CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM, CHỦ TRƯƠNG, ĐƯỜNG LỐI CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TRUNG QUỐC VỀ GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ ĐỐI VỚI SINH VIÊN Trong chương này, chúng tôi trình bày một số khái niệm như chính trị, tư tưởng chính trị, giáo dục tư tưởng chính trị, đặc điểm công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên ở bậc đại học làm cơ sở lý luận để triển khai các nội dung tiếp theo của luận văn. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng trình bày tổng quan về công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên tại Trung Quốc từ ngày thành lập Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Trung Hoa (1949) đến nay. Ở nội dung này, chúng tôi tập trung trình bày những chỉ đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc liên quan đến các khóa giáo dục chính trị (giáo dục lý luận chính trị) bắt buộc dành cho sinh viên ở bậc đại học từ năm 1949 đến nay.1 Khái niệm, nội dung và đặc điểm của công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên 1.1 Khái niệm tư tưởng chính trị Khái niệm chính trị có nhiều cách hiệu khác nhau. Từ chính trị (politics) có nguồn gốc từ “Polis” trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là “nhà nước thành bang”.
Chính trị theo nghĩa đó được hiểu là những vấn đề liên quan đến nhà nước. Những hoạt động liên quan đến nhà nước của người dân như bầu cử, tham gia hoạch định chính sách, thực thi các chính sách của nhà nước… đều được coi là hoạt động chính trị. Bên cạnh đó, chính trị cũng được quan niệm là hoạt động giải quyết xung đột trong xã hội. Nhà nước đưa ra các khuôn khổ pháp lý để giải quyết xung đột giữa các cá nhân, tổ chức.
Chính trị cũng được quan niệm là cách thức để đưa ra quyết định tập thể. Chính trị cũng được quan niệm là quyền lực. Chủ nghĩa Mác – Lênin quan niệm chính trị là quan hệ giữa các giai cấp, các tập đoàn người trong việc giành, giữ và thực thi quyền lực của nhà nước. Như vậy chính trị theo quan niệm này là hoạt động của các chủ thể quyền lực (các giai cấp, các nhóm, các cá nhân…) nhằm giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước; đồng thời còn là sự tham gia của người dân vào công việc của nhà nước, xã hội.
17 Tư tưởng là sản phẩm của tư duy con người, phản ánh hiện thực khách quan, thể hiện quan niệm về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và con người với con người. Theo triết học Mác - Lênin, tư tưởng thuộc hình thái ý thức xã hội và mang tính giai cấp trong xã hội có đối kháng giai cấp. Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, tư tưởng phản ánh tồn tại xã hội, chịu sự quy định của tồn tại xã hội, đồng thời tác động nhất định đến tồn tại xã hội. Trong xã hội có giai cấp, tư tưởng mang tính giai cấp.
Nghĩa là nó thể hiện lợi ích của một giai cấp nhất định trong xã hội. Tư tưởng thể hiện trong các quan điểm về chính trị, pháp luật, đạo đức, mỹ học, tôn giáo, triết học. Như vậy, khái niệm tư tưởng chính trị có thể hiểu là ý thức của cá nhân hay hay tầng lớp, giai cấp về hệ thống các quan niệm liên quan đến chính trị, liên quan đến quan hệ giữa các giai cấp, các tập đoàn người trong việc giành, giữ và thực thi quyền lực của nhà nước.2 Khái niệm giáo dục, giáo dục đại học, sinh viên đại học Giáo dục là hoạt động được tổ chức một cách có mục đích, có kế hoạch nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách con người. Giáo dục có thể hiểu là một bộ phận của quá trình xã hội hình thành cá nhân con người, bao gồm những yếu tố tác động có mục đích, có tổ chức, do những người có kinh nghiệm, có chuyên môn thực hiện.
Người được giáo dục sẽ hình thành và phát triển phẩm chất và năng lực bao gồm thế giới quan khoa học, tư tưởng chính trị, đạo đức, thẩm mỹ, thể chất, lao động, những hành vi và thói quen ứng xử đúng đắn của cá nhân trong các mối quan hệ. Với ý nghĩa đó, giáo dục là một hoạt động tổng thể bao gồm giáo dục trí tuệ, giáo dục tư tưởng, giáo dục đạo đức, giáo dục thể chất, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục lao động và hướng nghiệp. Khái niệm giáo dục đại học có nhiều quan niệm, định nghĩa. Có khi hết sức đơn giản như UNESCO quan niệm giáo dục đại học là bao gồm tất cả các loại hình đào tạo sau bậc trung học phổ thông được cung cấp bởi trường đại học hoặc các cơ sở giáo dục được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt là cơ sở giáo dục đại học.
