: ÑAÏI CÖÔNG BEÄNH TRUYEÀN NHIEÃM I.Muïc tieâu baøi hoïc: 1.
Trình baøy ñöôïc ñònh nghóa, caùc thôøi kyø dieãn bieãn laâm saøng, caùc nhoùm beänh truyeàn nhieãm theo ñöôøng laây truyeàn. Trình baøy ñöôïc ñaëc ñieåm chaêm soùc ngöôøi beänh truyeàn nhieãm, yeâu caàu toå chöùc vaø leà loái laøm vieäc. Định nghĩa: Beänh truyeàn nhieãm laø beänh nhieãm khuaån coù khaû naêng laây truyeàn töø ngöôøi beänh sang nhöõng ngöôøi xung quanh moät caùch tröïc tieáp hoaëc giaùn tieáp (qua nước, thöùc aên, vaät duïng, coân truøng,. Nhieãm khuaån khoâng nhaát thieát laø coù beänh, tuy theá, nhöõng ngöôøi laønh mang maàm beänh vaãn coù nguy cô laây truyeàn cho ngöôøi khaùc khi gaëp ñieàu kieän thuaän lôïi.
Đặc điểm của bệnh truyền nhiễm: 2. Dieãn bieán laâm saøng Caùc yeáu toá maàm beänh - cô ñòa – moâi tröôøng coù aûnh höôûng nhaát ñònh ñeán dieãn bieán laâm saøng cuûa moät beänh truyeàn nhieãm. Nhìn chung beänh ñi qua caùc thôøi kyø sau: 2. Thôøi kyø uû beänh Tính töø luùc maàm beänh xaâm nhaäp vaøo cô theå cho ñeán luùc xuaát hieäu caùc trieäu chöùng ñaàu tieân.Đây laø luùc maàm beänh taêng soá löôïng ñeå ñaït ñöôïc moät ngöôõng nhaát ñònh ñuû ñeå gaây beänh.
Thời gian uû beänh daøi ngaén phuï thuoäc vaøo caên nguyeân gaây beänh vaø söùc ñeà khaùng cuûa cô theå ngöôøi beänh. Thoâng thöôøng thôøi gian uû beänh trong khoaûng 1-2 tuaàn. Thôøi kyø khôûi phaùt Ñöôïc tính töø khi xuaát hiện trieäu chuùng ñaàu tieân cuûa beänh. Thöôøng laø caùc daáu hieäu nhieãm khuaån nhieãm ñoäc toaøn thaân, öùc cheá höng phaán voû naõo vaø roái loaïn thaàn kinh thöïc vaät; nhöng chưa coù tổn thöông ñaëc hieäu cho töøng loaïi beänh.
Thôøi kyø toaøn phaùt Laø thôøi kyø naëng nhaát, vôùi ñaày ñuû caùc trieäu chöùùng cuûa beänh. Nhieàu beänh tieán trieån raát caáp tính, khoù phaân bieät roõ raøng giöõa thôøi kyø khôûi phaùt vaø thôøi kyø toaøn phaùt. Ngoaøi hoäi chöùng nhieãm khuaån, nhieãm ñoäc naëng hôn coøn coù caùc trieäu chöùng ñaëc hieäu cho töøng loaïi beänh, ví duï maøng giaû trong baïch caàu, vaøng da trong vieâm gan sieâu vi truøng. 3 Ñaây cuõng laø thôøi kyø hay saûy ra caùc bieán chöùng maø ta caàn theo doõi saùt ñeå coù chaêm soùc, xöû trí thích hôïp.
Thôøi kyø lui beänh Beänh coù theå lui töø töø hay ñoät ngoät, söï phuïc hoài laâm saøng thöôøng xuaát hieän sôùm hôn ôû moâ, coù theå gaây ra boäi nhieãm hoaëc coù boäc phaùt moät beänh tieàm aån töø tröôùc do söï suy yeáu cuû a cô theå. Thôøi kyø laïi söùc Coù theå coù caùc möùc ñoä khaùc nhau: + Khoûi veà laâm saøng, saïch maàm beänh vaø khoâng coøn toån thöông thöïc theå. + Khoûi veà laâm saøng, saïch maàm beänh nhöng coøn toån thöông thöïc theå (ví duï trong lî tröïc truøng vaãn coøn caùc veát loeùt ôû nieâm maïc trực tràng). + Khoûi veà laâm saøng, khoâng coøn toån thöông thöïc theå, nhöng coøn mang maàm beänh.
Ví duï: Coù ngöôøi mang vi khuaån thöông haøn trong tuùi maät haøng naêm sau khi lui beänh. Dieãn bieán dòch teå Beänh truyeàn nhieãm thöôøng deã phaùt thaønh dòch vôùi caùc ñaëc ñieåm: - Khaû naêng lan truyeàn nhanh vaø soá ngöôøi maéc beänh cao. - Xaûy ra cuøng moät luùc ôû nhieàu nôi. - Ngöôøi ta thöôøng phaân chia: + Dòch taûn phaùt, xaûy ra leû teû.
