UỶ BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRẦN THẾ CƯƠNG (Tổng Chủ biên) TRẦN LƯU HOA – ĐINH GIA LÊ (đồng Chủ biên) PHẠM DUY ANH – HOÀNG THỊ MINH HƯƠNG – LÂM THỊ HOA DƯƠNG THỊ OANH – MAI THỊ PHƯƠNG Tài liệu LỚP 3 Lời nói đầu Các em học sinh yêu quý! Các em đang sống tại Hà Nội – Thủ đô ngàn năm văn hiến. Đây không chỉ là một trong những thành phố hiện đại nhất cả nước mà còn là nơi lưu giữ rất nhiều nét đẹp truyền thống. Các em đã biết gì về thành phố tươi đẹp của chúng ta? Tài liệu Giáo dục địa phương thành phố Hà Nội lớp 3 được biên soạn nhằm cung cấp những hiểu biết cơ bản về văn hoá, lễ hội, cảnh đẹp, nghề truyền thống, danh nhân,… của Hà Nội. Các em sẽ được thầy, cô giáo giới thiệu và tổ chức các hoạt động trải nghiệm dưới nhiều hình thức: thực hành tại lớp, ở nhà, đi tham quan thực tế.
Những điều được học và trải nghiệm sẽ giúp các em thêm hiểu về nơi mình đang sinh sống, từ đó biết yêu mến, trân trọng và gìn giữ những nét đẹp của quê hương. Hi vọng cuốn sách này sẽ là người bạn đồng hành cùng các em trên con đường tìm hiểu về Thủ đô Hà Nội thân yêu! Các tác giả 2 hướng dẫn sử dụng sách Khởi động Huy động kiến thức, kinh nghiệm của học sinh để tham gia hoạt động tạo hứng thú vào chủ đề mới. khám phá Học sinh thực hiện các hoạt động quan sát, tìm kiếm thông tin, nhằm phát hiện và lĩnh hội những điều mới, chưa biết trong chủ đề. thực hành Học sinh sử dụng kiến thức, kĩ năng được trang bị để giải quyết các vấn đề, tình huống liên quan đến chủ đề, nhằm khắc sâu kiến thức, hình thành kĩ năng một cách chắc chắn.
vận dụng Học sinh giải quyết vấn đề của các tình huống thực tế hoặc vấn đề có liên quan đến tri thức của chủ đề, từ đó phát huy khả năng sáng tạo. Em có biết: Thông tin mở rộng liên quan đến chủ đề. 3 Mục Lục TT CHỦ ĐỀ TRANG 1 Di sản văn hoá tiêu biểu ở thành phố Hà Nội 5 2 Thăng Long tứ trấn 12 3 Vua Lý Thái Tổ 18 4 Nghệ thuật múa rối nước ở thành phố Hà Nội 24 5 Làng cổ ở Đường Lâm 30 6 Nghề dệt lụa ở làng Vạn Phúc 37 4 ĐỀ 1 Di sản văn hoá tiêu biểu ở thành phố Hà Nội Khởi động Quan sát những hình ảnh dưới đây và mô tả một trong những di sản văn hoá mà em biết. Đền Ngọc Sơn (quận Hoàn Kiếm) Hình 2.
Thành cổ Sơn Tây (thị xã Sơn Tây) Hình 3. Trụ sở Bộ Ngoại giao (quận Ba Đình) Hình 4. Khu di tích đền Gióng (huyện Sóc Sơn) Hình 5. Lễ hội gò Đống Đa Hình 6.
Nghệ thuật múa lân – sư – rồng 5 Khám phá Đọc thông tin kết hợp quan sát hình ảnh và trả lời các câu hỏi: Di sản văn hoá là những sản phẩm vật chất, tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Hiện nay, những di sản văn hoá tiêu biểu trên địa bàn thành phố Hà Nội có thể kể đến như: 1. Di tích quốc gia đặc biệt Hãy tìm hiểu và kể tên một số di tích quốc gia đặc biệt ở thành phố Hà Nội. Em đã đến tham quan những di tích nào? Phủ Chủ tịch, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, thành Cổ Loa,… là những di tích có giá trị đặc biệt, tiêu biểu của quốc gia trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh Hình 2. Di tích Hoàng thành Thăng Long (quận Ba Đình) (quận Ba Đình) Hình 3. Di tích đền Hai Bà Trưng Hình 4. Di tích thành Cổ Loa (huyện Mê Linh) (huyện Đông Anh) 6 2.
