BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG VIỆT XÔ KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC GIÁO TRÌNH Mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống di chuyển, hệ thống lái NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số: 979 QĐ-CĐVX-ĐT ngày 12 tháng 12 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện xây dựng Việt Xô. Ninh Bình - 2019 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo nghề và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. Mã tài liệu: MĐ 30 2 THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN TT Ký hiệu Ý nghĩa Camber: Góc nghiêng của bánh xe so với phương 1 thẳng đứng.
3 ABS (Anti-lock Brake System): Hệ thống phanh chống bó cứng tự động. 4 Multi Flex: Hệ thống kiểm tra phanh, lái, treo 5 SAPH45: Vật liệu thép dùng chế tạo xe ô tô SS41: Ký hiệu thép cuộn cho công trình xây 6 dựng 7 EPS (Electric power steering): Hệ thống lái điện tử ECU (Electronic Control Hộp điều khiển trung tâm 8 Unit): 9 DC (Direct Current) Động cơ điện một chiều Camber (góc nghiêng trụ đứng): Góc nghiêng của bánh xe so với phương 10 thẳng đứng nhìn từ phía trước. Caster (góc nghiêng trục xoay Góc nghiêng giữa trục xoay đứng và 11 đứng): đường thẳng đứng, nhìn từ cạnh xe Kingpin (góc nghiêng trục lái): Góc lệch được tạo thành giữa trục xoay đứng và đường 12 thẳng đứng. Trục xoay đứng là trục mà trên đó bánh xe có thể xoay về phía phải hoặc trái.
13 SST: (Special service tools) Dụng cụ đặc biệt dùng cho sửa chữa. Góc đặt bánh xe Góc nghiêng của bánh xe so với phương 14 thẳng đứng và phương nằm ngang theo chiều quan sát. 3 TÊN MÔ ĐUN: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG DI CHUYỂN HỆ THỐNG LÁI Mã số mô đun: MĐ 28 Thời gian thực hiện mô đun: 120 giờ; (Lý thuyết: 42 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 74 giờ, kiểm tra: 4 giờ) I. Vị trí tính chất của mô đun: - Vị trí: Mô đun được bố trí giảng dạy sau các môn học cơ sở và các mô đun nghề như: MĐ 22, MĐ 23, MĐ 24, MĐ 25, MĐ 26, MĐ 27.
- Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề Công nghệ ô tô trình độ cao đẳng II. Mục tiêu mô đun: - Về kiến thức: + Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe và hệ thống lái + Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận phận hệ thống treo và khung, vỏ xe và hệ thống lái + Phân tích đúng những hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng chung và của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe và hệ thống lái + Phát hiện và trình bày phương pháp bảo dưỡng, kiểm tra và sửa chữa được những sai hỏng của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe và hệ thống lái - Về kỹ năng: + Tháo lắp, kiểm tra bảo dưỡng và sửa chữa được các chi tiết của các bộ phận của hệ thống treo và khung, vỏ xe đúng quy trình, quy phạm và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa + Sử dụng đúng các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của sinh viên. Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: Thời gian (giờ) Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực hành Kiểm TT số thuyết Bài tập tra* 1 Hệ thống treo trên ô tô 8 6 2 2 Bảo dưỡng Sửa chữa hệ thống treo 12 3 8 1 Bảo dưỡng và sửa chữa khung xe, thân 3 16 5 10 1 vỏ xe 4 Hệ thống lái ô tô 4 2 2 0 5 Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu lái 12 4 7 1 6 Bảo dưỡng và sửa chữa dẫn động lái 4 2 2 0 4 7 Bảo dưỡng và sửa chữa cầu dẫn hướng 8 3 5 Bảo dưỡng và sửa chữa bộ trợ lực lái 8 16 5 10 1 thủy lực Bài 9: Bảo dưỡng, sửa chữa bộ trợ 9 12 4 8 lực lái EPS Bài 10: Kiểm tra, chẩn đoán sai hỏng 10 20 7 13 hệ thống lái EPS 11 Kiểm tra kết thúc modul 8 1 7 Cộng: 120 42 74 4 BÀI 1: HỆ THỐNG TREO TRÊN Ô TÔ Mã bài: MĐ 28 -1 Giới thiệu: Hệ thống treo trên ô tô là hệ thống có nhiệm vụ quan trọng giúp triệt tiêu phản lực từ mặt đường tác dụng lên người ngồi trên xe khi xe đang chạy. Tùy theo đặc điểm riêng của mỗi xe mà hệ thống treo trên mỗi xe cũng có cấu tạo khác nhau.
Mục tiêu: - Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại hệ thống treo - Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận chính trong hệ thống treo - Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng sửa chữa được các chi tiết, cụm trong hệ thống đúng yêu cầu kỹ thuật - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. Nội dung chính: 1.1 NHIỆM VỤ, YÊU CẦU HỆ THỐNG TREO Mục tiêu: - Trình bày được nhiệm vụ và yêu cầu của hệ thống treo - Trình bày được các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống treo trong quá trình xe chuyển động 1.1 Khái quát chung 5 Hình 1. Khối lượng được treo và không được treo trên xe ô tô Thân xe được đở bởi các lò xo. Khối lượng của thân xe,… được đở bởi các lò xo gọi là khối lượng được treo.
