Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lí luận và thực tiễn về giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho SV các trường ĐH, CĐ vùng Tây Bắc trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh Chương 3: Yêu cầu, biện pháp giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho SV các trường ĐH, CĐ vùng Tây Bắc trong dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh Chương 4: Thực nghiệm sư phạm 6 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 1. Đạo đức Hồ Chí Minh Một số nhà nghiên cứu cho rằng, có một đạo đức học Hồ Chí Minh, vì Người có cả một lý thuyết và một chủ thuyết về đạo đức. Ở nước ta, người nói điều này sớm nhất là Hoàng Ngọc Hiến, người đã từng có công sáng lập trường viết văn Nguyễn Du. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, Hoàng Ngọc Hiến cho rằng, Hồ Chí Minh thực sự là một nhà đạo đức học mácxít mà lí luận đạo đức học Hồ Chí Minh chỉ quy tụ vào một câu: “cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư”.
Sau này nói về đạo làm tướng, ứng xử thì Hồ Chí Minh bổ sung thêm là “nhân, trí, dũng, liêm, trung” [8; 55]. Tiếp bước quan điểm này, Nguyễn Văn Truy trong cuốn “Hồ Chí Minh về đạo đức” đã nghiên cứu những quan điểm chung của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức, nội dung, chuẩn mực đạo đức cơ bản, những yêu cầu đạo đức cần thực hiện đối với các tầng lớp nhân dân nói riêng và xây dựng nền đạo đức mới nói chung [123]. Trong cuốn “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức” do Thành Duy chủ biên đã trình bày có hệ thống về nguồn gốc, đặc trưng và những nội dung cơ bản tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh. Về nguồn gốc, đạo đức Hồ Chí Minh không phải là sự sao chép một trào lưu tư tưởng nào đó của dân tộc và nhân loại, mà là sự gạn lọc những tinh hoa của nhiều dòng tư tưởng đạo đức tiến bộ trong lịch sử nhân loại.
Đó là, truyền thống đạo đức dân tộc, tư tưởng đạo đức nhân loại phương Đông và phương Tây mà đỉnh cao là đạo đức của chủ nghĩa Mác - Lênin. Về nội dung đạo đức Hồ Chí Minh, tác giả nghiên cứu những vấn đề cơ bản trong từng thời kỳ cách mạng. Nếu trong kháng chiến giải phóng dân tộc, đạo đức Hồ Chí Minh dựa trên nền tảng tư tưởng “trung với nước”, “hiếu với dân”, là chủ yếu, hay nói như Trần Văn Giàu, là chiếc gậy thần, thì trong sự nghiệp xây dựng đất nước, tư tưởng đạo đức “trung với nước”, “hiếu với dân” vẫn là nội dung cơ bản, nhưng đã mang sắc thái mới, lấy việc chống chủ nghĩa cá nhân, thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư làm nội dung cốt lõi. Trên cơ sở nghiên cứu bản chất và nội dung đạo 7 đức Hồ Chí Minh, tác giả đã khẳng định tính phổ biến và giá trị trường tồn của đạo đức Hồ Chí Minh nhằm quán triệt và vận dụng tư tưởng đạo đức và tấm gương đạo đức của Người trong bối cảnh xã hội hiện nay [25].
Từ chương trình cấp Nhà nước KX.01, trong “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam” của đại tướng Võ Nguyên Giáp, với ba phần và 10 chương, đã trình bày một cách có căn cứ khoa học, toàn diện những vấn đề lí luận cơ bản về tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, làm rõ và có những đóng góp mới về quá trình hình thành, phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh. Đặc biệt, trong phần thứ hai, chương VII, tác giả đã nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức thể hiện ở các luận điểm: vị trí của đạo đức cách mạng; những chuẩn mực đạo đức chung và cụ thể đối với từng lớp người phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ, trách nhiệm của lớp người đó; ngoài ra, tác giả còn đề cập đến con đường, PP xây dựng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó là: thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng, đề cao tinh thần tự phê bình và phê bình, gắn việc rèn luyện đạo đức với công tác thực tế; gắn xây và chống, lấy xây làm chính, kiên quyết đấu tranh khắc phục chủ nghĩa cá nhân; lấy gương người tốt việc tốt để rèn luyện đạo đức [45]. Trong cuốn “Tư tưởng Hồ Chí Minh tỏa sáng trong thực tiễn cách mạng Việt Nam”, Phạm Văn Khánh đã tập hợp những bài viết của mình về một số nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh được vận dụng trong thực tiễn cách mạng nước ta trong giai đoạn hiện nay trên một số lĩnh vực cụ thể.
