Giáo Án Học Phần Kinh Tế Quốc Tế: Mục Tiêu và Nội Dung

Giáo án kinh tế quốc tế là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo kinh tế. 108 trang · Trường Đại Học Tân Trào · 2017.

• Người hướng dẫn: Th. Hoàng Anh Đào
• Trường học: Trường Đại Học Tân Trào
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Giáo Án Học Phần Kinh Tế Quốc Tế: Mục Tiêu, Nội Dung và Phương Pháp Giảng Dạy
• Loại tài liệu: Giáo án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tuyên Quang

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NỀN KINH TẾ THẾ GIỚI VÀ GIỚI THIỆU MÔN HỌC KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. GIỚI THIỆU MÔN HỌC KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ NỀN KINH TẾ THẾ GIỚI
• 1.2.1. Quá trình hình thành và phát triển của nền kinh tế thế giới
• 1.2.1.1. Khái niệm và cơ cấu nền kinh tế thế giới
• 1.2.1.1.1. Các bộ phận cơ bản của nền kinh tế thế giới
• 1.2.1.2. Các giai đoạn phát triển của nền kinh tế thế giới
• 1.2.1.3. Bối cảnh mới của nền kinh tế thế giới
• 1.2.2. Những xu thế lớn trong sự vận động của nền kinh tế thế giới và dự báo tương lai
• 1.2.2.1. Những xu thế lớn của nền kinh tế thế giới
• 1.2.2.2. Các dự báo tương lai của nền kinh tế thế giới
• 1.3. CÁC VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU VÀ CÁC QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.3.1. Những vấn đề có tính chất toàn cầu
• 1.3.1.1. Tính tất yếu khách quan của việc hình thành những vấn đề có tính chất toàn cầu
• 1.3.1.2. Ý nghĩa của các vấn đề có tính toàn cầu
• 1.3.2. Nội dung và tính chất của các quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.3.2.1. Thương mại quốc tế
• 1.3.2.2. Đầu tư quốc tế
• 1.3.2.3. Hợp tác quốc tế về kinh tế và khoa học - công nghệ
• 1.3.2.4. Các dịch vụ thu ngoại tệ
• 1.3.2.5. Tính chất của quan hệ kinh tế quốc tế
• 1.4. VIỆT NAM VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ ĐỐI NGOẠI
• 1.4.1. Các quan điểm cơ bản của Đảng CSVN về phát triển kinh tế đối ngoại
• 1.4.2. Vị trí của nền kinh tế Việt Nam trong nền kinh tế thế giới và khả năng mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại
• 1.4.3. Các nguồn lực và lợi thế trong phát triển lĩnh vực kinh tế đối ngoại ở Việt Nam
• 1.4.4. Các điều kiện cần thiết để phát triển lĩnh vực kinh tế đối ngoại ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Án Kinh Tế Quốc Tế Mục Tiêu và Nội Dung

Giáo án kinh tế quốc tế là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo kinh tế. Mục tiêu chính của giáo án này là giúp sinh viên hiểu rõ về các khái niệm cơ bản, cấu trúc và các vấn đề liên quan đến nền kinh tế thế giới. Nội dung giáo án bao gồm các khái niệm về kinh tế quốc tế, các xu hướng phát triển và các mối quan hệ kinh tế giữa các quốc gia.

1.1. Mục Tiêu Giáo Án Kinh Tế Quốc Tế

Mục tiêu của giáo án kinh tế quốc tế bao gồm việc trang bị kiến thức cho sinh viên về các khái niệm cơ bản, giúp họ phân tích và đánh giá các xu hướng phát triển của nền kinh tế thế giới.

1.2. Nội Dung Chính Của Giáo Án Kinh Tế Quốc Tế

Nội dung giáo án bao gồm các chủ đề như khái niệm nền kinh tế thế giới, các bộ phận cơ bản của nền kinh tế quốc tế, và các mối quan hệ kinh tế giữa các quốc gia.

II. Những Thách Thức Trong Giảng Dạy Kinh Tế Quốc Tế

Giảng dạy kinh tế quốc tế đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế toàn cầu và sự phức tạp trong các mối quan hệ kinh tế quốc tế. Những thách thức này đòi hỏi giảng viên phải cập nhật kiến thức thường xuyên và áp dụng các phương pháp giảng dạy hiệu quả.

2.1. Sự Thay Đổi Nhanh Chóng Của Nền Kinh Tế Toàn Cầu

Nền kinh tế toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng với sự xuất hiện của các công nghệ mới và các xu hướng toàn cầu hóa. Điều này tạo ra áp lực lớn cho giảng viên trong việc cập nhật nội dung giảng dạy.

2.2. Phức Tạp Trong Các Mối Quan Hệ Kinh Tế Quốc Tế

Các mối quan hệ kinh tế quốc tế ngày càng phức tạp với sự tham gia của nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế. Giảng viên cần phải giúp sinh viên hiểu rõ về các mối quan hệ này và cách chúng ảnh hưởng đến nền kinh tế.