Ví duï: dòch baïi lieät. + Dòch löu haønh ñòa phöông. Ví duï: dòch soát reùt. Ví duï: dòch cuùm, dòch taû, dòch haïch, dòch soát xuaát huyết.
Khoái caûm thuï Khaû naêng truyeàn nhieãm beänh phuï thuoäc vaøo raát nhieàu yeáu toá: - Söùc mieãn dòch cuûa taäp theå vaø caù nhaân. - Tuoåi, giôùi tính, ñòa phöông. - Tình traïng söùc khoûe. - Caùc ñieàu kieän sinh hoaït, ngheà nhieäp, thuaän lôïi cho vieäc maéc beänh.
- Dòch vuï y teá baûo veä ngöôøi trong coäng ñoàng (vacxin). - Ñieàu kieän kinh teá xaõ hoäi cuûa coäng ñoàng. Nguoàn nhieãm 4 - Ngöôøi beänh vaø ngöôøi laønh mang truøng. - Coân trung trung gian (muoãi, ve, boï cheùt, moø,.
- Moâi tröôøng vaø thöïc phaåm: nöôùc, thöùc aên nhieãm khuaån, rau soáng. Ñöôøng vaøo - Maàm beänh coù theå vaøo cô theå ngöôøi thoâng qua ñöôøng da (soát reùt, soát xuaát huyeát, soát phaùt ban. - Tieâu hoùa (dòch taû, lî. - Maùu (vieâm gan B, HIV/AIDS.
- Hoâ haáp (sôûi, baïch haàu, ho gaø. Ñöôøng ra Maàm beänh coù theå rôøi vaät chuû baèng ñöôøng maùu (soát reùt, dòch haïch, soát xuaát huyeát.), phaân (Amip, thöông haøn.), dòch tieát aâm ñaïo (caùc beänh truyeàn qua ñöôøng sinh duïc. Theo ñöôøng truyeàn nhieãm, ngöôøi ta chia caùc beänh truyeàn nhieãm ra laøm 4 nhoùm: - Nhoùm truyeàn theo ñöôøng hoâ haáp: + Neáu maàm beänh coù khaû naêng laây nhieãm naëng thì soá ngöôøi maéc beänh thöôøng cao nhöng giaûm nhanh, taäp trung ôû moät vuøng tieáp xuùc. + Thöôøng xaûy ra vaøo muøa laïnh khi sinh hoaït ngoaøi trôøi giaûm khoâng khí öù ñoïng vaø khaû naêng ñeà khaùng cuûa nieâm maïc ñöôøng hoâ haáp keùm.
- Nhoùm truyeàn nhieãm theo ñöôøng tieâu hoùa: + Thöôøng laø dòch lôùn, soá ngöôøi maéc beänh taêng raát nhanh. + Thöôøng coù chung moät cung caáp nöôùc hay thöùc aên, trong moät taäp theå daân cö nhoû thöôøng vaøo muøa naéng, nöôùc thieáu, ruoài phaùt trieån, thöùc aên deã hoûng. + Sau côn buøng phaùt, soá ngöôøi maéc beänh giaûm töø töø. - Nhoùm truyeàn nhieãm theo ñöôøng maùu: + Luoân tuøy thuoäc vaøo coân trùng trung gian truyeàn beänh, theo chu kyø phaùt trieån vaø ñòa phöông coù coân truøng.
+ Thöôøng coù ôû nhöõng ngöôøi coù ñieàu kieän soáng vaø laøm vieäc nhö nhau. + Ñieàu kieän thuaän lôïi cho coân trùng trung gian cuõng laø ñieàu kieän cho beänh phaùt trieån. + Chæ xaûy ra ôû töøng ñòa phöông. 5 - Nhoùm truyeàn nhieãm theo ñöôøng da – nieâm maïc: + Thöôøng do tieáp xuùc tröïc tieáp neân soá ngöôøi maéc beänh leû teû.
+ Chæ coù ngöôøi tieáp xuùc môùi maéc beänh do ñoù khaû naêng truyeàn beänh keùm. Chẩn đoán bệnh truyền nhiễm: Vieäc chaån ñoaùn thöôøng döïa vaøo caùc yeáu toá sau: 3. Dòch teå - Nôi cö truù vaø laøm vieäc ñang coù dòch hoaëc coù dòch löu haønh. - Tieàn söû beänh.
- Thoùi quen sinh hoaït cuûa ngöôøi beänh vaø gia ñình. - Suùc vaät maø ngöôøi beänh thöôøng tieáp xuùc. Laâm saøng Hoäi chöùng nhieãm khuaån, nhieãm ñoäc, caùc trieäu chöùng ñaëc tröng. Khoâng ñaëc hieäu Coâng thöùc maùu, tæ leä baïch caàu, ureâ maùu.
