phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương và 5 tiết. Những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của luận văn 10. Những luận điểm cơ bản Lý luận chung về lòng yêu nước. Sự cần thiết của việc giáo dục lòng yêu nước cho sinh viên Trường ĐHSP Hà Nội hiện nay.
Thực trạng giáo dục lòng yêu nước cho sinh viên Trường ĐHSP Hà Nội hiện nay. Một số giải pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả trong công tác giáo dục lòng yêu nước cho sinh viên Trường ĐHSP Hà Nội hiện nay. Đóng góp mới của luận văn Về mặt lý luận, luận văn góp phần làm rõ hơn các khái niệm về lòng yêu nước trong hệ thống tư tưởng triết học Việt Nam. Về mặt thực tiễn, luận văn đã phân tích được thực trạng lòng yêu nước hiện nay của sinh viên Trường ĐHSP Hà Nội và đưa ra được một số giải pháp về nội dung và phương pháp giáo dục góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục lòng yêu nước cho sinh viên.
10 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ LÒNG YÊU NƢỚC CỦA SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI HIỆN NAY 1. Một số vấn đề lý luận về giáo dục lòng yêu nƣớc 1. Lòng yêu nước Trong phạm trù đạo đức, nhân cách của con người, yêu nước thể hiện một ý chí trách nhiệm với Tổ quốc và nhân dân. Từ xưa đến nay, dân tộc Việt Nam luôn có lòng nồng nàn yêu nước và tình cảm cộng đồng sâu sắc, đó là những giá trị tinh thần cao đẹp của dân tộc.
Theo “Từ điển tiếng Việt” thì “yêu” có nghĩa là: “cảm thấy gắn bó, trìu mến, hài lòng, thích thú, say mê… với những người hay vật có sức mạnh thu hút” [29, tr.839], khái niệm “nước”, đất nước hay Tổ quốc là một phạm trù lịch sử, là vùng đất trong đó có những người hay nhiều tộc người cùng chung sống dưới một chế độ chính trị, xã hội và cùng thuộc về một nhà nước nhất định. Trong cuốn “Từ chủ nghĩa yêu nước truyền thống đến chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh” giáo sư Nguyễn Hùng Hậu có bàn về khái niệm “nước” với các nội dung sau: Thứ nhất, ở khía cạnh thiên nhiên, địa lý “nước” chỉ non sông, giang sơn, gấm vóc, lãnh thổ với biên giới cương vực rạch ròi, chỉ đất nước. Thứ hai, nếu chỉ có thiên nhiên, mảnh đất thuần tuý không thôi thì cũng không gọi là “nước”, và muốn có nước phải có tộc người sống trên đó và quan hệ giữa họ với nhau. Bởi vậy “nước” chỉ tộc người, dân tộc và sự đoàn kết giữa các dân tộc.
Thứ ba, phải có những con người, chủ thể đứng trên đất nước này, nên “nước” còn bao gồm những con người, người dân, nhân 11 dân, cái mà người Việt Nam gọi là đồng bào, con người nắm chủ quyền trên lãnh thổ mình. Thứ tư, từ con người hình thành nên gia đình, xã hội với những thiết chế chính trị chặt chẽ của mình. Như vậy “nước” còn bao gồm làng xã, quê hương, quốc gia, Tổ quốc, các tầng lớp, giai cấp với những chế độ chính trị - xã hội nhất định trong mỗi thời kỳ. Thứ năm, một trong những yếu tố không thể thiếu để tạo nên diện mạo một đất nước, đó là văn hoá.