III. Phương Pháp Giảng Dạy Kinh Tế Quốc Tế Hiệu Quả

Để giảng dạy kinh tế quốc tế hiệu quả, giảng viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy đa dạng, bao gồm diễn giảng, thảo luận nhóm và sử dụng công nghệ thông tin. Những phương pháp này giúp sinh viên tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn.

3.1. Phương Pháp Diễn Giảng

Phương pháp diễn giảng giúp giảng viên truyền đạt kiến thức một cách hệ thống và logic. Tuy nhiên, cần kết hợp với các phương pháp khác để tăng tính tương tác.

3.2. Thảo Luận Nhóm Trong Giảng Dạy

Thảo luận nhóm là một phương pháp hiệu quả để sinh viên có thể trao đổi ý kiến và học hỏi từ nhau. Phương pháp này cũng giúp phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

3.3. Sử Dụng Công Nghệ Thông Tin

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để hỗ trợ giảng dạy, từ việc trình bày bài giảng đến việc tổ chức các hoạt động học tập trực tuyến.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Án Kinh Tế Quốc Tế

Giáo án kinh tế quốc tế không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc phân tích các vấn đề kinh tế hiện nay. Sinh viên có thể áp dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề thực tế trong kinh tế quốc tế.

4.1. Phân Tích Các Vấn Đề Kinh Tế Hiện Nay

Sinh viên có thể sử dụng kiến thức từ giáo án để phân tích các vấn đề như thương mại quốc tế, đầu tư nước ngoài và các chính sách kinh tế.

4.2. Liên Hệ Thực Tế Với Các Xu Hướng Kinh Tế

Việc liên hệ thực tế với các xu hướng kinh tế giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các khái niệm và lý thuyết đã học.

V. Kết Luận Về Giáo Án Kinh Tế Quốc Tế

Giáo án kinh tế quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức cho sinh viên về nền kinh tế thế giới. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiệu quả sẽ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức tốt hơn và chuẩn bị cho sự nghiệp trong lĩnh vực kinh tế.

5.1. Tương Lai Của Giáo Án Kinh Tế Quốc Tế

Tương lai của giáo án kinh tế quốc tế sẽ tiếp tục phát triển để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động và sự thay đổi của nền kinh tế toàn cầu.

5.2. Đề Xuất Cải Tiến Giáo Án

Cần có những cải tiến trong giáo án để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của sinh viên, bao gồm việc cập nhật nội dung và phương pháp giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Học phần Kinh tế quốc tế là môn học thuộc khối kiến thức cơ sở ngành và chuyên ngành trong chương trình đào tạo cử nhân kinh tế tại các trường đại học, cụ thể được triển khai giảng dạy cho sinh viên ngành Kế toán (khóa ĐH Kế toán - K2) tại Khoa Kinh tế và Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Tân Trào. Tài liệu giảng dạy được xây dựng trên cơ sở tích hợp giữa khung bài giảng của giảng viên (ThS. Hoàng Anh Đào biên soạn) và hệ thống học liệu tham khảo chuẩn mực, gồm có: Giáo trình Kinh tế quốc tế do GS. Đỗ Đức Bình và PGS. Nguyễn Thường Lạng chủ biên (NXB Đại học Kinh tế Quốc dân, 2008) cùng Giáo trình Kinh tế quốc tế của PGS. Vũ Thị Bạch Tuyết và PGS. Nguyễn Tiến Thuận (NXB Tài chính, 2010).

Mục tiêu đào tạo của học phần được xác định rõ ràng qua ba chuẩn đầu ra chính:

• Về kiến thức: Trang bị cho người học hiểu biết hệ thống về quá trình hình thành, phát triển và cơ cấu của nền kinh tế thế giới; nội dung và tính chất của các quan hệ kinh tế quốc tế; các học thuyết thương mại quốc tế cổ điển và hiện đại; hệ thống nguyên tắc vận hành của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cùng các công cụ của chính sách thương mại quốc tế.
• Về kỹ năng: Sinh viên có khả năng phân tích mô hình cân bằng cục bộ và cân bằng tổng quát về thuế quan; phân biệt các hình thức bảo hộ mậu dịch; xác định các trường hợp ngoại lệ trong quan hệ kinh tế quốc tế; liên hệ và đánh giá thực trạng phát triển kinh tế đối ngoại của Việt Nam.
• Về thái độ: Xây dựng tính chủ động trong tra cứu học liệu, tương tác học thuật trên lớp và nghiên cứu các diễn biến thực tế của kinh tế toàn cầu qua các phương tiện thông tin đại chúng và hệ thống dữ liệu kinh tế.

