TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi nghiªn cøu Bíc sang thÕ kû XXI, cïng víi xu thÕ héi nhËp, toµn cÇu ho¸, sù ph¸t triÓn cña c«ng nghÖ th«ng tin, sù t¨ng gÊp béi cña tri thøc lµ ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó mang l¹i thµnh tùu cña nÒn kinh tÕ hiÖn ®¹i. ChÝnh v× vËy mµ trong thÕ kØ nµy nghÒ nghiÖp trong x· héi còng cã nh÷ng chuyÓn biÕn so víi giai ®o¹n tríc ®©y.Cuéc c¸ch m¹ng khoa häc vµ c«ng nghÖ ®ang t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó nh©n lo¹i tiÕn tõ nÒn kinh tÕ c«ng nghiÖp sang nÒn kinh tÕ tri thøc. NÕu con ngêi kh«ng chiÕm lÜnh ®îc tri thøc, kh«ng s¸ng t¹o vµ sö dông ®îc th«ng tin trong c¸c ngµnh s¶n xuÊt th× kh«ng thÓ ®øng v÷ng vµ tån t¹i ®îc trong sù c¹nh tranh quyÕt liÖt cña thÞ trêng. Muèn cã mét cuéc sèng t¬ng lai h¹nh phóc, mçi ngêi cÇn cã trong tay Ýt nhÊt mét nghÒ vµ biÕt ®îc nhiÒu nghÒ, cã kh¶ n¨ng di chuyÓn nghÒ nghiÖp, cã n¨ng lùc tù t¹o ®îc viÖc lµm trong bÊt kú hoµn c¶nh sèng nµo… Cïng víi sù chuyÓn ®æi vµ vËn ®éng ®ã cña ®Êt níc dÉn ®Õn sù thay ®æi thang gi¸ trÞ cña x· héi, dÉn ®Õn sù ®¸nh gi¸ kh¸c nhau vÒ ®Þnh híng gi¸ trÞ cuéc sèng vËt chÊt, thÕ giíi tinh thÇn,… nhÊt lµ ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cña thÕ hÖ trÎ.
2 §Ó ®¸p øng nhu cÇu ph¸t triÓn ngµy cµng cao cña x· héi lµ ®ßi hái nguån nh©n lùc cã tr×nh ®é, cã n¨ng lùc chuyªn m«n… th× hÖ thèng gi¸o dôc, ®Æc biÖt lµ gi¸o dôc ë trung häc phæ th«ng cÇn gióp c¸c em häc sinh x©y dùng ®îc nh÷ng gi¸ trÞ, thang gi¸ trÞ, thíc ®o gi¸ trÞ, tøc lµ ®Þnh híng gi¸ trÞ cña x· héi nãi chung vµ ®Þnh h- íng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cña m×nh nãi riªng. Th«ng qua ®ã nhµ tr- êng, c¸c thÇy c« gi¸o tæ chøc, híng dÉn, ®iÒu khiÓn, ®iÒu chØnh c¸c ho¹t ®«ng cña häc sinh nh»m gióp c¸c em nhËn thøc, lÜnh héi vµ chiÕm lÜnh nh÷ng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp ®ã; gióp c¸c em cã thÓ tù x¸c lËp nghÒ nghiÖp vµ ®i tíi quyÕt ®Þnh mét c¸ch cã ý thøc trong viÖc lùa chän con ®êng nghÒ nghiÖp phï hîp víi b¶n th©n m×nh còng nh lµ ®¸p øng ®îc yªu cÇu mµ x· héi ®ßi hái ë hiÖn t¹i vµ t¬ng lai. §èi víi häc sinh nãi riªng vµ tÇng líp thanh niªn nãi chung th× gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp lµ v« cïng cÇn thiÕt. Së dÜ nh vËy v× hiÖn nay hÇu hÕt häc sinh tèt nghiÖp THPT ®Òu c¶m thÊy khã kh¨n khi lùa chän nghÒ nghiÖp cho m×nh v× c¸c em kh«ng thÓ x¸c ®Þnh ®îc c¸c gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp.