Ñaëc hieäu Tìm maàm beänh trong caùc beänh phaåm (maùu, dòch naõo tuûy, nöôùc tieåu. Tìm khaùng theå trong maùu. Ñieàu trò thaêm doø Ñaùp öùng vôùi thuoác ñaëc trò cuõng laø yeáu toá quan troïng trong chaån ñoaùn. ÑAËC ÑIEÅM CHAÊM SOÙC BEÄNH TRUYEÀN NHIEÃM 1.
Ñaëc ñieåm cuûa khoa truyeàn nhieãm - Khoa truyeàn nhieãm laø nôi phaùt hieän, caùch ly vaø ñieàu trò ngöôøi bò beänh truyeàn nhieãm cho ñeán luùc khoûi hoaøn toaøn. - Khoa truyeàn nhieãm ñöôïc xem laø vuøng vuøng coù nguy cô laây beänh cao vì laø nôi taäp trung nhieàu ngöôøi maéc beänh truyeàn nhieãm. - Khi coù dòch, nhöõng tröôøng hôïp nghi ngôø vaãn phaûi cho nhaäp vieä n, theo doõi, xaùc ñònh chaån ñoaùn vaø sau ñoù coù theå cho xuaát vieän ngay vì beänh truyeàn nhieãm phaàn lôùn laø caáp tính caàn caáp cöùu vaø khoù tieân löôïng tröôùc. 6 - Toå chöùc bieân cheá vaø khoái löôïng coâng taùc phöùc taïp hôn caùc khoa khaùc, khoâng ñöôïc taäp trung sinh hoaït vaø khoâng cho ngöôøi nhaø nuoâi ngöôøi beänh trong khu ñieàu trò.
Yeâu caàu veà toå chöùc vaø leà loái laøm vieäc 2. Veà maët ñieàu trò - Coù cô sôû tieáp nhaän, caùch ly vaø hoài söùc caáp cöùu. - Coù ñieàu kieän chaån ñoaùn, xeùt nghieäm vi sinh phoái hôïp vôùi ñoäi veä sinh phoøng dòch. - Kieåm tra ngöôøi beänh saïch truøng tröôùc khi cho xuaát vieän.
Veà maët toå chöùc - Xaây theo heä thoáng moät chieàu, phaân bieät roõ raøng vuøng bò nhieãm vaø vuøng saïch. - Coù phöông tieän ngaên caùch caùc loaïi beänh truyeàn nhieãm khaùc. - Khoa truyeàn nhieãm caàn coù: + Phoøng tieáp ñoùn: Ñoùn ngöôøi, thay quaàn aùo beänh vieän, laøm hoà sô beänh aùn. + Phoøng khaùm: Khaùm chaån ñoaùn beänh.
+ Phoøng löu: Coøn nghi ngôø chôø keát quaû xeùt nghieäm – chaån ñoaùn. + Moät soá phoøng beänh. + Phoøng caáp cöùu. + Phoøng chaêm soùc ban ñaàu: Ngöôøi lôùn, treû em.
+ Moät soá phoøng chuyeân moân. + Phoøng laøm vieäc cuûa baùc só, ñieàu döôõng. + Coù hoá tieâu, hoá tieåu rieâng taïi khoa truyeàn nhieãm daønh cho ngöôøi beänh theo töøøng khu vöïc. Coâng nhaân vieân cuûa khoa phaûi coù choå thay quaàn aùo, laøm vieäc, hoá tieâu, hoá tieåu rieâng vaø coù phoøng taém saïch seõ, thay quaàn aùo tröôùc khi veà.
Cheá ñoä coâng taùc taïi khoa truyeàn nhieãm - Phoøng beänh, phoøng dòch: + Caùch ly ngöôøi beänh. + Ngaên ngöøa söï laây cheùo trong khoa vaø beänh vieän. + Khoâng cho ngöôøi beänh xuaát vieän “ non” nghóa laø coøn mang maàm beänh. + Khoâng ñöôïc maëc aùo choaøng ra khoûi beänh vieän.
+ Khoâng ñöôïc mang vaät duïng caù nhaân vaøo khoa truyeàn nhieãm. + Maëc aùo choaøng, muõ, khaåu trang khi tieáp xuùc vôùi ngöôøi beänh. 7 + Coâng nhaân vieân, khaùm söùc khoûe ñònh kyø vaø tieâm chuûng. - Cheá ñoä baùo dòch: + Kòp thôøi thoâng baùo ngay khi coù tröôøng hôïp nghi ngôø vaø coù keát quaû xeùt nghieäm.
+ Thuû tuïc baùo töø khoa truyeàn nhieãm – y vuï – traïm veä sinh phoøng dòch. + Coù soå baùo dòch ghi hoï teân, tuoåi, giôùi, ngheà nghieäp vaø ñòa chỉ ngöôøi beänh chính xaùc.