Cách tiếp cận của tài liệu đi từ lịch sử phát triển nền kinh tế thế giới đến các lý thuyết mậu dịch thuần túy, sau đó mở rộng sang các công cụ điều hành chính sách kinh tế đối ngoại và thực tiễn hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Căn cứ theo đề cương và tiến trình bài giảng được xây dựng, nội dung cốt lõi của học phần tập trung vào hai chương nền tảng:

[Chương 1: Tổng quan về nền kinh tế thế giới và giới thiệu môn học Kinh tế quốc tế]

[Chương 2: Thương mại quốc tế và chính sách thương mại quốc tế]

1. Chương 1: Tổng quan về nền kinh tế thế giới và giới thiệu môn học Kinh tế quốc tế

• Quá trình hình thành và phát triển: Định nghĩa nền kinh tế thế giới là tổng thể các nền kinh tế quốc gia có mối liên hệ hữu cơ thông qua phân công lao động quốc tế. Phân tích 4 nhóm chủ thể (quốc gia độc lập, cấp độ thấp hơn quốc gia, vượt khuôn khổ quốc gia, công ty đa quốc gia MNC/TNC); 4 quan hệ di chuyển quốc tế (hàng hóa/dịch vụ, vốn tư bản, sức lao động, phương tiện tiền tệ); phân loại cơ cấu theo hệ thống kinh tế - xã hội và theo trình độ phát triển. Trình bày tiến trình các cuộc cách mạng công nghiệp từ lần 1 (1820-1870), lần 2 (1870-1913), lần 3 (1913-1950) đến lần 4.
• Bối cảnh và xu thế vận động: Khái quát 7 đặc điểm bối cảnh mới (tăng trưởng không đồng đều, thương mại và đầu tư gia tăng, thị trường tài chính mở rộng) cùng 4 xu thế lớn (bùng nổ cách mạng khoa học công nghệ, toàn cầu hóa kinh tế, chuyển dịch từ đối đầu sang hợp tác, sự phát triển của vòng cung châu Á - Thái Bình Dương).
• Vấn đề toàn cầu và các quan hệ kinh tế quốc tế: Phân tích các nhóm vấn đề về nguồn lực, môi trường sinh thái, tăng trưởng kinh tế, xã hội và an ninh quân sự. Khái quát 4 nội dung kinh tế đối ngoại (thương mại quốc tế, đầu tư quốc tế, hợp tác khoa học - công nghệ, dịch vụ thu ngoại tệ) và 6 tính chất đặc thù của quan hệ kinh tế quốc tế.
• Kinh tế đối ngoại Việt Nam: Làm rõ 8 quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về mở cửa và hội nhập; đánh giá vị thế kinh tế thông qua hệ thống dữ liệu kinh tế (quy mô GDP năm 2016 đạt ~200 tỷ USD, GDP bình quân ~2.200 USD/người, kim ngạch xuất khẩu 350 tỷ USD, thu hút FDI 20,9 tỷ USD; các mốc tham gia APEC tháng 11/1998, gia nhập WTO ngày 07/11/2006).

