Chương 1 TỔNG QUAN VỀ BẢO TRÌ Mục tiêu: Sau khi học (hoặc nghiên cứu) chương này, sinh viên sẽ: - Giải thích được thuật ngữ bảo trì - Trình bày được những vai trò chính của quản lý bảo trì - Trình bày được những vai trò chính của bảo trì kỹ thuật - So sánh được mối quan hệ giữa người thợ đứng máy và người thợ làm công tác bảo trì 1. KHÁI NIỆM Trong yêu cầu xã hội hiện tại vấn đề tăng năng suất lao động luôn luôn được quan tâm để phát triển nền công nghiệp quốc dân. Từ quan điểm trên, việc đầu tư năng suất cho từng thiết bị cũng như năng suất cụm dây chuyền hoặc cho cả nhà máy mỗi ngày một cải tiến, nhằm nâng cao năng suất, trong đó mục đích chính yếu là giảm giá thành sản phẩm. Điều mong muốn của các nhà sản suất sản phẩm là phải ổn định sản lượng và muốn ổn định sản lượng và tăng năng suất phải giải quyết các vấn đề tổn thất trong chu kỳ gia công và các dạng tổn thất ngoài chu kỳ, trong các dạng tổn thất đó có dạng tổn thất độ ổn định và tuổi thọ chi tiết máy.
Độ ổn định và tuổi thọ chi tiết máy được đánh giá từ các khâu: Thiết kế kỹ thuật Chế tạo thử nghiệm Đưa vào sản xuất thử nghiệm Đánh giá kết quả Chế tạo hoàn chỉnh Trong các khâu trên điều rất quan tâm là các chế độ làm việc cho từng chi tiết máy và muốn đánh giá chính xác, bắt buộc người sử dụng thiết bị phải tuân thủ theo sự hướng dẫn kỹ thuật bảo trì bảo dưỡng của từng thiết bị và hệ thống dây chuyền suốt quá trình sản xuất. Như vậy công tác bảo trì không những chỉ thực hiện cho từng cụm thiết bị hoặc hệ thống dây chuyền trong nhà máy, xí nghiệp mà phải được thực hiện thường xuyên từng ngày, giờ, thời kỳ, giai đoạn và suốt quá 11 trình sản xuất. Việc này phải đưa vào kế hoạch bảo trì song song với kế hoạch sản xuất. “Bảo trì” là một thuật ngữ quen thuộc, tuy nhiên để hiểu rõ về vai trò, chức năng và các hoạt động liên quan đến bảo trì thì lại không dễ dàng vì tuỳ theo quan điểm của mỗi tổ chức, mỗi cơ quan mà thuật ngữ bảo trì được hiểu khác nhau.
Nhưng về cơ bản, có những điểm tương đồng.2 CÁC ĐỊNH NGHĨA VỀ BẢO TRÌ 1.1 Định nghĩa của Afnor (Pháp): Bảo trì là tập hợp các hoạt động nhằm duy trì hoặc phục hồi một tài sản ở tình trạng nhất định hoặc bảo đảm một dịch vụ xác định.2 Định nghĩa của BS 3811: 1984 (Anh): Bảo trì là tập hợp tất cả các hành động kỹ thuật và quản trị nhằm giữ cho thiết bị luôn ở một tình trạng nhất định hoặc phục hồi nó về một tình trạng trong đó nó có thể thực hiện chức năng yêu cầu. Chức năng yêu cầu này có thể định nghĩa như là một tình trạng xác định nào đó.3 Định nghĩa của Total Productivity Development AB (Thuỵ Điển): Bảo trì bao gồm tất cả các hoạt động được thực hiện nhằm giữ cho thiết bị ở một tình trạng nhất định hoặc phục hồi thiết bị về tình trạng này.4 Định nghĩa của Dimitri Kececioglu (Mỹ): Bảo trì là bất kỳ hành động nào nhằm duy trì các thiết bị không bị hư hỏng ở một tình trạng đạt yêu cầu về mặt độ tin cậy và an toàn và nếu chúng bị hư hỏng thì phục hồi chúng về tình trạng này.3 NHIỆM VỤ CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ BẢO TRÌ Trên thế giới công tác quản lý bảo trì đã được xem trọng trong thời kỳ Đệ nhị thế chiến; khi nhu cầu sản xuất khí tài khí cụ phục vụ cho chiến tranh lên rất cao. Và nó luôn được hoàn thiện theo thời gian với nhiều quan điểm. Riêng ở Việt Nam, việc áp dụng các chiến lược, các hình thức tổ chức bảo trì vào sản xuất thực tế còn rất hạn chế, chủ yếu là ở các doanh nghiệp tư nhân có vốn đầu tư nước ngoài hoặc các tập đoàn lớn.
