MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, cùng với triết lý giáo dục dựa vào 4 trụ cột giáo dục theo thông điệp của tổ chức UNESCO Châu Á Thái Bình Dương: học để biết (learning to know), học để làm (learning to do), học để cùng chung sống với cộng đồng (learning to live together) và học để khẳng định mình (learning to be) thì xu hướng giáo dục thịnh hành là khơi dậy và nuôi dưỡng tính ham muốn học hỏi của sinh viên hơn là nhồi nhét cho họ một khối lượng kiến thức lớn. Nói cách khác, giảng dạy là phải nhắm đến mục tiêu khai thác, tận dụng nội lực của sinh viên và dạy cho họ kỹ năng để họ có thể tự học trong suốt cuộc đời. Lượng kiến thức cần thiết để hành nghề là rất lớn, và những kiến thức này liên tiếp thay đổi nhanh chóng theo thời gian.
Chính vì vậy, người học cần phải có kỹ năng tự học để có thể học tập suốt đời và để trở thành một người trí thức thật sự. Tự học có vai trò quan trọng đối với con đường học vấn của mỗi cá nhân. Tuy giáo dục trong nhà trường có sự hướng dẫn của người thầy, nhưng việc tự học vẫn là yếu tố quyết định và còn là nhân tố trực tiếp trong việc nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường. [48] Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Học tập là một việc suốt đời,” “trong cách học, phải lấy tự học làm cốt,” tự học có vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong những yếu tố quyết định tạo nên trí tuệ con người.
Nếu thiếu sự nỗ lực tự học thì kết quả học tập của người học không thể cao, cho dù điều kiện ngoại cảnh thuận lợi đến mấy như có thầy giỏi, tài liệu hay, môi trường học tập tốt. Và với Bác, nguyên lý và phương thức học được tóm gọn trong mấy câu sau: “Học ở trường, học trong sách vở, học lẫn nhau và học dân”. [37] Trong thư gửi Hội thảo khoa học nghiên cứu phát triển tự học, tự đào tạo tổ chức tại Hà Nội ngày 6/1/1998, nguyên Tổng bí thư Đỗ Mười phát biểu: “Tự học, tự đào tạo là con đường phát triển suốt cuộc đời của mỗi người, trong điều kiện kinh tế - xã hội nước ta hiện nay và cả mai sau, đó cũng là truyền thống quý báu của người 1 Luan van Việt Nam và dân tộc Việt Nam. Chất lượng và hiệu quả giáo dục được nâng cao khi tạo ra được năng lực sáng tạo của người học, khi biến được quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục.
Qui mô của giáo dục được mở rộng khi có phong trào toàn dân tự học.” Điều đó lại khẳng định thêm vai trò của việc tự học. Điều 40 của Luật Giáo dục 2005 (được thông qua tại kỳ họp thứ 7 của Quốc hội khóa XI ngày 14/6/2005) nêu rõ: “Phương pháp đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng”. Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 đã xác định: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.” Muốn thực hiện được điều đó trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa, thời kỳ của khoa học và công nghệ, thì mỗi người học - chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng nòng cốt của nguồn nhân lực, cần phải có năng lực tự học, tự nghiên cứu để có thể học suốt đời nhằm tự hoàn thiện mình, tự bổ sung những kỹ năng cần thiết, tự chiếm lĩnh những tri thức khoa học hiện đại, cập nhật đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của sự phát triển của đất nước. Trước tầm quan trọng của việc tự học, Thủ tướng chính phủ đã phê duyệt Đề án Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2012-2020 với quan điểm chỉ đạo: “Trong xã hội học tập, mọi cá nhân có trách nhiệm học tập thường xuyên, suốt đời, tận dụng mọi cơ hội học tập để làm người công dân tốt; có nghề, lao động với hiệu quả ngày càng cao; học cho bản thân và những người xung quanh hạnh phúc; học để góp phần phát triển quê hương, đất nước và nhân loại,” với trọng tâm “đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá trong các trường phổ thông, các trường đại học, cao đẳng nhằm giúp cho học sinh, sinh viên tinh thần ham học, năng lực tự học, khả năng nghiên cứu để học tập suốt đời có hiệu quả”.
Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang có nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực đa ngành về lĩnh vực Kinh tế và Kỹ thuật cho khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Từ năm 2015 trường bắt đầu chuyển sang đào tạo theo quy chế tín chỉ 2 Luan van đối với các ngành cao đẳng. Với hình thức này, theo quy chế, sinh viên phải tự quản lý hoạt động học tập của mình, đồng thời giảng viên cũng phải đề ra những nhiệm vụ học tập mang tính tự học nhiều hơn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều sinh viên khả năng tự học rất hạn chế, thiếu ý thức học tập dẫn đến học tập kém hiệu quả.
Nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức tự học cho sinh viên, bản thân là một giáo viên trực tiếp giảng dạy cho nên tôi xin chọn đề tài “Giáo dục ý thức tự học cho sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang” làm luận văn tốt nghiệp với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường. Mục tiêu nghiên cứu Xác định thực trạng ý thức tự học của sinh viên và giáo dục ý thức tự học cho sinh viên tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang. Nhiệm vụ nghiên cứu Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về giáo dục ý thức tự học cho sinh viên. Nhiệm vụ 2: Thực trạng ý thức tự học của sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang.
Nhiệm vụ 3: Thực trạng giáo dục ý thức tự học cho sinh viên tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang. Khách thể và đối tượng nghiên cứu Khách thể nghiên cứu: Hoạt động học tập của sinh viên. Đối tượng nghiên cứu: Giáo dục ý thức tự học. Giả thuyết nghiên cứu Giả định rằng: - Sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang chưa có ý thức đúng đắn về tự học.
- Nhà trường chưa quan tâm đúng mức đến giáo dục ý thức tự học cho sinh viên. Phạm vi nghiên cứu Xác định loại nghiên cứu của đề tài: Nghiên cứu mô tả. Giới hạn về nội dung nghiên cứu: 3 Luan van - Mặc dù giáo dục để hình thành cho sinh viên ý thức tự học đòi hỏi sự phối hợp nhiều yếu tố, nhưng trong phạm vi luận văn chỉ tập trung nghiên cứu giáo dục ý thức tự học trong nhà trường, thông qua hình thức lồng ghép vào các hoạt động dạy học và ngoài giờ lên lớp. - Đề tài xác định sẽ nghiên cứu ý thức của sinh viên về 6 kỹ năng tự học cơ bản cụ thể như sau: 1- Ý thức về kỹ năng nhận thức và phát hiện vấn đề tự học.
2- Ý thức về kỹ năng lập kế hoạch tự học. 3- Ý thức về kỹ năng nghiên cứu tài liệu tự học. 4- Ý thức về kỹ năng giải quyết vấn đề trong tự học. 5- Ý thức về kỹ năng làm việc nhóm.
6- Ý thức về kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá hoạt động tự học. Giới hạn về đối tượng khảo sát: Hiện tại, trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang đào tạo 2 hệ, bao gồm hệ cao đẳng và hệ trung cấp. Đề tài chỉ tìm hiểu thực trạng giáo dục ý thức tự học cho sinh viên học hệ Cao đẳng của 2 khoa: Khoa Điện - Điện tử và Khoa Công nghệ thông tin. Phương pháp nghiên cứu 7.
Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Phân tích, tổng hợp, so sánh và khái quát các tài liệu, sách, các bài báo trong tạp chí tự học, tạp chí giáo dục, các công trình nghiên cứu, luận án, luận văn có liên quan đến vấn đề tự học. Phương pháp điều tra bằng phiếu: Dùng phiếu hỏi để tìm hiểu mức độ nhận thức về tự học của sinh viên và giáo dục ý thức tự học cho sinh viên tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang. Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn, trò chuyện với giáo viên, sinh viên của trường về ý thức tự học, giáo dục ý thức tự học cho sinh viên và xác định nguyên nhân của thực trạng đó. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Tìm hiểu sự chỉ đạo của nhà trường về giáo dục ý thức tự học cho SV thông qua kế hoạch năm học, mục tiêu và kế hoạch thực hiện mục tiêu chất lượng năm học 2017 của trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang và của 2 khoa, giáo án của giáo viên 2 khoa.
Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động của SV ngoài lớp học: CLB học tập, CLB kỹ năng sống, thực tập tốt nghiệp. Phương pháp xử lý số liệu thống kê: Dùng phần mềm Microsoft Office Excel 2016 để xử lý kết quả điều tra. Đóng góp của Luận văn Qua nghiên cứu, luận văn đã mô tả thực trạng ý thức tự học của sinh viên và giáo dục ý thức tự học cho sinh viên tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang và làm rõ nguyên nhân của thực trạng trên. Kết quả của luận văn sẽ tạo tiền đề cho những nghiên cứu tiếp theo về giải pháp giáo dục ý thức tự học cho sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang.
Cấu trúc của Luận văn Đề tài gồm các phần sau: Mở đầu. Chương 1: Cơ sở lý luận về giáo dục ý thức tự học cho sinh viên. Chương 2: Thực trạng ý thức tự học của sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang. Chương 3: Thực trạng giáo dục ý thức tự học cho sinh viên tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Kiên Giang.
Kết luận & kiến nghị. 5 Luan van Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC Ý THỨC TỰ HỌC CHO SINH VIÊN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về giáo dục ý thức tự học 1.