2. Chương 2: Thương mại quốc tế và chính sách thương mại quốc tế

• Khái niệm và lý thuyết mậu dịch quốc tế: Xác định 2 chức năng (biến đổi cơ cấu giá trị sử dụng và nâng cao hiệu quả kinh tế) cùng 8 đặc điểm của thương mại quốc tế. Hệ thống hóa các trường phái lý thuyết:
  • Chủ nghĩa trọng thương (Mercantilism): Chủ trương thặng dư cán cân thương mại, tích lũy quý kim, coi thương mại là trò chơi có tổng bằng không.
  • Lý thuyết lợi thế tuyệt đối (Adam Smith): Nguyên lý "bàn tay vô hình", chuyên môn hóa sản xuất dựa trên chi phí sản xuất tuyệt đối thấp hơn.
  • Lý thuyết lợi thế so sánh (David Ricardo): Phân tích mô hình 2 quốc gia - 2 sản phẩm dựa trên chi phí cơ hội và năng suất lao động (Bảng 2.2).
  • Lý thuyết chi phí cơ hội thay thế (Gottfried Haberler): Phân tích đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF) trong điều kiện chi phí cơ hội không đổi.
  • Lý thuyết Heckscher - Ohlin: Lợi thế so sánh dựa trên mức độ dồi dào của các yếu tố sản xuất (vốn và lao động).
  • Lý thuyết hiện đại: Lý thuyết đầu tư quốc tế và lý thuyết chu kỳ sống của sản phẩm.
• Hệ thống nguyên tắc thương mại quốc tế: Trình bày nguyên tắc Tối huệ quốc (MFN theo Điều I GATT, lịch sử từ Hiệp ước Cobden - Chevalier 1860, Điều XV ACV); nguyên tắc Đối xử quốc gia (NT); nguyên tắc Mở rộng tự do thương mại; nguyên tắc Cạnh tranh lành mạnh; nguyên tắc Minh bạch hóa chính sách (Điều III và Điều IX GATT); nguyên tắc Dành ưu đãi cho các nước đang phát triển (Điều XVIII và Phần IV GATT). Phân tích các ngoại lệ: Điều XX (ngoại lệ chung), Điều XXI (an ninh), Điều XIX và Hiệp định ASG (tự vệ thương mại), Điều XXIV (liên minh hải quan và khu vực mậu dịch tự do), Điều XXXV (điều khoản không áp dụng), Chế độ ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP).
• Chính sách và công cụ thương mại quốc tế:
  • Thuế quan: Khái niệm, phân loại (xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh), cách tính thuế danh nghĩa gồm thuế đơn vị $P_1 = P_0 + T_s$, thuế theo tỷ lệ phần trăm $P_1 = P_0(1 + t)$ và thuế hỗn hợp.
  • Công cụ phi thuế quan: Hạn ngạch (Quota - Điều XI GATT), Giấy phép xuất nhập khẩu (Licence), Hạn chế xuất khẩu tự nguyện (VER), Tiêu chuẩn kỹ thuật (rào cản kỹ thuật ISO, HACCP, SA 8000, GMP), Trợ cấp xuất khẩu (Hiệp định SCM với quy định đèn đỏ - vàng - xanh), Tín dụng xuất khẩu, Bán phá giá và chống bán phá giá (Hiệp định ADP với ngưỡng điều tra: thị phần khiếu nại tối thiểu 25%, biên độ phá giá $\ge 2%$, tỷ trọng nhập khẩu $\ge 3%$), Phá giá tiền tệ.
• Phân tích tác động của thuế quan và xu hướng chính sách: Phân tích cân bằng cục bộ của thuế quan đối với nước nhỏ (tác động đến giá nội địa, sản lượng, tiêu dùng, thu ngân sách và tổn thất xã hội); tính toán mức độ bảo hộ thực tế: $$f = \frac{\text{Thuế quan danh nghĩa}}{\text{Giá trị gia tăng nội địa}} \times 100%$$ Đối chiếu hai xu hướng vận động song hành: Tự do hóa thương mại và Bảo hộ mậu dịch (với 4 lý giải: bảo vệ ngành công nghiệp non trẻ, tạo nguồn thu tài chính công cộng, giải quyết thất nghiệp, phân phối lại thu nhập).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Học phần thiết lập các khối kiến thức lý thuyết có tính hệ thống:

• Lý thuyết giá trị và lợi thế thương mại: Cung cấp cơ sở chứng minh lợi ích của phân công lao động quốc tế từ góc nhìn cổ điển của Adam Smith và David Ricardo đến mô hình hiện đại của Haberler và Heckscher - Ohlin.
• Khung khổ pháp lý thương mại đa phương: Cung cấp hệ thống các điều khoản pháp lý thuộc GATT/WTO điều chỉnh hành vi thương mại của các chính phủ, từ nguyên tắc không phân biệt đối xử (Non-Discrimination) đến các quy chuẩn phòng vệ thương mại.
• Lý thuyết chính sách thương mại ứng dụng: Thiết lập các mô hình kinh tế vi mô để lượng hóa tác động phân phối thu nhập và tổn thất phúc lợi xã hội của các rào cản thương mại.

Kỹ năng phát triển

Qua quá trình tiếp thu các nội dung trên, người học được rèn luyện:

• Kỹ năng phân tích định lượng và mô hình: Vẽ và phân tích đồ thị cân bằng cục bộ, cân bằng tổng quát; tính toán mức thuế quan danh nghĩa và mức độ bảo hộ thực tế cho từng ngành sản xuất.
• Kỹ năng tra cứu và giải thích điều khoản pháp lý: Đọc hiểu và đối chiếu các tình huống tranh chấp thương mại quốc tế dựa trên các điều khoản cụ thể của GATT và các hiệp định chuyên ngành (SCM, ADP, ASG, ACV).
• Kỹ năng đánh giá chính sách: Phân tích được tính hai mặt của các biện pháp bảo hộ phi thuế quan (tiêu chuẩn kỹ thuật, hạn ngạch, trợ cấp) đối với quyền lợi của nhà sản xuất, người tiêu dùng và ngân sách quốc gia.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Cách tiếp cận sư phạm (Pedagogical Approach)

Quy trình tổ chức dạy học được phân bổ thành từng bài giảng 2 tiết (90 phút/buổi), áp dụng phương pháp kết hợp đồng bộ:

1. Diễn giảng chuẩn kiến thức: Giảng viên trình bày các khái niệm trừu tượng, định luật kinh tế và các điều khoản pháp lý quốc tế có sử dụng giáo án điện tử (PowerPoint) và sơ đồ hóa trên bảng.
2. Vấn đáp gợi mở: Giảng viên đặt các câu hỏi định hướng ở đầu giờ (ôn tập kiến thức cũ) và trong quá trình giảng giải (phát vấn tình huống) để kiểm tra mức độ nắm bắt lý thuyết của sinh viên.
3. Thảo luận nhóm: Sinh viên được chia thành các nhóm nhỏ (7-8 sinh viên/nhóm), làm việc trong 15 phút để xử lý các vấn đề thực tiễn (ví dụ: đánh giá tác động của các vấn đề toàn cầu đối với nền kinh tế Việt Nam), sau đó cử đại diện trình bày và phản biện chéo giữa các nhóm.

