Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH TRỊ, Ý THỨC CHÍNH TRỊ, GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN VIỆT NAM NÓI CHUNG , SINH VIÊN TÂY NGUYÊN NÓI RIÊNG 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến chính trị, ý thức chính trị Chính trị và ý thức chính trị là một trong những vấn đề quan trọng trong đời sống của con người và xã hội loài người. Do đó, từ lâu vấn đề này đã thu hút sự quan tâm, chú ý của không ít nhà tư tưởng cũng như các học giả, các nhà nghiên cứu.
Từ trong chiều sâu của lịch sử, chúng ta có thể thấy các nhà triết học Hy Lạp cổ đại, Trung Hoa hay Ấn Độ cổ đại đã quan tâm, bàn luận đến vấn đề này. Sự quan tâm, chú ý đó kéo dài cho tới tận ngày nay và sẽ còn tiếp tục tồn tại chừng nào xã hội còn có sự đối kháng giai cấp. Đối với Việt Nam, đó cũng không phải là một ngoại lệ. Trong công trình: "Những yếu tố động lực trong hệ thống chính trị ở Việt Nam" tác giả Nguyễn Duy Gia [69] cho rằng: Ý thức chính trị là một bộ phận của ý thức xã hội, tồn tại trong xã hội một cách khách quan do nhu cầu phát triển xã hội.
xét về mặt nội dung, ý thức chính trị là một phạm trù chính trị được biểu hiện qua các yếu tố tư duy chính trị, tư tưởng, quan niệm của từng cá nhân và của giai cấp về những vấn đề chính trị. Theo tác giả nội dung của ý thức chính trị thuộc thượng tầng kiến trúc của xã hội, nó có kết cấu phức tạp, bao gồm tư duy chính trị, học thuyết chính trị, thái độ tình cảm, niềm tin chính trị cá nhân, tầng lớp và giai cấp trong xã hội. Tác giả cho rằng, ý thức chính trị ở dạng phổ quát nhất được phân chia thành hai mức độ: mức độ tư duy lý luận chính trị và mức độ tâm lý chính trị.Theo chúng tôi, sự phân chia này là tương đối hợp lý. luan an 6 Công trình: "Ý thức chính trị của giai cấp công nhân trong một số doanh nghiệp ở Hà nội trong giai đoạn hiện nay" của tác giả Phan Thanh Khôi [114].
Cuốn sách góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến ý thức chính trị. Theo tác giả: Ý thức chính trị là thái độ đối với các thể chế chính trị lớn (nhà nước, đảng phái.) là nhận thức về những nội dung chính trị quan trọng (chế độ chính trị, đường lối, chính sách.phát triển quốc gia); là sự hiểu biết về mình với tính cách là một giai cấp trong mối quan hệ với các giai cấp, tầng lớp cơ bản (kẻ thù, bạn đồng minh. nảy sinh trong quá trình xây dựng một chế độ chính trị - xã hội của một đất nước. Một trong những ưu điểm của quan niệm này là mở rộng cách xem xét về ý thức chính trị.
Tuy nhiên tác giả chưa làm rõ chủ thể của "ý thức chính trị" là ai. Công trình: "Chính trị - Từ quan điểm Mác - Lênin đến thực tiễn Việt Nam hiện nay" của Trần Ngọc Linh, Nguyễn Thanh Tuấn và Lê Kim Việt [122]. Cuốn sách ngoài việc trích dẫn các quan điểm tư tưởng của các nhà kinh điển mácxít về chính trị, những gì liên quan đến chính trị, các tác giả còn đi sâu phân tích quá trình hình thành quan điểm chính trị Mác - Lênin và thực tiễn chính trị ở Việt Nam hiện nay. Cuốn sách là tư liệu quý để tác giả luận án tham khảo khi phân tích một số phạm trù trung tâm, như chính trị, ý thức chính trị… với tư cách là những khái niệm công cụ trong luận án của mình.
Trong cuốn: "Về quá trình dân chủ hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay" của tác giả Lê Minh Quân [150] đã có những phân tích khá thuyết phục về: Dân chủ và dân chủ hóa; Dân chủ hóa trong quá trình đổi mới ở Việt Nam; xây dựng nhà nước pháp quyền với dân chủ hóa ở Việt Nam hiện nay. Mặc dù cuốn sách không đề cập trực tiếp đến ý thức chính trị của sinh viên, nhưngnhững luận giải của tác giả Lê Minh Quân về dân chủ, quan niệm về nhà nước v. với tư cách là thành tố hợp thành của ý thức chính trị sẽ giúp ích cho chúng tôi có thêm cơ sở khi phân tích nội dung giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên. luan an 7 Công trình: "Ý thức chính trị của giai cấp công nhân trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam" của tác giả Dương Thị Thanh Xuân [174] đã đưa ra quan điểm về ý thức chính trị.
