ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẮC NINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP BẮC NINH GIÁO TRÌNH MÔ HỌC: MĐ 26 - BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG DI CHUYỂN NGÀNH: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG ((Ban hành kèm theo Quyết định số: 433a/QĐ-CĐCN ngày 12 tháng 10 năm 2022 của Hiệu trưởng trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh) Bắc Ninh, năm 2022 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống di chuyển được biên soạn theo chương trình giảng dạy của nhà trường năm 2022. Nội dung của giáo trình đã được biên soạn trên cơ sở kế thừa những nội dung được giảng dạy ở các trường, kết hợp với những nội dung mới nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo.
Giáo trình được biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu. Các kiến thức trong toàn bộ giáo trình có mối quan hệ lôgíc chặt chẽ. Tuy vậy, giáo trình chỉ là một phần trong nội dung của chuyên ngành đào tạo cho nên người dạy, người học cần tham khảo thêm các giáo trình có liên quan để việc sử dụng giáo trình có hiệu quả hơn. Nội dung của giáo trình được biên soạn gồm các bài: Bài 1.
Hệ thống treo trên ôtô. Bảo dưỡng hệ thống treo. Sửa chữa hệ thống treo. Bảo dưỡng và sửa chữa khung xe thân vỏ xe.
Giáo trình được biên soạn cho đối tượng là học viên ngành Công nghệ ô tô. Ngoài ra có thể là tài liệu tham khảo cho học viên các ngành nghề khác có liên quan. Mặc dù đội ngũ biên soạn đã cố gắng nhưng không tránh khỏi những sai sót. Rất mong nhận được mọi ý kiến đóng góp chia sẻ để giáo trình được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp, các đơn vị liên kết, các tác giả và các nhà xuất bản sách tham khảo đã giúp đỡ chúng tôi hoàn thành giáo trình này. Bắc Ninh, ngày……tháng……năm 2022 Tham gia biên soạn 1. Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ biên 2. Võ Văn Hùng – Thành viên 3.
Lê Đức Tùng – Thành viên 2 MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU. 2 BÀI 1: HỆ THỐNG TREO TRÊN Ô TÔ…………………………………………4 1. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống treo. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận.
Phân loại hệ thống treo. Tháo, lắp, nhận dạng các bộ phận và chi tiết trong hệ thống treo. 33 BÀI 2: BẢO DƯỠNG HỆ THỐNG TREO……………………………………39 1. Các sai hỏng thường gặp trong hệ thống treo.
Phương pháp kiểm tra bảo dưỡng hệ thống treo. Quy trình bảo dưỡng. Thực hành bảo dưỡng. 45 BÀI 3: SỬA CHỮA HỆ THỐNG TREO……………………………………….
Phương pháp sửa chữa hệ thống treo. Quy trình sửa chữa hệ thống treo. Thực hành sửa chữa hệ thống treo. 54 BÀI 4: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA KHUNG XE , THÂN VỎ XE………56 1.
Đặc điểm sai hỏng của khung xe, thân vỏ xe. Quy trình bảo dưỡng khung xe, thân vỏ xe. Thực hành bảo dưỡng khung xe, thân vỏ xe. 71 3 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG DI CHUYỂN Mã mô đun: MĐ 26 Thời gian thực hiện mô đun: 45 giờ (Lý thuyết: 16 giờ; thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 27 giờ; kiểm tra: 02 giờ) I.
Vị trí, tính chất của mô đun: - Vị trí: Mô đun được bố trí dạy sau các môn học/mô đun sau: MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MH13, MH 14, MĐ 15, MĐ 16, MH 18, MĐ 19, MĐ 20, MĐ 21, MĐ 22, MĐ 23, MĐ24, MĐ25. - Tính chất: Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. Mục tiêu mô đun: - Kiến thức: + Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe + Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận phận hệ thống treo và khung, vỏ xe + Phân tích đúng những hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng chung và của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe - Kỹ năng: + Phát hiện và trình bày phương pháp bảo dưỡng, kiểm tra và sửa chữa được những sai hỏng của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe + Tháo lắp, kiểm tra bảo dưỡng và sửa chữa được các chi tiết của các bộ phận của hệ thống treo và khung, vỏ xe đúng quy trình, quy phạm và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Sử dụng đúng các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. Nội dung mô đun: 4 BÀI 1: HỆ THỐNG TREO TRÊN Ô TÔ MỤC TIÊU - Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại hệ thống treo - Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận chính trong hệ thống treo - Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng sửa chữa được các chi tiết, cụm trong hệ thống đúng yêu cầu kỹ thuật - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên.
Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống treo 1. Nhiệm vụ - Hệ thống treo dùng để nối đàn hồi khung, gầm xe với hệ thống chuyển động như: cầu trước, cầu sau và bánh xe. Tạo điều kiện cho bánh xe thực hiện chuyển động tương đối theo phương thẳng đứng đối với khung xe hoặc vỏ xe theo yêu cầu dao động êm dịu. - Làm giảm các lực va đập sinh ra khi ôtô chuyển động trên đường không bằng phẳng để cho ôtô chuyển động được êm dịu.