Hoạt động dạy học	Thời lượng	Nội dung thực hiện
Ôn tập đầu giờ	5 - 10 phút	Vấn đáp tái hiện kiến thức bài cũ (khái niệm, nguyên tắc, công cụ)
Diễn giảng & Phát vấn	60 - 65 phút	Truyền đạt lý thuyết mới, phân tích biểu đồ, giải thích điều khoản GATT/WTO
Thảo luận / Vận dụng	15 phút	Thảo luận nhóm theo chủ đề, giải quyết câu hỏi tình huống thực tiễn
Tổng kết & Hướng dẫn	5 phút	Chuẩn hóa kiến thức trọng tâm, giao bài đọc và câu hỏi chuẩn bị ở nhà

Bài tập, case study và hướng dẫn tự học

• Tài liệu nghiên cứu bắt buộc: Sinh viên phải đọc trước các phần tương ứng trong giáo trình của GS. Đỗ Đức Bình và PGS. Nguyễn Thường Lạng trước khi lên lớp:
  • Chương 1: Đọc mục 1.1 đến 1.2 (trang 7-27), mục 1.4 đến 1.5 (trang 27-41), mục 1.6 đến 1.7 (trang 41-55) để giải quyết các câu hỏi 1, 2, 3, 4, 5 (trang 57).
  • Chương 2: Đọc mục 2.1 đến 2.2 (trang 59-86), mục 2.4 đến 2.6 (trang 87-114), mục 2.9 (trang 115-128) để giải quyết các câu hỏi cuối chương (trang 129).
• Phân tích án lệ và tình huống thực tế: Sinh viên nghiên cứu các tình huống thực tiễn được tích hợp trong bài giảng, như vụ kiện thương mại quốc tế về cà phê chưa rang của Brazil năm 1980 (minh họa nguyên tắc MFN theo Điều XV ACV); chính sách bảo hộ ngành công nghiệp sản xuất ô tô tại Việt Nam; các vụ kiện chống bán phá giá nhằm vào hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá thường xuyên thông qua mức độ tham gia thảo luận, trả lời câu hỏi vấn đáp trên lớp, kết quả làm bài tập về nhà và bài kiểm tra định kỳ theo quy chế đào tạo tín chỉ.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết kinh tế và luật thương mại quốc tế: Nội dung không dừng lại ở việc mô tả định tính mà gắn trực tiếp từng khái niệm với các văn bản pháp lý quốc tế cụ thể (Điều I, III, IX, XI, XVIII, XIX, XX, XXI, XXIV, XXXV của Hiệp ước GATT 1994; các hiệp định SCM, ADP, ASG, ACV của WTO).
2. Hệ thống dữ liệu thực chứng gắn liền với thực tiễn Việt Nam: Bài giảng cập nhật các chỉ số vĩ mô của nền kinh tế Việt Nam năm 2016 (GDP, thu nhập bình quân đầu người, kim ngạch xuất nhập khẩu, dòng vốn FDI) để làm rõ vị thế của Việt Nam trong phân công lao động quốc tế và kiểm chứng các quan điểm chỉ đạo của Đảng về kinh tế đối ngoại.
3. Phân loại toàn diện các rào cản phi thuế quan hiện đại: Làm rõ các công cụ bảo hộ kỹ thuật thông qua các bộ tiêu chuẩn quốc tế phổ biến trong thương mại hiện nay như ISO, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm HACCP, tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội SA 8000, tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt GMP.
4. Cập nhật tiến trình cách mạng công nghiệp: Phân tích tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và sự phát triển của nền kinh tế tri thức toàn cầu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ hai, năm thứ ba thuộc các ngành: Kế toán (như chương trình áp dụng cho lớp ĐH Kế toán - K2), Quản trị kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế đầu tư và Kinh doanh quốc tế.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở gồm Kinh tế học vi mô (để hiểu sâu về hàm cung - cầu, cân bằng thị trường, thặng dư sản xuất và tiêu dùng) và Kinh tế học vĩ mô (để nắm bắt các chỉ số GDP, tỷ giá hối đoái, cán cân thanh toán quốc tế và chính sách tài khóa - tiền tệ).
• Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Sử dụng làm tài liệu tham khảo khung để soạn thảo giáo án, thiết kế bài giảng điện tử, xây dựng ngân hàng câu hỏi thi và hướng dẫn sinh viên nghiên cứu khoa học chuyên đề kinh tế đối ngoại.
• Học viên tự học và cán bộ thực tế: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận cho cán bộ làm việc trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, logistics, xúc tiến thương mại tra cứu các nguyên tắc MFN, NT, GSP và các quy định phòng vệ thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình và bài giảng được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên đại học khối ngành kinh tế, kinh doanh và quản lý, đồng thời là tài liệu tham khảo cho người làm công tác nghiên cứu hoặc thực thi chính sách thương mại.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần có kiến thức nền tảng về Kinh tế học vi mô (đặc biệt là phân tích đồ thị cung - cầu, độ co giãn, chi phí cơ hội) và Kinh tế học vĩ mô (tổng sản phẩm quốc nội, tỷ giá, cán cân vãng lai).