Theo tác giả: Ý thức chính trị - một bộ phận của ý thức xã hội có giai cấp, là hệ thống quan điểm, lý luận, thái độ của một giai cấp về địa vị lịch sử, nhiệm vụ chính trị chiến lược, sách lược của giai cấp mình trong tiến trình phát triển của lịch sử. Sau khi đi phân tích các cấp độ của ý thức chính trị, tác giả đã chỉ ra chức năng và vai trò của ý thức chính trị (chức năng nhận thức và chức năng thực tiễn). Theo tác giả, nhận thức ý thức chính trị không phải chỉ để nhận thức mà việc nhận thức này là nhằm đi cải tạo thực tiễn. Ý thức chính trị xuất phát từ hiện thực của đời sống chính trị và quay lại để cải tạo đời sống chính trị đó.
Sự luận giải của tác giả tuy không phải là điều gì thật mới mẻ nhưng dẫu sao đó cũng là tư liệu bổ ích để nghiên cứu sinh kế thừa vận dụng đi phân tích làm sáng tỏ nội dung và tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay. Cùng với một số cuốn sách trên, trong thời gian qua, trên một số tạp chí có đăng tải một số bài viết có liên quan đến chính trị, ý thức chính trị. Chẳng hạn, trong bài: "Phát huy vai trò của Công đoàn trong nâng cao ý thức chính trị và kỷ luật cho công nhân" của tác giả Dương Văn Sao [154] đã đề cập đến vấn đề ý thức chính trị nói chung, ý thức chính trị của giai cấp công nhân nói riêng và coi việc nâng cao ý thức chính trị cho công nhân là một trong những nội dung quan trọng của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay. Sự luận giải của tác giả Dương Văn Sao về "ý thức chính trị" có giá trị tham khảo nhất định khi bàn về ý thức chính trị của sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên khu vực Tây Nguyên nói riêng.
Bài: "Giáo dục ý thức chính trị cho giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế hiện nay" của tác giả Phạm Văn Giang [71]. Ngoài việc phân tích thực trạng giai cấp công nhân Việt Nam hiện nay, tác giả đã chỉ luan an 8 ra nội hàm của ý thức chính trị cũng như sự cần thiết phải giáo dục ý thức chính trị cho giai cấp công nhân Việt Nam trong điều kiện hiện nay. Bài viết tuy không đề cập trực tiếp đến ý thức chính trị của sinh viên, nhưng sự trình bày nội hàm khái niệm ý thức chính trị của tác giả có ý nghĩa tham khảo nhất định. Bài: "Giá trị ý thức chính trị truyền thống của công nhân mỏ than Quảng Ninh" của Nguyễn Thị Huyền Thái [160].
Trong bài viết này, tác giả đã đề cập đến ý thức chính trị, ý thức chính trị truyền thống của công nhân mỏ than Quảng Ninh. Đây cũng là một trong những tư liệu tham khảo có ý nghĩa nhất định khi bàn về "ý thức chính trị" - với tư cách là một trong những khái niệm công cụ của luận án. Khảo cứu một số công trình trên, chúng tôi thấy, hầu hết các tác giả đều cho rằng ý thức chính trị là một bộ phận của ý thức xã hội, nó xuất hiện cùng với giai cấp và nhà nước, nó là sự tham gia vào các công việc của nhà nước. Cũng như các hình thái ý thức khác, ý thức chính trị không hoàn toàn phản ánh thụ động đời sống chính trị mà trong quá trình phát triển của mình, bằng cách này hay cách khác nó tác động trở lại đối với đời sống chính trị, kinh tế, xã hội.
Ý thức chính trị chia thành hai cấp độ, ý thức chính trị lý luận và ý thức chính trị thông thường, đây là một trong những tư liệu tham khảo có giá trị nhất định để nghiên cứu sinh kế thừa và tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ khái niệm ý thức chính trị, ý thức chính trị của sinh viên ở trong luận án của mình. Những công trình nghiên cứu liên quan đến ý thức chính trị của sinh viên và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Có thể nói, những nghiên cứu liên quan đến ý thức chính trị của sinh viên và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên không nhiều. Các sách chuyên khảo về vấn đề này hầu như chưa có. Tuy nhiên trên một số tạp chí đôi khi cũng có một số bài viết ít nhiều liên quan đến vấn đề này.
Chẳng hạn trong bài: "Tăng cường giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay" luan an 9 của tác giả Trần Thanh Giang [70] đã góp phần làm rõ quan niệm về ý thức chính trị. Theo tác giả: Ý thức chính trị là một hình thái ý thức xã hội xuất hiện trong xã hội có giai cấp và nhà nước. Nó phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước. Cùng với việc đưa ra quan niệm về ý thức chính trị, tác giả còn đi sâu nghiên cứu cấu trúc của nó.
Theo đó, ý thức chính trị bao gồm: Ý thức về quyền dân tộc, sự toàn vẹn lãnh thổ, sự giàu mạnh của đất nước; ý thức về thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, về chiến lược phát triển đất nước; ý thức về quyền lợi là nghĩa vụ công dân được thể hiện trong cuộc sống học tập, lao động và hoạt động chính trị - xã hội về sự giàu mạnh của đất nước và hạnh phúc của nhân dân; ý thức về nghĩa vụ quân sự xây dựng và bảo vệ Tổ quốc chống mọi âm mưu thủ đoạn xâm phạm đến trật tự, an ninh, chủ quyền của quốc gia.