Gắn với đề tài đang nghiên cứu, chúng tôi khảo sát về giáo dục đại học theo cách mà Trung Quốc và Việt Nam đặt ra mục tiêu với trình độ đào tạo này. Mục tiêu giáo dục đại học quy định trong Luật Giáo dục đại học của Trung Quốc và Việt Nam có điểm 18 tương đồng khi cùng đề ra mục tiêu của giáo dục đại học gồm giáo dục trí tuệ, đạo đức, thể chất và thẩm mỹ, đào tạo con người để phục vụ đất nước, nhân dân và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Sinh viên là người đang học tập và nghiên cứu khoa học tại cơ sở giáo dục đại học, theo học chương trình đào tạo cao đẳng, chương trình đào tạo đại học.3 Khái niệm giáo dục tư tưởng chính trị Từ chỉ dẫn của Mác và Lênin trong công tác xây dựng chính đảng của giai cấp vô sản, công tác tư tưởng luôn được tổ chức Đảng Cộng sản xem là nội dung quan trọng trong công tác xây dựng Đảng. Đây là hoạt động của Đảng trong việc xác lập, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng Mác - Lênin, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và phát luật của Nhà nước, nhằm tạo sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội.
Đề cao sức mạnh của tư tưởng, trong tác phẩm Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Heghen, Mác viết: “Vũ khí của sự phê phán cố nhiên không thay thế được sự phê phán của vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bằng lực lượng vật chất, nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất một khi nó xâm nhập vào quần chúng” (C.580) Theo Lênin, công tác tư tưởng là nhằm truyền bá, giáo dục, đưa học thuyết Mác vào giai cấp công nhân, để giúp giai cấp công nhân hiểu rõ tình cảnh thực sự của mình, tính tất yếu của việc xóa bỏ chế độ áp bức, bóc lột và xây dựng một chế độ xã hội tốt đẹp hơn. Tiếp theo là động viên, phát huy tính chủ động sáng tạo của quần chúng nhân dân lao động trên cơ sở trình độ giác ngộ cách mạng đã được nâng cao. Như vậy, công tác tư tưởng của Đảng theo chỉ dẫn của Lênin gồm: truyền bá, giáo dục, tuyên truyền và đối tượng gồm giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động. Do vậy, công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản không chỉ giới hạn trong đối tượng là lực lượng đảng viên của đảng, giai cấp vô sản mà còn hướng đến chủ thể rộng hơn là các tầng lớp nhân dân, nhất là ở những quốc gia mà Đảng Cộng sản là chính đảng cầm quyền.
Từ đó, có thể thấy mục tiêu của công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản là xây dựng nền tảng tư tưởng của Đảng, làm cho thế giới quan, nhân sinh quan cộng sản 19 chiếm vị trí của đạo trong xã hội; tạo sự thống nhất tư tưởng trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội. Trong các nguyên tắc lãnh đạo của Đảng Cộng sản, công tác tư tưởng là một trong những nguyên tắc quan trọng, thể hiện nội dung và hoạt động lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với nội bộ Đảng, nhà nước và xã hội. Chủ thể của công tác tư tưởng của Đảng bao gồm toàn Đảng và hệ thống chính trị. Các bộ phận cấu thành của công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản ở các quốc gia khác nhau có thể khác nhau nhưng cơ bản công tác này gồm: công tác lý luận, công tác tuyên truyền và cổ động, công tác giáo dục, truyền bá lý luận, đưa lý luận vào cuộc sống, nhằm nâng cao trình độ lý luận, giác ngộ chính trị của nhân dân.
Công tác tuyên truyền và cổ động bên cạnh nhiệm vụ truyền bá rộng rãi, kịp thời đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cho các tầng lớp nhân dân còn tổ chức các phong trào cách mạng và phong trào thi đua của quần chúng. Ở đây, có thể thấy, giáo dục tư tưởng chính trị thông qua sinh hoạt và hoạt động của tổ chức đảng, các đoàn thể chính trị - xã hội cũng là một trong những hình thức triển khai nội dung công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, giáo dục tư tưởng chính trị có thể quan niệm là quá trình tác động có mục đích, có hệ thống vào người học nhằm trang bị cho họ thế giới quan, nhân sinh quan theo hệ tư tưởng Mác – Lênin, giúp họ nắm bắt đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản, chính sách, pháp luật của nhà nước, qua đó nâng cao nhận thức và chuyển hóa thành hành động phục vụ cho đất nước. Công tác giáo dục tư tưởng chính trị trong trường đại học là hoạt động do Đảng Cộng sản lãnh đạo, chủ thể thực hiện là nhà nước, các cơ sở giáo dục đại học và đoàn thể chính trị - xã hội và đối tượng tác động là sinh viên.
Công tác đấy bao gồm hai nội dung chính là: giáo dục lý luận chính trị và các hoạt động rèn luyện tư tưởng chính trị cho sinh viên. Trung Quốc gọi chương trình giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên là khóa học tư tưởng, chính trị. Đấy là hệ thống các môn học lý luận chính trị bắt buộc, nằm trong chương trình đào tạo chính khóa mà sinh viên phải tích lũy trong quá trình học ở bậc đại học. Trong luận văn này chúng tôi thống nhất sử dụng tên gọi là chương trình giáo dục lý luận chính trị vì gắn liền với công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản như chúng tôi trình bày ở trên.
20 Công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học gồm những đặc điểm chủ yếu sau: - Do tổ chức Đảng Cộng sản lãnh đạo, chỉ đạo. Sự lãnh đạo, chỉ đạo được thể hiện thông qua việc đề ra chủ trương, đường lối, nhiệm vụ, giải pháp.