3. Điểm khác biệt so với các giáo trình kinh tế quốc tế thuần lý thuyết là gì?

Tài liệu kết hợp chặt chẽ giữa mô hình toán kinh tế vi mô (đường PPF, cân bằng cục bộ) với hệ thống điều khoản pháp lý của WTO/GATT và số liệu thực tế về ngoại thương của Việt Nam.

4. Làm sao để tự học hiệu quả học phần này?

Cần tuân thủ lộ trình đọc trước lý thuyết theo đúng các chỉ mục trang trong giáo trình của GS. Đỗ Đức Bình và PGS. Nguyễn Thường Lạng; tự vẽ lại các đồ thị phân tích tác động thuế quan và tóm tắt các điều khoản ngoại lệ của GATT thành bảng so sánh.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Học phần sử dụng kết hợp bộ slide bài giảng PowerPoint do giảng viên biên soạn, Giáo trình Kinh tế quốc tế (NXB Tài chính, 2010), cùng các văn bản hiệp định của WTO (GATT, SCM, ADP, ASG) và dữ liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan, Bộ Công Thương.

---

Kết luận

Giáo trình và hệ thống bài giảng học phần Kinh tế quốc tế cung cấp một khung phân tích khoa học, nhất quán về nền kinh tế toàn cầu và các chính sách thương mại quốc tế. Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc: đi từ việc nắm bắt khái niệm cơ cấu nền kinh tế thế giới $\rightarrow$ tiếp cận các quy luật mậu dịch cổ điển và hiện đại $\rightarrow$ làm chủ hệ thống nguyên tắc WTO và các công cụ điều tiết xuất nhập khẩu $\rightarrow$ vận dụng phân tích thực tiễn kinh tế đối ngoại Việt Nam. Nguồn tài liệu đối chiếu chuẩn mực từ NXB Đại học Kinh tế Quốc dân và NXB Tài chính giúp người học thiết lập nền tảng học thuật vững chắc để tiếp tục nghiên cứu các chuyên ngành kinh tế đối ngoại chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 tài liệu chính [1] để trả lời các câu hỏi cuối chương trang 57. - Đọc trước các mục 2.2 của chương 2 tài liệu chính [1] từ trang 59 đến trang 86 để chuẩn bị cho buổi học tiếp theo. Tuyên Quang, ngày 25/07/2017 Phụ trách khoa Giảng viên Th. Nguyễn Thị Bắc Th.

Hoàng Anh Đào 16 Giáo án: 01 Ngày soạn: 10/08/2017 Lớp dạy: ĐH Kế toán – K2 Ngày dạy: 23/08/2017 (ĐH KT B) 25/08/2017 (ĐH KT A) BÀI GIẢNG KHÁI QUÁT VỀ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ Thời gian thực hiện: 2 tiết A. Mục tiêu Sau khi học xong bài giảng này sinh viên đạt được mục tiêu sau đây: 1. Kiến thức: - Sinh viên (SV) trình bày được khái niệm, nội dung và các chức năng của thương mại quốc tế; - SV hiểu khái quát một số lý thuyết cơ bản về thương mại quốc tế như quan điểm của phái trọng thương, lợi thế tuyệt đối của Adam Smith, lợi thế so sánh của David Ricardo,… 2. Kỹ năng - SV có khả năng phân tích và phân biệt những điểm giống và khác nhau giữa các lý thuyết về thương mại quốc tế.

Thái độ - SV có ý thức nghe giảng và ghi chép bài, chủ động tham gia xây dựng bài học trên lớp đồng thời có sự tương tác trong quá trình dạy và học để tiếp thu nhanh kiến thức; làm bài tập về nhà được giao. - SV chủ động, sáng tạo trong việc nghiên cứu tài liệu và tham khảo thực tế về những khái quát chung của thương mại quốc tế và những lý thuyết cơ bản trong thương mại quốc tế. Giảng viên - Tài liệu chính: [1] GS. Đỗ Đức Bình và PGS.