Trong khu vực doanh nghiệp nhà nước và tư nhân nhỏ, người ta vẫn duy trì tổ sửa chữa cơ điện. Công tác quản lý bảo trì hầu như không có; việc sửa chữa chủ yếu là theo sự cố, mang tính chất chữa cháy và rất thụ động. Công tác quản lý bảo trì bao gồm các công việc chính yếu như sau: 1.1 Nghiên cứu chiến lược; chọn giải pháp: Để có thể xây dựng một hệ thống quản lý bảo trì hiệu quả, cần phải xem xét quy mô sản 12 xuất của nhà máy; tính chất phức tạp; độ chính xác của quá trình công nghệ và sản phẩm; tính văn hóa tập quán của công ty; yêu cầu an toàn đối với con người và môi trường. Trên cơ sở đó, nhà quản lý chọn ra một hay nhiều giải pháp để thực hiện tổ chức quản lý bảo trì.
Có thể thực hiện từng giải pháp riêng lẻ hoặc phối hợp chúng với nhau.2 Tổ chức bảo trì - Lập kế hoạch: Việc áp dụng hình thức quản lý bảo trì trên cơ sở giải pháp đã lựa chọn phải chú ý đến tiêu chí “Hạn chế đến mức tối đa sự cố phải dừng máy; giảm thiểu phế phẩm; chi phí bảo trì về nhân sự và sửa chữa hợp lý và hiệu quả; chi phí dự trữ kho tối ưu và khả năng đáp ứng nhanh chóng của lực lượng làm công tác bảo trì”. Để đạt được tiêu chí đó đòi hỏi phải có kế hoạch cụ thể và khoa học cho tất cả công việc từ nhỏ nhất cho đến lớn nhất.3 Quản lý tài liệu bảo trì và kho dự trữ: Để công tác bảo trì thật sự khoa học và hiệu quả, đòi hỏi phải quan tâm ngay từ đầu đến việc quản lý tài liệu, hồ sơ liên quan đến các trang thiết bị như Lý lịch máy, Hướng dẫn sử dụng. Trong đó, Hướng dẫn sử dụng của nhà cung cấp đóng vai trò hết sức quan trọng; từ việc vận chuyển lắp đặt đến cách thức vận hành; bảo dưỡng; các bản vẽ lắp; sơ đồ điện; thậm chí địa chỉ của nhà cung cấp khi cần thiết. Quản lý tài liệu bảo trì phải chú ý đến việc bảo trì các tài sản cố định; nhà xưởng; các hệ thống phụ và phục vụ như cung cấp điện nước; chiếu sáng; xử lý nước thải;.4 NHIỆM VỤ CỦA CÔNG TÁC BẢO TRÌ KỸ THUẬT Nếu như trước đây khoảng vài ba thập kỷ, máy móc thiết bị thường cồng kềnh; kết cấu cơ khí phức tạp và hệ thống điều khiển đơn giản.