§Æc biÖt, hiÖn nay hÇu hÕt c¸c em t«t nghiÖp THPT ë nh÷ng vïng n«ng th«n ngo¹i thµnh nh trêng THPT §an Phîng – Hµ Néi ®Òu cha cã nh÷ng ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp mét c¸ch chÝnh x¸c. §a sè ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cña c¸c em ®îc h×nh thµnh trªn c¬ së lµ nh÷ng 3 nhËn thùc m¬ hå, mËp mê vÒ nghÒ nghiÖp, th«ng qua d luËn x· héi, ngêi th©n, b¹n bÌ… ë trêng THPT §an Phîng hiÖn nay, gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp còng ®· ®îc quan t©m vµ bíc ®Çu thu ®îc mét sè kÕt qu¶ nhÊt ®Þnh nhng nh×n chung vÉn cßn nhiÒu h¹n chÕ. V× vËy mµ c«ng t¸c gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cha ®¹t kÕt qu¶ cao. MÆt kh¸c, trong nhiÒu n¨m trë l¹i ®©y, vÊn ®Ò gi¸ trÞ vµ ®Þnh híng gi¸ trÞ ®· ®îc c¸c nhµ khoa häc ë nhiÒu níc trªn thÕ giíi (Hung – ga – ri, NhËt B¶n, Liªn X« cò…) vµ c¶ ë ViÖt Nam quan t©m nghiªn cøu nhng cha cã mét c«ng tr×nh nµo ®i s©u nghiªn cøu vÒ biÖn ph¸p gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cho häc sinh trung hoc phæ th«ng.
ChÝnh v× vËy, chóng t«i quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi: “BiÖn ph¸p gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cho häc sinh trêng trung häc phæ th«ng §an Phîng – Hµ Néi”. Môc ®Ých nghiªn cøu §Ò xuÊt mét sè biÖn ph¸p gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cho häc sinh trêng trung häc phæ th«ng §an Phîng – Hµ Néi. Kh¸ch thÓ vµ ®èi tîng nghiªn cøu 3. Kh¸ch thÓ nghiªn cøu: 4 C«ng t¸c gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp trong trêng THPT.
§èi tîng nghiªn cøu: Qu¸ tr×nh h×nh thµnh c¸c ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cña häc sinh trêng THPT §an Phîng – Hµ Néi. Gi¶ thuyÕt khoa häc Trong nhiÒu n¨m trë l¹i ®©y, c¸c em häc sinh khi tèt nghiÖp THPT ®Òu cã xu híng thi vµo c¸c trêng cao ®¼ng, ®¹i häc, trung häc chuyªn nghiÖp…Tuy nhiªn ®a sè c¸c em ®Òu cha cã ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp mét c¸ch chÝnh x¸c. §a sè ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cña c¸c em ®îc h×nh thµnh trªn c¬ së lµ nh÷ng nhËn thùc m¬ hå, mËp mê vÒ nghÒ nghiÖp, th«ng qua d luËn x· héi, ng- êi th©n, b¹n bÌ…§iÒu ®ã ®· cã ¶nh hëng kh«ng nhá ®Õn lùa chän nghÒ nghiÖp t¬ng lai cña c¸c em. NÕu cã c¸c biÖn ph¸p gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp thÝch hîp th× sÏ gióp c¸c em häc sinh cã nh÷ng lùa chän nghÒ phï hîp víi kh¶ n¨ng cña m×nh còng nh ®¸p øng nh cÇu x· héi.
NhiÖm vô nghiªn cøu 5. Nghiªn cøu c¬ së lý luËn cña viÖc tiÕn hµnh gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cho häc sinh THPT. Kh¶o s¸t thùc tr¹ng gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cho häc sinh ë trêng THPT §an Phîng, Hµ Néi. §Ò xuÊt mét sè biÖn ph¸p gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cho häc sinh trêng THPT §an Phîng, Hµ Néi.