Như vậy, “nước” còn bao gồm cả những phong tục, tập quán, lịch sử, truyền thống. Năm yếu tố trên liên hệ mật thiết với nhau thiếu một trong năm yếu tố đó thì không thể gọi là “nước” [13, tr. Chúng ta có thể hiểu yêu nước chính là lòng trung thành, đức xả thân bảo vệ quê hương đất nước, thể hiện ở lòng tự hào về truyền thống vẻ vang của dân tộc, nền văn minh, văn hiến rực rỡ, về Đảng quang vinh, nhân dân và Bác Hồ vĩ đại. Yêu nước là nguyên tắc đạo đức và chính trị, một tình cảm xã hội, mà nội dung là tình yêu và lòng trung thành với Tổ quốc, lòng tự hào về quá khứ và hiện tại với nhân dân, ý chí bảo vệ những lợi ích của đất nước.
Lênin cũng cho rằng yêu nước là: “Một trong những tình cảm sâu sắc nhất, đã được củng cố qua hàng trăm năm, hàng ngàn năm tồn tại của các quốc gia biệt lập” [23, tr. Như vậy, theo tôi yêu nước là một tình cảm, trạng thái tâm lý tự nhiên của con người như tình yêu quê hương, xứ sở, sự gắn bó với ngôn ngữ và niềm tự hào về truyền thống. Yêu nước có quá trình phát triển cùng với lịch sử phát triển của quốc gia, dân tộc. Theo quá trình đó thì tình cảm yêu nước có tính chất cảm tính ấy dần dần trở thành lý tính có nội dung tư tưởng, lý luận, rồi hình thành nên chủ nghĩa yêu nước.
Tình cảm yêu nước chính là sự gắn bó, yêu mến, tự hào, có trách nhiệm của con người đối với dân tộc. Tình cảm yêu nước là cái vốn có trong mỗi con 12 người và thể hiện bằng ý chí, những hành động góp phần giữ gìn, bảo vệ và xây dựng đất nước. Đây là một tình cảm tự nhiên, vốn có của mỗi con người, là truyền thống quý báu của dân tộc vì vậy chúng ta nên giữ gìn, bồi dưỡng và phát huy nó để xây dựng đất nước ngày một giàu mạnh hơn. Tư tưởng yêu nước là nấc thang cao hơn của tình cảm yêu nước, ban đầu nó chỉ là những hiện tượng tâm lý của con người đối với đất nước sau đó được nâng lên thành tư tưởng.
Trải qua thời gian dài cùng với sự phát triển của đất nước tình cảm yêu nước ấy trở thành quan điểm mang tính khái quát và hệ thống hơn. Như vậy, tư tưởng yêu nước không chỉ là tình cảm gắn bó, thích thú, mê say của cá nhân mà nâng thành quan điểm, ý nghĩ không dễ gì lay chuyển của người dân về vận mệnh dân tộc, nó ăn sâu trong nếp nghĩ, hành động và trở thành gốc rễ không thể thiếu trong lòng của mỗi người dân. Tư tưởng yêu nước chính là quan điểm chính trị, là kim chỉ nam trong hành động của con người thể hiện lòng tự hào, sự trung thành và ý chí bảo vệ Tổ quốc. Lịch sử Việt Nam trải qua hàng nghìn năm, chủ yếu là lịch sử đấu tranh và bảo vệ độc lập dân tộc cho nên tư tưởng chủ yếu của dân tộc ta là tư tưởng yêu nước, xuyên suốt chiều dài lịch sử.
Sự hình thành và phát triển của tư tưởng yêu nước đi đôi với sự hình thành và phát triển của dân tộc. Lịch sử Việt Nam trải qua bao nhiêu thời đại thịnh suy thì tư tưởng yêu nước có bấy nhiêu hồi tiến lên hay suy thoái rồi quật khởi, thực tế chứng minh tư tưởng yêu nước không chỉ là một triết lý nhàm chán, mà là kim chỉ nam cho hành động, là tiêu chuẩn để nhận định đúng - sai, tốt - xấu. Vận nước thịnh hay suy, mất hay còn, nhục hay vinh tuỳ thuộc ở chỗ ta khơi dậy, phát huy hay lãng quên vũ khí tinh thần ấy. Tư tưởng yêu nước là máu và xương của tất cả thế hệ tổ tiên, ông cha ta góp công để rèn luyện, duy trì và phát triển nó.