Về đạo đức Hồ Chí Minh, tác giả luận bàn ở khía cạnh: đạo đức là gốc của người cách mạng, trong đó khẳng định tầm quan trọng của đạo đức đối với người cách mạng; nội dung đạo đức cách mạng đối với cán bộ, đảng viên là suốt đời phấn đấu, hy sinh vì Đảng, vì cách mạng, luôn đặt lợi ích của Đảng và nhân dân lao động lên trên hết. Tác giả luận giải thêm: đạo đức là gốc của người cách mạng nên bồi dưỡng đạo đức cách mạng gắn liền với chống chủ nghĩa cá nhân; yêu cầu xây dựng đạo đức cách mạng là tu dưỡng đạo đức suốt đời, nói và làm đi đôi, nêu gương đạo đức cách mạng, xây dựng đạo đức mới đi liền với chống đạo đức thủ cựu, lạc 8 hậu. Tài liệu còn cung cấp cho người nghiên cứu những vấn đề cụ thể về Bác Hồ với thanh niên; học tập phong cách, đạo đức của Người trong tình hình hiện nay. Song Thành với công trình “Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng lỗi lạc”, đã có những nghiên cứu mới góp phần làm sáng tỏ thêm khẳng định: Hồ Chí Minh là “nhà tư tưởng vĩ đại, nhà lí luận kiệt xuất”.
Công trình gồm 3 phần lớn, với 21 chương thể hiện nội dung phong phú, đáp ứng được nhu cầu của người đọc đang muốn nghiên cứu, tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh một cách có hệ thống, nhất là những người đang trực tiếp làm công tác tuyên truyền, giảng dạy về tư tưởng Hồ Chí Minh. Riêng đạo đức Hồ Chí Minh được tác giả nghiên cứu trong chương 13, luận bàn về nguồn gốc hình thành đạo đức Hồ Chí Minh là sự kết tinh đạo đức dân tộc và nhân loại; những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về đạo đức thể hiện ở vai trò, sức mạnh của đạo đức khi Người xem đạo đức là cái gốc của người cách mạng, là tiêu chuẩn hàng đầu của người lãnh đạo trong điều kiện Đảng cầm quyền, đạo đức là nhân tố tạo nên sự hấp dẫn của CNXH; quan điểm về tính thống nhất toàn vẹn của đạo đức trong đời sống và hoạt động của con người: đạo đức với chính trị, đạo đức với pháp luật, đạo đức với tài năng, đạo đức cách mạng với đạo đức đời thường, giữa rao giảng đạo đức và thực hành đạo đức, khi còn công tác hay đã nghỉ hưu. phải luôn luôn đảm bảo tính nhất quán của đạo đức. Đạo đức Hồ Chí Minh được tác giả bàn thêm trong những chuẩn mực đạo đức cơ bản của con người Việt Nam hiện nay là: trung với nước, hiếu với dân; cần kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; yêu thương con người, sống có tình nghĩa; tinh thần quốc tế trong sáng.
Yêu cầu xây dựng nền đạo đức mới Việt Nam là: bồi dưỡng ý thức đạo đức gắn liền với tổ chức và rèn luyện trong thực tế; xây đi đôi với chống; nêu gương người tốt, việc tốt; coi trọng quá trình tự giáo dục, rèn luyện. Đây là những nội dung cơ bản về đạo đức Hồ Chí Minh mà luận án có thể kế thừa để xây dựng cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu [109]. Trong cuốn “Hồ Chí Minh nói về đạo đức cách mạng”, Lê Quý Đức nghiên cứu những quan điểm chung của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức, nội dung, chuẩn mực đạo đức cơ bản, những yêu cầu đạo đức đối với các tầng 9 lớp nhân dân nói riêng và xây dựng nền đạo đức mới nói chung dưới dạng câu trích được tuyển chọn từ bộ Hồ Chí Minh toàn tập, nhằm hưởng ứng và cung cấp tài liệu phục vụ cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Đây là những luận cứ để khẳng định đạo đức Hồ Chí Minh thể hiện trong thực tiễn qua các thời kì cách mạng [40].
Một số nghiên cứu nhằm hưởng ứng cuộc vận động “học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” của Bộ Chính trị, Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam như “Đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Ban Tư tưởng - văn hóa Trung ương phối hợp với Nxb CTQG xuất bản [5] hay cuốn sách “Sáng mãi tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Trần Đương biên soạn [43]; “Mãi mãi học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” của tác giả Hoàng Anh [1]. Trong những tài liệu này, các tác giả đã nêu bật những nội dung cơ bản về tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh như trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; yêu thương quý trọng con người, luôn tin tưởng ở quần chúng, sống có tình có nghĩa; tinh thần quốc tế trong sáng. Những bài viết, những câu chuyện vô cùng xúc động vế tấm gương đạo đức của Người được tập hợp trong cuốn sách giúp độc giả có thể hiểu thêm về đạo đức Hồ Chí Minh, càng thêm quyết tâm nguyện suốt đời học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người. Mặt khác, đây là những tài liệu cần thiết và bổ ích, góp phần làm cho cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh đạt mục đích, yêu cầu đề ra và trở thành nếp sinh hoạt hàng ngày của mỗi cán bộ, đảng viên và mọi người dân trong toàn xã hội.
Ngoài ra, đó cũng là những tài liệu quí góp phần vào việc tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức về đạo đức Hồ Chí Minh; đưa những lời dạy, tinh thần, tư tưởng, đạo đức của Bác lan tỏa, thấm sâu hơn nữa vào đời sống xã hội, vào mỗi người, mỗi gia đình, mỗi tập thể, đặc biệt là SV.