Khu phố cổ, làng cổ và làng nghề truyền thống Tìm hiểu và cho biết: – Khu phố cổ Hà Nội nằm ở những quận nào? – Làng cổ Đường Lâm nằm trên địa bàn nào của thành phố Hà Nội? – Em biết những làng nghề truyền thống nào của Hà Nội? Kể tên và nói về những sản phẩm tiêu biểu của làng nghề truyền thống đó. Khu phố cổ Hà Nội: có phạm vi được xác định(1) như sau: phía bắc là đường Hàng Đậu; phía tây là đường Phùng Hưng; phía nam là các đường Hàng Bông, Hàng Gai, Cầu Gỗ và Hàng Thùng; phía đông là đường Trần Quang Khải và đường Trần Nhật Duật. Ô Quan Chưởng, phường Đồng Xuân (quận Hoàn Kiếm) Làng cổ ở Đường Lâm: là những ngôi làng cổ nổi tiếng nằm ở xã Đường Lâm, thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Đây là những ngôi làng cổ đầu tiên ở Việt Nam được Nhà nước công nhận là Di tích quốc gia ngày 28 tháng 11 năm 2005.
Một góc làng cổ Đường Lâm, xã Đường Lâm (thị xã Sơn Tây) Làng nghề truyền thống: ở Hà Nội có rất nhiều làng nghề truyền thống, có thể kể đến như: làng lụa Vạn Phúc, làng gốm Bát Tràng, làng chuồn chuồn tre Thạch Xá, làng nón Chuông, làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu,… Các làng nghề truyền thống là nơi lưu giữ nghề thủ công truyền thống, tạo ra những sản phẩm đặc sắc và thu hút khách du lịch. Làng nghề tăm hương, xã Quảng Phú Cầu (huyện Ứng Hoà) 1 Theo Quyết định số 70/BXD/KT-QH ngày 30 tháng 3 năm 1995 của Bộ Xây dựng. Một số công trình kiến trúc tiêu biểu Kể tên một số công trình kiến trúc được xây dựng trước năm 1954 tại thành phố Hà Nội. Ở nơi em sống có những công trình kiến trúc này không? Những công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954 có giá trị tiêu biểu cho giai đoạn phát triển kiến trúc, nghệ thuật trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Những công trình này có đặc điểm bên ngoài đẹp mắt và được trang trí bởi hoa văn tỉ mỉ, cầu kì tạo nên dấu ấn đặc trưng cho tổng thể kiến trúc. Một số công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954 trên địa bàn thành phố Hà Nội: Hình 1. Biệt thự tại phố Châu Long Hình 2. Đài phun nước, vườn hoa Diên Hồng (quận Ba Đình) (quận Hoàn Kiếm) Hình 3.
Nhà hát lớn Hà Nội Hình 4. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (quận Hoàn Kiếm) (quận Hoàn Kiếm) Hình 5. Nhà thờ Lớn (quận Hoàn Kiếm) Hình 6. Cầu Long Biên (quận Hoàn Kiếm) 8 4.
Lễ hội và nghệ thuật truyền thống Kể tên một số lễ hội và nghệ thuật truyền thống ở thành phố Hà Nội. Mô tả về một lễ hội hoặc nghệ thuật truyền thống em yêu thích. Với vị trí địa lí và đặc điểm lịch sử, Hà Nội là thành phố có hơn một nghìn lễ hội, trong đó lễ hội truyền thống chiếm số lượng lớn. Cùng với đó, nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như múa rối nước, múa lân – sư – rồng, ca trù, chèo,… được duy trì, khôi phục và phát triển mạnh mẽ đáp ứng được nhu cầu và nguyện vọng của nhân dân Thủ đô.
Một số lễ hội và loại hình nghệ thuật truyền thống tiêu biểu ở thành phố Hà Nội: Hình 1. Lễ hội chùa Thầy (huyện Quốc Oai) Hình 2. Lễ hội làng Lệ Mật (quận Long Biên) Hình 3. Biểu diễn ca trù tại không gian Hình 4.