Đến ngày nay, lòng yêu nước trở thành cái chung, phổ biến của nhân dân theo thời gian nó không chỉ là tình cảm nhất thời có thể thay đổi mà luôn được bồi đắp, 13 nuôi dưỡng ngày càng sâu sắc và có tính hệ thống hơn. Tư tưởng yêu nước trở thành cái chung của cả dân tộc, nó thấm đẫm và hoà quyện trong lòng mỗi người dân, trở thành truyền thống quý báu làm phong phú thêm hệ thống những tư tưởng triết học Việt Nam. Từ tư tưởng yêu nước hình thành chủ nghĩa yêu nước, đây chính là nấc thang cao nhất trong tình yêu đất nước. Theo từ điển bách khoa Việt Nam, thì chủ nghĩa yêu nước là: Nguyên tắc đạo đức chính trị mà nội dung là tình yêu, lòng trung thành, ý thức phục vụ tổ quốc… cùng với sự hình thành dân tộc và nhà nước.
Chủ nghĩa yêu nước từ chỗ chủ yếu là một trong những tâm lý xã hội, đã trở thành hệ tư tưởng. Nó trở thành hiện tượng tinh thần vô cùng mạnh mẽ, động viên mọi người đứng lên bảo vệ tổ quốc chống lại mọi cuộc xâm lược. Chủ nghĩa yêu nước chân chính thể hiện lòng trung thành đối với tổ quốc, vì lợi ích của dân tộc, của nhân dân bảo vệ sự sinh tồn của dân tộc và đấu tranh cho sự phồn vinh của đất nước [15, tr. Chủ nghĩa yêu nước được hình thành từ tình cảm rồi đến hệ thống những tư tưởng và là sự khái quát cao nhất về lòng yêu nước.
Thời kỳ Văn Lang - Âu Lạc (khoảng từ thế kỷ thứ VII đến thế kỷ thứ II trước công nguyên) chưa có lịch sử thành văn, nhưng chúng ta có cả một kho tàng đồ sộ truyện cổ dân gian về lòng yêu nước tiêu biểu như: Họ Hồng Bàng, Sơn Tinh và Thuỷ Tinh, Thánh Gióng… Đây là thời kỳ hình thành của chủ nghĩa yêu nước nhưng đã có nội dung mang chiều sâu tư tưởng: tư tưởng Việt Nam chung một giống nòi; quyết đấu tranh với thiên nhiên để sinh tồn; đoàn kết chống giặc ngoại xâm, luôn cảnh giác với quân thù; phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân vô điều kiện, không gợn chút danh lợi cá nhân, đánh tan quân giặc. 14 Thời kỳ chống chủ nghĩa thực dân đế quốc là thời kỳ hưng thịnh của chủ nghĩa yêu nước, đây là giai đoạn mà chủ nghĩa yêu nước phát triển tới đỉnh cao thành chủ nghĩa anh hùng cách mạng, chủ nghĩa anh hùng tập thể. Thời kỳ này nhờ có Đảng Cộng sản lãnh đạo chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc đã kết hợp hài hoà với chủ nghĩa quốc tế vô sản, với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong toàn bộ cách mạng dân chủ nhân dân, tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa, tạo ra một sức mạnh vô địch. Về mặt lịch sử, những yếu tố của chủ nghĩa yêu nước như sự gắn bó với quê hương, các truyền thống dân tộc đã hình thành ngay từ ngày đầu dựng nước.
Trong xã hội có giai cấp, nội dung chủ nghĩa yêu nước trở nên có tính giai cấp bởi vì mỗi giai cấp biểu hiện thái độ của mình với Tổ quốc thông qua những lợi ích riêng của nó. Trong thời kỳ phát triển của chủ nghĩa tư bản, hình thành các dân tộc, chủ nghĩa yêu nước trở thành một bộ phận cấu thành không thể tách rời của ý thức xã hội.