Mặt khác, các bánh xe, các cầu và những chi tiết khác của oto cũng được đở bởi các lò xo gọi là khối lượng không được treo. Thông thường khối lượng được treo lớn hơn thì tính êm dịu chuyển động tốt hơn, bởi vì, do khối lượng được treo lớn hơn nên xu hướng xe bị xóc giảm đi. Ngược lại, nếu khối lượng không được treo lớn thì xe dể bị xóc. Sự dao động và sự xóc của các chi tiết được treo của xe – đặc biệt là thân xe có ảnh hưởng rất lớn đến tính êm dịu chuyển động.
Sự dao động và sự xóc này có thể được phân loại như sau: 1.1 Sự lắc dọc Sự lắc dọc là sự dao động lên – xuống của phần trước hay sau xe quanh trọng tâm của nó. Nó xảy ra đặc biệt khi xe đi qua vệt lõm hay chỗ lồi trên đường hay chạy trên đường xóc và đầy ổ gà. Sự lắc dọc cũng dể xảy ra với những lò xo mềm (dể bị nén) hơn so với những lò xo cứng. Sự lắc dọc 1.2 Sự lắc ngang Khi quay vòng hay khi lái xe qua chỗ đường lồi, các lò xo ở một phía xe bị giãn ra còn phía đối diện bị nén co lại.
kết quả là thân xe bị lắc theo phương ngang. Sự lắc ngang 1.3 Sự nhún Sự nhún là sự chuyển động lên xuống của toàn bộ thân xe. Sự nhún sẽ xuất hiện khi xe chạy ở tốc độ cao hay chạy trên mặt đường gợn sóng. Nó cũng dể xảy ra khi các lò xo mềm.4 Sự xoay đứng Sự xoay đứng là sự di chuyển của đường tâm dọc xe sang phải hoặc sang trái quanh trọng tâm xe.
Trên các đường, mà xe xảy ra sự lắc dọc thì sự xoay đứng cũng xuất hiện. Sự xoay đứng 1.5 Sự dao động của khối lượng không được treo a. Sự dịch đứng Sự dịch đứng là sự nhún lên xuống của bánh xe, thường xảy ra trên những đường gợn sóng khi xe chạy với tốc độ trung bình hay cao. Khoảng cách dịch chuyển của xe theo phương thẳng đứng b.
Sự xoay dọc Sự xoay dọc là sự dao động lên xuống ngược hướng nhau của các bánh xe bên phải và bên trái, làm cho các bánh xe nảy lên khỏi mặt đường. Hiện tượng này rất dể xảy ra với những xe hệ thống treo phụ thuộc Hình 1. Sự xoay dọc của khối lượng được treo c. Sự uốn Sự uốn là hiện tượng các lá nhíp có xu hướng uốn quanh bản thân cầu xe do mo men xoắn chủ động.
Sự uốn của khối lượng được treo 1.2 Nhiệm vụ hệ thống treo Đỡ thân xe lên trên cầu xe, cho phép bánh xe chuyển động tương đối theo phương thẳng đứng đối với khung xe hoặc vỏ xe, hạn chế những chuyển động không muốn có khác của bánh xe. Bộ phận của hệ thống treo thực hiện nhiệm vụ hấp thụ và dập tắt các dao động, rung động, va đập mặt đường truyền lên. Đảm nhận khả năng truyền lực và mômen giữa bánh xe và khung xe. Nhiệm vụ của hệ thống treo được thể hiện qua các phần tử của hệ thống treo: Phần tử đàn hồi: làm giảm nhẹ tải trọng động tác dụng từ bánh xe lên khung và đảm bảo độ êm dịu cần thiết khi chuyển động.
Phần tử dẫn hướng: xác định tính chất dịch chuyển của các bánh xe và đảm nhận khả năng truyền lực đầy đủ từ mặt đường tác dụng lên thân xe. Phần tử giảm xóc: dập tắt dao động của ô tô khi phát sinh dao động. Phần tử ổn định ngang: với chức năng là phần tử đàn hồi phụ làm tăng khả năng chống lật thân xe khi có sự thay đổi tải trọng trong mặt phẳng ngang. Các phần tử phụ khác: vấu cao su, thanh chịu lực phụ,.có tác dụng tăng cứng, hạn chế hành trình và chịu thêm tải trọng.3 Yêu cầu hệ thống treo Khi xe chuyển động, nó cùng với lốp hấp thụ và cản lại các rung động, các dao động và các va đập tác dụng lên xe và mặt đường bằng phẳng, để bảo vệ hành khách, hành lý và cải thiện tính ổn định chuyển động.
Truyền lực kéo và lực phanh sinh ra do ma sát giữa mặt đường và các bánh xe, đến gầm và thân xe. 9 Đỡ thân xe trên các cầu và đảm bảo mối liên hệ hình học chính xác giữa thân và các bánh xe. Đảm bảo tính kinh tế, an toàn và tiện nghi cho người sử dụng Hình 1. Các chi tiết chính của hệ thống treo 1.