Nguyễn Thường Lạng (2008), Giáo trình Kinh tế quốc tế, NXB Đại học kinh tế quốc dân. 17 - Tài liệu tham khảo: [2] PGS. Vũ Thị Bạch Tuyết và PGS. Nguyễn Tiến Thuận (2010), Giáo trình kinh tế quốc tế, Nxb Tài chính.

- Bài giảng về thương mại quốc tế do Giảng viên biên soạn. Sinh viên - Mang đầy đủ tài liệu chính, vở ghi chép và dụng cụ học tập. - Sinh viên tự đọc và chuẩn bị lý thuyết từ mục 2. đến hết mục 2.2 từ trang 59 đến trang 86 - chương 2 tài liệu chính [1] trước khi lên lớp nghe giảng.

Phƣơng pháp, phƣơng tiện giảng dạy 1. Phương pháp giảng dạy: Kết hợp diễn giảng, vấn đáp và sử dụng các ví dụ minh họa phù hợp với từng nội dung. Phương tiện dạy học: Giáo án, giáo trình, bảng, phấn, phương tiện trình chiếu, … D. Nội dung bài giảng Hoạt động của GV và SV Nội dung bài giảng GV: (?) Hãy nêu khái niệm và những nội dung cơ bản của quan hệ kinh tế quốc tế? Ôn lại đầu giờ SV: Trả lời.

GV: Đánh giá, chuẩn kiến thức và dẫn dắt vào nội dung bài giảng. SV: Lắng nghe. THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ VÀ CHÍNH SÁCH Diễn giảng và phát vấn 2. KHÁI NIỆM, NỘI DUNG VÀ CHỨC NĂNG CỦA THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ (TMQT) 2.

Khái niệm và nội dung của TMQT GV: Nêu khái niệm, giảng giải và 21. Khái niệm cho ví dụ làm rõ khái niệm. TMQT là sự trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các SV: Nghe giảng và ghi chép. quốc gia, thông qua mua bán, lấy tiền tệ làm môi giới, tuân theo nguyên tắc trao đổi ngang giá nhằm đưa lại lợi ích cho các bên.

18 GV: Nêu các nội dung của TMQT 21. Nội dung cơ bản của TMQT và cho ví dụ minh họa. - Xuất – nhập khẩu hàng hóa hữu hình; SV: Ghi chép và theo dõi học liệu. - Xuất – nhập khẩu hàng hóa vô hình; - Gia công thuê cho nước ngoài và thuê nước ngoài gia công; - Tái xuất khẩu và chuyển khẩu; - Xuất khẩu tại chỗ.

Chức năng của TMQT GV: Diễn giải từng chức năng TMQT có 2 chức năng cơ bản: của TMQT. (1) TMQT làm lợi cho nền kinh tế quốc dân về mặt SV: Lắng nghe, theo dõi học liệu giá trị sử dụng: làm biến đổi cơ cấu giá trị sử dụng và ghi chép. của sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân được sản xuất trong nước thông qua việc xuất nhập khẩu. (2) TMQT góp phần nâng cao hiệu quả của nền kinh tế quốc dân: Việc mở rộng trao đổi giúp khai thác triệt để lợi thế của nền kinh tế trong nước trên cơ sở phân công lao động quốc tế.

Đặc điểm của TMQT GV: Nêu và cho ví dụ cụ thể - TMQT có xu hướng tăng nhanh hơn tốc độ tăng minh họa về các đặc điểm của trưởng của nền kinh tế: Kim ngạch ngoại TMQT. thương/GDP ngày càng lớn thể hiện mức độ “mở SV: Lắng nghe và ghi chép. cửa” của quốc gia; - Tốc độ tăng trưởng thương mại “vô hình” nhanh hơn thương mại “hữu hình”; - Cơ cấu mặt hàng trong TMQT có những thay đổi sâu sắc; - Tỷ trọng buôn bán những mặt hàng chứa đựng hàm lượng vốn lớn, công nghệ cao tăng nhanh; - Sự phát triển của thương mại thế giới ngày càng mở rộng phạm vi và phương thức cạnh tranh; - Chu kỳ sống của từng sản phẩm ngày càng được rút ngắn; 19 - Sự phát triển của quan hệ kinh tế quốc tế: thúc đẩy tự do hóa thương mại, đồng thời hình thành các rào cản mới; - Vai trò của WTO ngày càng quan trọng trong điều chỉnh TMQT. MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ TMQT 2.