Ph¹m vi nghiªn cøu 6. Giíi h¹n ®Þa bµn: Nghiªn cøu trªn ®Þa bµn trêng THPT §an Phîng, Hµ Néi. Giíi h¹n néi dung: Nghiªn cøu ho¹t ®éng gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cho häc sinh THPT trong trêng häc. Giíi h¹n ®èi tîng: Qu¸ tr×nh h×nh thµnh c¸c ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp ë häc sinh trêng THPT §an Phîng – Hµ Néi th«ng qua c¸c ho¹t ®éng gi¸o dôc trong nhµ trêng.
Giíi h¹n kh¸ch thÓ ®iÒu tra: 30 gi¸o viªn chñ nhiÖm trêng THPT §an Phîng, Hµ Néi. 300 häc sinh ë ba khèi 10, 11, 12 trêng THPT §an Phîng, Hµ Néi. Giíi h¹n thêi gian: Tõ th¸ng 12/2007 ®Õn th¸ng 10/2008 7. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 7.
Nhãm ph¬ng ph¸p nghiªn cøu lý thuyÕt Chóng t«i tiÕn hµnh thu thËp th«ng tin khoa häc trªn c¬ së nghiªn cøu c¸c tµi kiÖu, v¨n b¶n, c¸c c«ng tr×nh khoa häc cã liªn quan ®Õn vÊn ®Ò gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp. B»ng c¸c thao t¸c ph©n tÝch, tæng hîp vµ t duy l«gic ®Ó rót ra nh÷ng kÕt luËn cÇn thiÕt. Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch vµ tæng hîp lý thuyÕt 6 * Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch lý thuyÕt: Chóng t«i nghiªn cøu c¸c tµi liÖu, v¨n b¶n, c¸c c«ng tr×nh khoa häc cã liªn quan ®Õn vÊn ®Ò gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp. Sau ®ã ph©n tÝch, ph©n lo¹i chóng thµnh tõng phÇn, tõng khÝa c¹nh ®Ó hiÓu chóng râ h¬n.
* Ph¬ng ph¸p tæng hîp lý thuyÕt: Trªn c¬ së nh÷ng th«ng tin ®· thu thËp ®îc, chóng t«i liªn kÕt chóng l¹i thµnh tõng phÇn phï hîp víi môc ®Ých nghiªn cøu nh»m t¹o ra mét hÖ thèng lý thuyÕt ®Çy ®ñ vµ s©u s¾c vÒ vÊn ®Ò gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp cho häc sinh THPT. Ph¬ng ph¸p hÖ thèng hãa lý thuyÕt Ph¬ng ph¸p nµy nh»m s¾p xÕp c¸c th«ng tin lý luËn thu ®îc thµnh nh÷ng ®¬n vÞ cã cïng b¶n chÊt, tõ ®ã x©y dùng c¬ së lý luËn cña ®Ò tµi nghiªn cøu, qua ®ã cho thÊy ®îc toµn c¶nh cña hÖ thèng tri thøc khoa häc thuéc vÊn ®Ò nghiªn cøu. * Ph¬ng ph¸p m« h×nh hãa lý thuyÕt Chóng t«i dïng s¬ ®å ®Ó kh¸i qu¸t c¸c vÊn ®Ò lý luËn t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc nh×n nhËn toµn c¶nh c¸c vÊn ®Ò lý luËn cña ®Ò tµi. Nhãm ph¬ng ph¸p nghiªn cøu thùc tiÔn 7.Ph¬ng ph¸p ®iÒu tra b»ng phiÕu hái 7.Ph¬ng ph¸p quan s¸t 7 7.Ph¬ng ph¸p trß chuyÖn, pháng vÊn 7.Ph¬ng ph¸p kh¶o nghiÖm.
C¸c ph¬ng ph¸p bæ trî 7.Ph¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng kÕt kinh nghiÖm.Ph¬ng ph¸p chuyªn gia. Xö lý sè liÖu theo ph¬ng ph¸p thèng kª to¸n häc 8 Ch¬ng I. C¬ së lý luËn cña viÖc gi¸o dôc ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp 1. Vµi nÐt vÒ lÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò.