Biểu diễn chèo ở thôn Trung Lập, phố đi bộ Trịnh Công Sơn (quận Tây Hồ) xã Tri Trung (huyện Phú Xuyên) 9 thực hành 1. Chọn chú thích phù hợp với mỗi hình ảnh. Hình 1 Hình 2 Hình 3 Hình 4 Hình 5 Hình 6 a Biểu diễn ca trù ở Hà Nội – b Lễ hội gò Đống Đa – c Biểu diễn chèo ở Hà Nội – d Phố cổ Hà Nội – đ Cầu Long Biên – e Biệt thự 2. Viết 3 – 5 câu nêu cảm nhận của em về những di sản văn hoá tiêu biểu của thành phố Hà Nội.
Sưu tầm tranh, ảnh, bài viết về những di sản văn hoá tiêu biểu của thành phố Hà Nội. Lựa chọn và lập kế hoạch tham quan một di sản văn hoá tiêu biểu của thành phố Hà Nội. Gợi ý: Cách lập kế hoạch đi tham quan KẾ HOẠCH ĐI THAM QUAN Địa điểm Thời gian Mục tiêu của chuyến đi Tập trung: Giờ dậy Giờ tập trung: Tham quan: Giờ đi: Giờ về: Vật dụng cần mang Trang phục Đồ ăn – Áo đồng phục – Chai nước – Quần (váy) – Đồ ăn khô – Dép quai hậu Dụng cụ – Giầy – Giấy ăn – Mũ – Khẩu trang Lưu ý: – Đọc kĩ và tuân thủ tuyệt đối quy định khi đến tham quan di sản. – Xếp hàng, giữ trật tự, thành kính, trang nghiêm khi tham quan các di tích lịch sử – văn hoá, tín ngưỡng, tôn giáo.
– Lắng nghe hướng dẫn viên và không tự ý chạm vào hiện vật. Giới thiệu, quảng bá vẻ đẹp của di sản văn hoá ở thành phố Hà Nội. Gợi ý: Giới thiệu bằng các hình thức: – Sưu tầm tranh, ảnh; – Làm thơ, viết đoạn văn,… – Vẽ tranh thể hiện vẻ đẹp của di sản văn hoá tiêu biểu. 11 ĐỀ 2 THĂNG LONG TỨ TRẤN Khởi động Quan sát hình ảnh những ngôi đền sau đây và chia sẻ về ngôi đền mà em biết.
Đền Bạch Mã Hình 2. Đền Voi Phục Hình 3. Đền Quán Thánh Hình 4. Đền Kim Liên Thăng Long tứ trấn gồm 4 ngôi đền là: đền Bạch Mã, đền Voi Phục, đền Quán Thánh và đền Kim Liên.
Đây là bốn ngôi đền trấn* giữ các hướng đông – tây – nam – bắc của kinh thành Thăng Long xưa, nay là Thủ đô Hà Nội. * Trấn: ở trụ tại nơi nào đó, thường để ngăn giữ, bảo vệ. 12 Khám phá Quan sát hình ảnh và đọc thông tin, em hãy giới thiệu về 4 ngôi đền. Đền Bạch Mã Hình 1.
Lối vào chính và hai cửa phụ của đền Bạch Mã Hình 2. Không gian bên trong Hình 3. Tượng ngựa trắng trên kiệu trong đền Bạch Mã đền Bạch Mã Đền Bạch Mã ở số 76 phố Hàng Buồm, phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Đền được xây dựng từ thế kỉ 9, thờ thần Long Đỗ, trấn ở hướng đông của kinh thành Thăng Long xưa.
Đền Voi Phục Hình 1. Toàn cảnh đền Voi Phục nhìn từ trên cao Hình 3. Tượng voi phục bên trong cổng đền Voi Phục Hình 2. Cổng bên trong đền Voi Phục Hình 4.
Giếng trong đền Voi Phục Đền Voi Phục ở số 362 phố Kim Mã, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội. Đền được xây dựng từ thế kỉ 10, thờ hoàng tử Linh Lang, con của vua Lý Thái Tông, trấn ở hướng tây của kinh thành Thăng Long xưa.