Ngày nay, do sự phát triển của nhiều lĩnh vực khoa học và công nghệ, máy móc có thêm nhiều bộ phận, nhiều phần tử, mà để có thể duy trì tình trạng hoạt động của chúng người thợ bảo trì phải hiểu biết ở nhiều lĩnh vực: Cơ khí, điều khiển khí nén-thủy lực, điều khiển điện-điện tử, PLC, vi điều khiển; ngôn ngữ lập trình và phần cứng tương ứng; kỹ thuật cảm biến;. Do đó, kỹ thuật bảo trì cũng đa dạng và phân chia thành nhiều nhóm công việc khác nhau. Nhưng tựu trung kỹ thuật bảo trì ngày nay có ba nhiệm vụ chính như sau: 1.1 Chăm sóc - bảo dưỡng: Đây là phần công việc phải thực hiện hàng ngày; mỗi khi giao ca; xuống ca. Thông qua việc lau chùi máy, người thợ đứng máy có thể phát hiện những sai hỏng trên thiết bị như các chi tiết bị hao mòn; rỉ sét; nứt; các mối lắp ghép bất thường, bị vênh; bị nới lỏng; quá lỏng.
Việc thăm chừng mắt dầu; tình trạng hoạt động của hệ thống bôi trơn; các công tắc điều khiển 13 công tắc khẩn cấp; phanh hãm cũng nằm trong phần việc này, bảo đảm quá trình sử dụng máy an toàn ở mức tối đa.2 Kiểm tra và hiệu chỉnh: Phần việc này được người thợ đứng máy thực hiện nếu nó không đòi hỏi quá phức tạp như độ rơ của bàn máy; trục truyền động. Những công việc đòi hỏi phải có thiết bị đo chính xác phải được thực hiện bởi người thợ bảo trì theo kế hoạch định trước, ví dụ độ rung động; nhiệt độ; áp suất làm việc; độ chính xác điều khiển theo chương trình; độ nhạy của cảm biến;. Trường hợp này việc hiệu chỉnh theo đúng yêu cầu cũng như thông số của thiết bị theo hướng dẫn của nhà chế tạo hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật.3 Công nghệ sửa chữa: Tùy theo chiến lược bảo trì mà ta quyết định thời điểm dừng máy để sửa chữa, theo tiêu chí bảo đảm các yêu cầu kỹ thuật như lúc đầu với một thời gian dừng máy cho phép. Việc sửa chữa được cân nhắc giữa hai cách phục hồi hoặc thay thế.
Hiện nay, việc sửa chữa thường có khuynh hướng là thay thế phụ tùng đã hư hỏng để rút ngắn thời gian dừng máy; hơn nữa công nghệ phục hồi lạc hậu sẽ làm mất nhiều thời gian mà không đạt được độ chính xác cần thiết. Những trường hợp bắt buộc phải phục hồi thì nên có chi tiết dự phòng; công việc phục hồi do một bộ phận chuyên nghiệp đảm trách và làm vào thời điểm khác.5 MỐI QUAN HỆ GIỮA NGƯỜI THỢ ĐỨNG MÁY VÀ NGƯỜI THỢ LÀM CÔNG TÁC BẢO TRÌ Nhiệm vụ của người thợ vận hành Nhiệm vụ người thợ bảo trì Thực hiện công việc chăm sóc bảo Theo dõi và thực hiện việc dưỡng máy hàng ngày; khi giao bảo trì thiết bị theo kế hoạch nhận ca. Phát hiện những sai hỏng của thiết Kết hợp với người thợ đứng bị trong quá trình vận hành máy và máy trong việc điều tra; chẩn cả khi bảo dưỡng. Báo cáo sự khác thường với cấp Đề xuất những biện pháp trên trực tiếp về tình trạng máy.
phòng ngừa các hư hỏng tương tự xuất hiện trở lại. Kết hợp và hỗ trợ với người thợ bảo trì trong việc chẩn đoán hư hỏng và Ghi nhận và tài liệu hóa nguyên nhân. những công việc bảo trì đã thực hiện. Để xuất những ý kiến nhằm cải thiện tình trạng máy phù hợp hơn; tốt hơn.
14 CÂU HỎI ÔN TẬP 1. Hãy trình bày những vai trò chính của bảo trì kỹ thuật? 2. Theo bạn, để thực hiện tốt vai trò của quản lý bảo trì cần phải lưu ý đến những yếu tố nào? Tại sao? 3. Định nghĩa nào trong tài liệu mà bạn tâm đắc nhất? Hãy giải thích.