HiÖn nay, vÊn ®Ò gi¸ trÞ, ®Þnh híng gi¸ trÞ, trong ®ã cã ®Þnh híng gi¸ trÞ nghÒ nghiÖp vµ vÊn ®Ò dù ®Þnh chän nghÒ cña häc sinh THPT ®ang lµ vÊn ®Ò mang tÝnh thêi sù vµ ®îc nhiÒu nhµ khoa häc trong vµ ngoµi níc quan t©m nghiªn cøu. ë níc ngoµi - VÒ vÊn ®Ò gi¸ trÞ vµ ®Þnh híng gi¸ trÞ: N¨m 1977 – 1978, trung t©m nghiªn cøu khoa häc vÒ thanh niªn Bungari, trong c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò gi¸o dôc ®¹o ®øc cho thanh niªn, ®· ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò ®Þnh híng gi¸ trÞ cho thanh niªn, ®Æc biÖt lµ so s¸nh sù kh¸c biÖt gi÷a thang gi¸ trÞ cña thanh niªn hiÖn nay víi thÕ hÖ cha «ng tríc ®ã. N¨m 1983, ViÖn nghiªn cøu thÕ giíi cña NhËt B¶n ®· chØ ®¹o phßng nghiªn cøu thanh niªn, lÊy mÉu chung thanh niªn ë løa tuæi 18-24 cña 11 níc nh : NhËt B¶n, Mü, Anh, §øc, Ph¸p, Thôy SÜ, Thôy §iÓn, Nam T, Philippin, Hµn Quèc, …; cßn ViÖn kh¶o s¸t x· héi Ch©u ¢u (EVS) ®iÒu tra thanh niªn løa tuæi tõ 15-25 ë 10 níc Ch©u ¢u: Ph¸p, BØ, Hµ Lan, Italia, §øc, §an M¹ch, Ailen, Anh, Luxambua vµ Hi L¹p. C¶ hai cuéc ®iÒu tra ®Òu ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò gi¸ trÞ vµ 9 ®Þnh híng gi¸ trÞ cña thanh nien nh»m chuÈn bÞ cho hä s½n sµng bíc vµo cuéc sèng.
N¨m 1987, ë Hungari vµ Szabo Ildibo vµ mét nhãm c¸c nhµ nghiªn cøu ®· cã mét c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ gi¸ trÞ vµ ®Þnh h- íng gi¸ trÞ cña thanh niªn (ë ®é tuæi tõ 14 – 30). Trong nh÷ng n¨m trë l¹i ®©y, c¸c níc Ch©u ¸ vµ §«ng Nam ¸ ®· cã nhiÒu cuéc héi th¶o, tËp huÊn vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu gi¸ trÞ vµ gi¸o dôc gi¸ trÞ, nhiÒu tµi liÖu vÒ gi¸o dôc gi¸ trÞ cña c¸c níc ®îc c«ng bè. §¸ng chó ý lµ “Ch¬ng tr×nh gi¸o dôc cho nuwowif Philippin” (1988) vµ tËp tµi liÖu “Gi¸ trÞ trong hµnh ®éng” cña trung t©m canh t©n vµ c«ng nghÖ gi¸o dôc thuéc tæ chøc Bé tr- ëng gi¸o dôc §«ng Nam ¸, xuÊt b¶n 1992. Tµi liÖu nµy ®· tr×nh bµy quan ®iÓm, môc tiªu, ch¬ng tr×nh vµ c¸ch ®a gi¸o dôc gi¸ trÞ vµo nhµ trêng vµ céng ®ång cña c¸c níc Indonesia, Philippin, Singapo, Malaysia, Th¸i Lan.
- VÒ vÊn ®Ò dù ®Þnh chän nghÒ cña thanh niªn häc sinh còng ®îc nhiÒu t¸c gi¶ quan t©m nh: Trong c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña V.