MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục đạo đức cách mạng trong trường học có vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ và xây dựng đất nước cho các em học sinh những chủ nhân tương lai của đất nước ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Do đó tại mỗi địa phương, việc bám sát đặc điểm, điều kiện từng vùng miền kết hợp đổi mới, nội dung, hình thức tuyên truyền, giáo dục theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, sinh động và phù hợp với tâm lý, nhận thức của các em học sinh đang góp phần nâng cao nhận thức đạo đức cách mạng cho các em. Với tầm quan trọng đó Đảng, Nhà nước và ngành giáo dục Việt Nam luôn chú trọng việc giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mĩ cho học sinh ở tất cả các cấp học, đặc biệt coi trọng giáo dục đạo đức cách mạng cho thế hệ tương lai của đất nước.
Huyện Ia Pa là huyện miền núi tỉnh Gia Lai có hai trường trường THPT Nguyễn Tất Thành và trường THPT Phan Chu Trinh. Học sinh phần lớn là người đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí còn thấp nên còn nhiều hạn chế về hoạt động giáo dục đạo đức cách mạng. Trong giai đoạn hiện nay, dưới tác động của nền kinh tế thị trường những mặt tiêu cực của đời sống xã hội, đang ảnh hưởng không nhỏ đến ý thức, tư tưởng, lối sống của học sinh, sinh viên đặc biệt ở lứa tuổi học sinh THPT. Vì vậy, công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh THPT là vấn đề quan trọng và cần thiết của các trường học nói chung, các trường THPT ở huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai nói riêng.
Việc đánh giá đúng tình hình, nhận diện đúng các vấn đề và tình huống, phát hiện được những trở ngại và vướng mắc để tìm ra các nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới nội dung và phương pháp nâng cao chất 2 lượng giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh THPT trên địa bàn huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai là một việc làm cấp thiết, góp phần tạo nên những chuyển biến tích cực trong đời sống đạo đức và giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh trường THPT của huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai Từ lý do đó tôi chọn đề tài: “Giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai” để nghiên cứu viết đề án thạc sĩ chuyên ngành chính trị học. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu đề tài nhằm xây dựng luận cứ khoa học làm cơ sở đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh các trường THPT trên địa bàn huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề án là công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh các trường THPT trên địa bàn huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai.
Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Tập trung phân tích những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân trong giáo dục đạo đức cách mạng tại các trường THPT ở huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai; đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cách mạng tại hai trường THPT, huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai. - Về thời gian: Các số liệu thống kê được sử dụng trong đề tài là số liệu từ năm 2017 đến năm 2022. - Về không gian: Đề tài giới hạn thực hiện tại hai trường: THPT Nguyễn Tất Thành và THPT Phan Chu Trinh trên địa bàn huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai. Nội dung nghiên cứu - Làm rõ những vấn đề lý luận về giáo dục đạo đức cách mạng cho học 3 sinh THPT.
- Làm rõ thực trạng giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh THPT trên địa bàn huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai từ năm 2017 đến năm 2022 - Tìm hiểu những khó khăn, thuận lợi khi giáo dục đạo đức cách mạng trên địa bàn huyện. - Đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh THPT trên địa bàn huyện Ia Pa, tỉnh Gia Lai. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5. Phương pháp luận Đề án được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta về giáo dục đạo đức cách mạng.
Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu của đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: Phương pháp thu thập dữ liệu trong quá trình nghiên cứu: Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tác giả tổng hợp, thu thập từ các công trình nghiên cứu trước đó có liên quan đến giáo dục đạo đức cho học sinh THPT đã được công bố như: giáo trình, sách tham khảo, đề tài nghiên cứu, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, bài báo đăng trên các tạp chí khoa học, các văn bản ban hành của Đảng, Nhà nước cũng như của tỉnh Gia Lai, các báo cáo, số liệu, tài liệu của hai trường trường THPT Nguyễn Tất Thành và trường THPT Phan Chu Trinh một số cơ quan khác của tỉnh Gia Lai. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Tổng kết các kinh nghiệm trong giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh tại hai trường trường THPT Nguyễn Tất Thành và trường THPT Phan Chu Trinh 4 Phương pháp thống kê mô tả: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả trong luận văn để đánh giá chất lượng công tác giáo dục pháp luật, đạo đức cách mạng trong nhà trường Các phương pháp khác như phân tích, tổng hợp, lịch sử - logic, sơ đồ hóa, kết hợp lý luận với thực tiễn… 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6. Ý nghĩa khoa học - Góp phần làm rõ những vấn đề lý luận về giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh THPT.
