MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bạo lực gia đình nói chung và bạo lực gia đình đối với phụ nữ nói riêng đã và đang trở thành hiện tượng có tính phổ biến trong mọi tầng lớp dân cư và xảy ra ở mọi quốc gia trong đó có Việt Nam. Theo báo cáo của Bộ Công an năm 2005, 14% các trường hợp giết người liên quan đến bạo lực gia đình. 1,011 bệnh nhân đã có dấu hiệu tự tử vì bạo lực gia đình (Bộ Y tế, 2005).
Bằng chứng cho thấy tỷ lệ bạo lực gia đình đã tăng lên trong những năm gần đây. Kết quả điều tra của Ủy ban về các Vấn đề Xã Hội của Quốc hội tại 8 thành phố (2006) với 2.000 mẫu gồm người dân, nạn nhân BLGĐ, người gây BLGĐ, cán bộ xã, cán bộ y tế, công an, phụ nữ, tòa án nhân dân cấp huyện cho biết: 2,3% các gia đình có hành vi bạo lực về thể chất (đánh đập), 25% số gia đình có hành vi bạo lực tinh thần và 30% số cặp vợ chồng có hiện tượng ép buộc quan hệ tình dục. Điều tra gia đình Việt Nam do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng cục Thống kê, Viện Gia đình và Giới, UNICEF thực hiện năm 2006 với 9.300 mẫu đưa ra kết quả: Có khoảng 21,2% số cặp vợ/chồng xảy ra các hiện tượng bạo lực như: Đánh, mắng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chửi, chấp nhận quan hệ tình dục khi không có nhu cầu. Tỷ lệ cặp vợ chồng có 1 trong số các hiện tượng bạo lực kể trên (tức là đối với cả vợ và chồng) chiếm khoảng 10,8%.
Tỷ lệ cặp vợ chồng xảy ra 2 hiện tượng bạo lực vào khoảng 7,3%. Có 41,8% số cha/mẹ sử dụng hình thức “quát mắng” và 14% sử dụng hình thức “đánh đòn” khi vị thành niên nam có hành vi mắc lỗi [15, tr23]. Nghiên cứu quốc gia về bạo lực gia đình đối với phụ nữ tại Việt Nam năm 2010 do Tổng cục Thống kê - Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tiến hành với 4.838 mẫu là phụ nữ độ tuổi từ 18–60 trong cả nước, kết quả cho biết: Cứ 3 phụ nữ có gia đình hoặc đã từng có gia đình thì có 1người (khoảng 34%) cho biết họ đã từng bị chồng mình bạo hành thể xác hoặc tình dục. Số phụ nữ có hoặc từng có gia đình đang phải chịu một trong hai hình thức bạo lực này chiếm 9%.
Nếu xét đến cả 3 hình thức bạo lực: Thể xác, tình dục và tinh thần trong đời sống vợ chồng, thì có 58 % số phụ nữ Việt Nam cho biết đã từng là nạn nhân của ít nhất một hình thức bạo lực gia đình kể trên.[16] Cũng theo nghiên cứu của Cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm Liên Hiệp quốc (UNODC) năm 2011 phụ nữ có thể là nạn nhân của 95% các vụ bạo lực gia đình và các vụ bạo lực gia đình đối với phụ nữ thường được gọi là “bạo lực trên cơ sở giới” vì nảy sinh một phần do địa vị giới còn thấp của phụ nữ trong xã hội. Nhiều nghiên cứu của Việt Nam cũng chỉ ra số nạn nhân bị bạo lực gia đình là phụ nữ cũng khá cao. Báo cáo Điều tra Đánh giá Các Mục Tiêu Trẻ em và Phụ nữ (2006) đã chỉ ra rằng 64% phụ nữ trong độ tuổi từ 15 đến 49 coi việc bị chồng đối xử bằng bạo lực là bình thường. Từ một bài báo trong Der Spiegel, Ngôi nhà của bà Thủy (8/2009) thì tại một bệnh viện ở Việt Nam, mỗi ngày có trung bình 5-6 phụ nữ nhập viện do hậu quả của bạo lực gia đình.
50% các ca nhập viện là do chấn thương đầu; 40% có viết thương khắp cơ thể; 15% bị bạo lực hơn 10 năm. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Hoà, ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch thường trực Hội 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LHPNVN cho biết: “Phụ nữ hiện chiếm 50,8% dân số và 50,6% lực lượng lao động của cả nước, họ đã có những đóng góp rất lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và phát triển đất nước. Tuy nhiên, một thực tế mà không chỉ có phụ nữ Việt Nam phải đối mặt chính là thực trạng bạo lực trong gia đình. Đây là vấn đề mang tính toàn cầu, làm tổn hại cả về thể chất và tinh thần của rất nhiều phụ nữ và làm mất ổn định cuộc sống, hạnh phúc gia đình.
Bạo lực xảy ra thường xuyên với tầng số cao thường làm giảm sự tự chủ, tính sáng tạo, gây ra những tổn thương tạm thời hoặc vĩnh viễn về thể chất và tinh thần người bị hại. Những năm gần đây, bạo lực gia đình diễn ra với tính chất ngày càng nghiêm trọng, có gia tăng nhanh chóng đối tượng vi phạm cũng như nạn nhân ở khắp các vùng, miền trong cả nước” [7, tr. Bạo lực trong gia đình đối với phụ nữ không những làm tổn thương, tổn hại đến sức khoẻ, thể xác, tinh thần của chính người phụ nữ mà còn ảnh hưởng đến cuộc sống của những người xung quanh như trẻ em, người thân khác trong gia đình và gây ra nhiều hậu quả cho xã hội. Bạo lực gia đình đối với phụ nữ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân bất bình đẳng giới, nhận thức sai lệch về vị thế của phụ nữ và nam giới cũng như những can thiệp chưa đầy đủ của các cơ quan chức năng.