- Truyền lực và mômen giữa bánh xe và khung xe bao gồm: Lực thẳng đứng (tải trọng, phản lực), lực dọc (lực kéo hoặc lực phanh), lực bên (lực ly tâm, gió bên .), mômen chủ động, mômen phanh. Yêu cầu - Phải phù hợp với điều kiện sử dụng theo tính năng kỹ thuật của xe có thể chạy trên mọi địa hình khác nhau. - Bánh xe có khả năng chuyển dịch trong một giới hạn không hạn chế. - Quan hệ động học của bánh xe phải hợp lý phải thoả mãn mục đích là làm “mềm”.
- Không gây nên tải trọng lớn tại các mối liên kết với khung hoặc vỏ. - Có độ bền cao, có độ tin cậy lớn, trong điều kiện sử dụng phù hợp với tính năng kỹ thuật, không gặp hư hỏng bất thường. Phân loại * Theo kết cấu của hệ thống treo, người ta chia ra: - Hệ thống treo độc lập - Hệ thống treo phụ thuộc 5 Hệ thống treo phụ thuộc Hệ thống treo độc lập Hình 1. Các loại hệ thống treo * Theo phần tử đàn hồi của hệ thống treo, người ta chia ra: - Loại nhíp lá - Loại lò xo - Loại thanh đàn hồi - Loại cao su.
* Theo phương pháp dập tắt dao động chia ra, người ta chia ra: - Loại giảm chấn thuỷ lực (loại tác dụng một chiều, tác dụng 2 chiều). - Loại giảm chấn khí nén. * Theo khả năng điều chỉnh, người ta chia ra: - Hệ thống treo bị động (không được điều chỉnh) - Hệ thống treo chủ động (Hệ thống treo có thể điều chỉnh) 2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận 2.
Bộ phận đàn hồi Bộ phận đàn hồi là bộ phận chính của hệ thống treo, nó giữ nhiệm vụ sau: - Chịu tải trọng xe. - Nối đàn hồi giữa bánh xe và khung xe (thùng xe) nhằm giảm nhẹ tải trọng động tác dụng từ bánh xe lên khung trên các địa hình khác nhau. - Nhận lực từ hệ thống truyền lực để truyền qua mặt đường làm ô tô di chuyển. - Nhận lực ma sát từ mặt đường để dừng ô tô khi phanh.
Phần tử đàn hồi của hệ thống treo có thể là kim loại: nhíp lá, lò xo, thanh xoắn hoặc phi kim loại: cao su, khí nén, thuỷ lực hoặc kết hợp các loại phần tử đàn hồi trên. 6 Để thực hiện được nhiệm vụ của mình, bộ phận đàn hồi phải đảm bảo được các yêu cầu sau: - Phải có đủ độ cứng để chịu tải trọng của xe. - Phải êm dịu để giảm các va đập từ mặt đường lên xe. - Đơn giản, dễ chế tạo, dễ tháo lắp bảo dưỡng sửa chữa, giá thành hợp lý.
Bộ phận đàn hồi 1. Lò xo kim loại; 3. Lò xo cao su; 5. Lò xo không khí 2.
Nhíp lá Bộ nhíp đóng vai trò vừa là phần tử đàn hồi (truyền chủ yếu lực thẳng đứng, giảm tải trọng động), vừa là phần tử dẫn hướng (xác định tính chất chuyển động, truyền lực và mô men giữa bánh xe với khung vỏ xe). Cấu tạo bộ nhíp 1. Bộ nhíp chính; 2. Bạc chốt nhíp; 3,4,5.
Bộ nhíp phụ; 7. Đệm ốp nhíp; 10. Bu lông quang nhíp; 11,12. Bu lông định tâm, đai ốc 7 Bộ nhíp cấu tạo bởi các lá nhíp được uốn cong và xếp chồng lên nhau.
Bộ nhíp chính được lắp từ nhiều lá nhíp có chiều dài khác nhau nhờ các ốp nhíp và bulông định tâm, trong đó có từ một đến hai lá nhíp chính được uốn tai nhíp để lắp với chốt nhíp và bạc chốt nhíp. Để tăng độ cứng bộ nhíp hợp lý người ta ta có thể dùng cách sử dụng bộ nhíp phụ: Ở chế độ không tải hoặc chế độ tải trọng nhỏ chỉ có bộ nhíp chính làm việc để ô tô hoạt động êm, khi ô tô chở đầy tải thì nhíp chính và cả bộ nhíp phụ làm việc để tăng độ cứng tổng thể bộ nhíp của hệ thống treo. + Lá nhíp chính (lá nhíp cái) Lá nhíp chính làm bằng thép lò xo, mặt cắt hình thang, chữ nhật hoặc bán nguyệt, và có chiều dài, độ cong khác nhau tuỳ theo từng loại xe, hai đầu (hoặc một đầu) được uốn cong tạo thành tai nhíp để lắp chốt và bạc chốt nhíp với giá nhíp ở khung xe. Cấu tạo lá nhíp + Lá nhíp phụ Lá nhíp phụ có cấu tạo như lá nhíp chính, nhưng không được uốn cong ở đầu, có chiều dài ngắn hơn lá nhíp chính và các lá nhíp phụ ngắn dần và có độ cong lớn dần từ phía trên xuống nên khi xiết chặt bu lông định tâm thi các lá nhíp ép lên nhau rất chặt để tạo sự cọ xát ma sát dập tắt nhanh sự dao động của xe.