- Đánh giá những kết quả đạt được và hạn chế trong giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh các trường THPT huyện Ia Pa, tỉnh Gia lai. Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác này. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu có thể vận dụng vào các trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh THPT huyện Ia Pa, tỉnh Gia lai. Đề án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc học tập và nghiên cứu về giáo dục đạo đức cách mạng cho học sinh THPT hiện nay.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Học sinh và học sinh trung học phổ thông - Học sinh hay học trò là những thiếu niên hoặc thiếu nhi trong độ tuổi đi học (từ 6–18 tuổi) đang được học tại các trường tiểu học, trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông. Học sinh là đối tượng cần sự giáo dục của cả gia đình và nhà trường.
Học sinh rất dễ bị tác động bởi các hiện tượng xã hội, vì vậy rất cần thiết sự theo dõi, định hướng, giáo dục từ gia đình và nhà trường. - Học sinh Trung học phổ thông là thuật ngữ để chỉ nhóm học sinh đầu tuổi thanh niên. Theo tâm lý học lứa tuổi, tuổi thanh niên là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn. Tuổi thanh niên là thời kỳ từ 15 đến 25 tuổi, trong đó chia ra làm 2 thời kỳ: Từ 15 đến 17- 18 tuổi: giai đoạn đầu tuổi thanh niên (giai đoạn học sinh Trung học phổ thông).
Từ 17- 18 đến 25 tuổi: giai đoạn hai của tuổi thanh niên (giai đoạn thanh niên - sinh viên). Trung học phổ thông là bậc học cuối của hệ thống giáo dục phổ thông. Học sinh bậc học này thường ở tuổi từ 15 đến 17 tuổi, đang phát triển mạnh về thể chất, năng lực trí tuệ, tâm sinh lý. Vì thế, cùng với trang bị kiến thức văn hóa cần chú trọng giáo dục đạo đức cho học sinh.
Đạo đức và đạo đức cách mạng - Khái niệm đạo đức Danh từ “đạo đức” bắt nguồn từ tiếng La tinh là mos (moris) - lề thói, (moralis nghĩa là có liên quan đến lề thói, đạo nghĩa). Còn “luân lí” thường được xem là đồng nghĩa với “đạo đức” thì gốc ở chữ Hy Lạp là Êthicos nghĩa 6 là lề thói; tập tục. Hai danh từ đó chứng tỏ rằng, khi ta nói đến đạo đức, tức là nói đến những lề thói tập tục và biểu hiện mối quan hệ nhất định giữa người và người trong sự giao tiếp với nhau hàng ngày. Sau này người ta thường phân biệt hai khái niệm, moral là đạo đức, còn Ethicos là đạo đức học.
Khái niệm đạo đức đầu tiên xuất hiện trong kinh văn đời nhà Chu và từ đó trở đi nó được người Trung Quốc cổ đại sử dụng nhiều. Đức dùng để nói đến nhân đức, đức tính và nhìn chung đức là biểu hiện của đạo, là đạo nghĩa, là nguyên tắc luân lý. Như vậy có thể nói đạo đức của người Trung Quốc cổ đại chính là những yêu cầu, những nguyên tắc do cuộc sống đặt ra mà mỗi người phải tuân theo. Đạo đức là một phương thức điều chỉnh hành vi của con người.
Loài người đã sáng tạo ra nhiều phương thức điều chỉnh hành vi con người: phong tục, tập quán, tôn giáo, pháp luật, đạo đức… Đối với đạo đức, sự đánh giá hành vi con người theo khuôn khép chuẩn mực và quy tắc đạo đức biểu hiện thành những khái niệm về thiện và ác, vinh và nhục, chính nghĩa và phi nghĩa. Bất kỳ trong thời đại lịch sử nào, người ta cũng đều được đánh giá như vậy. Các khái niệm thiện ác, khuôn khép và quy tắc hành vi của con người thay đổi từ thế kỷ này sang thế kỷ khác, từ dân tộc này sang dân tộc khác. Và trong xã hội có giai cấp thì bao giờ cũng biểu hiện lợi ích của một giai cấp nhất định.
Những khuôn khép (chuẩn mực) và quy tắc đạo đức là yêu cầu của xã hội hoặc của một giai cấp nhất định đề ra cho hành vi mỗi cá nhân. Nó bao gồm hành vi của cá nhân đối với xã hội (đối với tổ quốc, nhà nước, giai cấp mình và giai cấp đối địch…) và đối với người khác. Những chuẩn mực, quy tắc đạo đức nhất định được công luận của xã hội, hay một giai cấp, dân tộc thừa nhận.