Giáo dục cộng đồng là một trong những nội dung hoạt động chính của phát triển cộng đồng – một phương pháp quan trọng của công tác xã hội và đã được nhiều nước sử dụng như một công cụ quan trọng trong thay đổi nhận thức từ đó thay đổi hành vi của người dân cộng đồng nhằm giải quyết những vấn đề xã hội của cộng đồng như môi trường, bất bình đẳng, kỳ thị với nhóm yếu thế, trong đó có bạo lực gia đình. Công tác xã hội như một nghề và những phương pháp của công tác xã hội được ứng dụng vào thực tiễn giải quyết những vấn đề xã hội ở Việt Nam mới thực sự được quan tâm trong những năm gần đây. Quyết định 32/2010/QĐ-TTG của chính phủ về phát triển nghề 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com công tác xã hội được phê chuẩn vào 25/3/2010 là một minh chứng. Hiện nay một số các chương trình như phát triển nông thôn, xóa đói gảm nghèo, dân số sức khỏe, phòng, chống bạo lực… đã có ứng dụng công tác tuyên truyền phổ biến nhằm hướng tới thay đổi nhận thức của người dân, cung cấp kiến thức cho người dân nhằm nâng cao năng lực.
Tuy nhiên, hình thức giáo dục cộng đồng với ý nghĩa của nghề công tác xã hội chưa thực sự được phát triển và ứng dụng rộng rãi. Những hình thức tuyên truyền phổ biến chưa thu hút sự tham gia thực sự của người dân vào quá trình thay đổi. Nhiều cuộc tuyên truyền về phòng, chống bạo lực gia đình đã được triển khai đặc biệt từ khi luật phòng, chống bạo lực ra đời năm 2007, tuy nhiên kết qủa chưa được bền vững. Xã Sóc Đăng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ là một xã vùng ven, đời sống kinh tế một bộ phận người dân còn khó khăn dẫn đến dễ nảy sinh nhiều mâu thuẫn trong gia đình, các giá trị truyền thống trong gia đình chưa được chú trọng.
Chính vì vậy, tình trạng bạo lực gia đình đang là một trong những vấn đề xã hội khá bức xúc ở xã Sóc Đăng. Bạo lực gia đình ở xã Sóc Đăng được thể hiện ở nhiều dạng khác nhau: bạo lực về thể chất, bạo lực về tinh thần, bạo lực về kinh tế, bạo lực về tình dục,…Trong những năm gần đây, bạo lực gia đình tại địa bàn này đã và đang trở thành một trong những vấn đề xã hội được chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, do đặc điểm là khu vực đông dân, trình độ dân trí còn thấp, tư tưởng của đại bộ phận người dân vẫn còn ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng Nho giáo, quan niệm “trọng nam khinh nữ” còn khá phổ biến, vấn đề này đã tác động không ít tới sự gia tăng BLGĐ. Vì vậy, để nâng cao nhận thức của cộng đồng về bình đẳng giới, về phòng, chống bạo lực gia đình đối với phụ nữ cần có những biện pháp can thiệp phù hợp và bền vững hơn.
Để góp phần hạn chế bạo lực gia đình đối với phụ nữ một trong những biện pháp quan trọng đó là tăng cường công tác giáo 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dục cộng đồng, giúp cộng đồng có nhận thức đúng đắn hơn về phòng chống bạo lực gia đình. Với ý nghĩa trên tác giả lựa chọn đề tài “Giáo dục cộng đồng trong phòng chống bạo lực gia đình đối với phụ nữ (Nghiên cứu trường hợp tại xã Sóc Đăng, huyện Đoan Hùng, Phú Thọ)” nhằm đánh giá thực trạng công tác giáo dục cộng đồng tại địa phương trong công tác phòng, chống bạo lực gia đình từ đó đưa ra các giải pháp, kiến nghị giúp nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân trong cộng đồng liên quan tới phòng, chống bạo lực gia đình với phụ nữ tại xã Sóc Đăng, huyện Đoan Hùng, Phú Thọ nói riêng và Việt Nam nói chung. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Hiện nay, nhiều nghiên cứu quốc tế đã cho thấy bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình là hệ thống có tính toàn cầu, tác động trong khoảng 20-50% số phụ nữ trên thế giới (WHO, 1998). Bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình đã trở thành một nội dung quan trọng trong Tuyên bố hành động của Hội phụ nữ thế giới lần thứ IV tại Bắc Kinh năm 1995 và trong các văn bản của tổ chức Liên hiệp quốc.
Từ ngày 4 – 6/12/2001, tại Phnômpênh Campuchia đã diễn ra Hội nghị về luật pháp phòng, chống bạo lực đối với phụ nữ trong gia đình ở vùng tiểu Mêkông, Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam. Hội nghị đã thống nhất trên một số quan điểm rằng: Bạo lực gia đình không phải là chuyện riêng của gia đình và phụ nữ đang bị coi là phụ thuộc vào nam giới trên phạm vi toàn cầu. Hiện nay có nhiều nước, đặc biệt là ở Châu Á có những phong tục, văn hoá, tôn giáo tạo điều kiện cho vấn đề bất bình đẳng nam, nữ và khuyến khích bạo lực gia đình kể cả một số Chính Phủ, cảnh sát chưa có hoạt động tích cực ngăn chặn bạo lực gia đình vì coi đấy là chuyện riêng của gia đình họ. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.