Quan điểm của phái trọng thương (Mercantilism) về mậu dịch quốc tế GV: Diễn giảng cơ sở hình thành, a/ Cơ sở hình thành các quan điểm chính của phái - Bối cảnh kinh tế - xã hội cuối thế kỉ XV đầu XVI: trọng thương. mậu dịch bắt đầu phát triển do con người đã sản xuất SV: Lắng nghe và ghi chép. ra ngày càng nhiều sản phẩm trong đó có các sản phẩm cao cấp; do các phát kiến địa lý tạo điều kiện mở rộng giao thương và sự gia tăng dân số tạo thị trường lao động, tiêu thụ ngày càng lớn. - Sự xuất hiện của những bài tiểu luận hay sách về mậu dịch quốc tế biện hộ cho một trường phái kinh tế triết học: Chủ nghĩa trọng thương.

b/ Các quan điểm của phái trọng thương - Coi trọng ngoại thương, đặc biệt là xuất khẩu với chủ trương “Một cán cân thương mại thặng dư” - Thực hiện độc quyền mậu dịch - Coi trọng quá mức quý kim (vàng bạc) - Khuyến khích gia tăng dân số đi kèm với sự rẻ mạt về công xá đem lại nhiều của cải hơn cho quốc gia. GV: (?) Dựa vào các quan điểm c/ Ý nghĩa và hạn chế của phái trọng thương và hiểu biết - Đánh giá được vai trò của TMQT, coi đó là nguồn của mình, anh/chị hãy nêu ưu- quan trọng mang về quý kim cho đất nước nhược điểm của những quan điểm - Chính phủ can thiệp sâu vào các hoạt động kinh tế, này. đặc biệt trong lĩnh vực ngoại thương SV: Trả lời. - Coi việc buôn bán với nước ngoài không phải xuất GV: Chuẩn kiến thức.

phát từ lợi ích chung của cả hai phía mà chỉ thu vén 20 SV: Ghi chép. cho lợi ích quốc gia mình (TMQT là trò chơi có tổng bằng 0). Lợi thế tuyệt đối của Adam Smith GV: Diễn giảng cơ sở hình thành, a/ Cơ sở hình thành các quan điểm chính của học Những thay đổi trong nền kinh tế các nước Tây Âu thuyết về lợi thế tuyệt đối của thế kỉ 18: Adam Smith. - Kinh tế phức tạp hơn với nhiều ngành nghề SV: Lắng nghe và ghi chép.

- Công nghiệp phát triển (Cách mạng công nghiệp Anh): Kinh tế kỹ nghệ tại gia chuyển sang kinh tế cơ xưởng dựa vào máy móc và hơi nước - Mậu dịch được mở rộng ra toàn quốc và toàn cầu: Mặt hàng xuất khẩu đa dạng hơn - Hệ thống ngân hàng phát triển: Thương phiếu và phát hành tiền tệ - Vai trò của cá nhân, doanh nghiệp dước đề cao: Tự quyết trong sản xuất… b/ Quan điểm kinh tế cơ bản của Adam Smith về lợi thế tuyệt đối “Chỉ có cá nhân mới thẩm định những hành vi của mình và tư lợi không tương tranh nhau mà hòa nhập vào nhau theo một trật tự thiên nhiên”- “Bàn tay vô hình” (The invisible hand) - Chính phủ các quốc gia không can thiệp vào cá nhân và doanh nghiệp mà để họ tự do kinh doanh; không can thiệp vào TMQT để cho nó tự do - Hai quốc gia tham gia mậu dịch quốc tế với nhau là tự nguyện và cả 2 cùng có lợi trên cơ sở phân công lao động quốc tế - Lợi ích mậu dịch có được từ lợi thế tuyệt đối hay chi phí sản xuất thấp hơn của mỗi quốc gia bằng việc sử dụng có hiệu quả tài nguyên và gia tăng sản phẩm của cả 2 nước-> Lợi ích từ chuyên môn hóa. Lợi thế so sánh của David Ricardo GV: Diễn giảng bản chất, nội a/ Bản chất của quy luật lợi thế so sánh dung và các lợi ích của mậu dịch - Các giả thiết: Thế giới chỉ có 2 quốc gia và chỉ sản của quy luật lợi thế so sánh của xuất 2 loại sản phẩm; Mậu dịch tự do; Không có di David Ricardo thông qua phân chuyển lao động quốc tế; Chi phí sản xuất là cố định; tích bảng 2. Không có chi phí vận chuyển; Chi phí sản xuất đồng SV: Lắng nghe, theo dõi học liệu nhất với tiền lương. và ghi chép.

- Nội dung của quy luật: Bảng 2.2 b/ Phân tích lợi ích của mậu dịch (GT trang 75) 2. Lý thuyết của Haberler về lợi thế tuơng đối GV: Diễn giảng các quan điểm a/ Lợi thế tương đối xem xét từ góc độ chi phí cơ hội chính của Haberler về lợi thế Chi phí cơ hội của 1 hàng hóa là số lượng các hàng tương đối. hóa khác phải cắt giảm để có được them các nguồn SV: Lắng nghe và ghi chép. tài nguyên để sản xuất them 1 đơn vị hàng hóa thứ nhất.

 Quốc gia nào có chi phí cơ hội thấp trong việc sản xuất một mặt hàng thì họ có lợi thế tương đối (lợi thế so sánh) trong việc sản xuất hàng hóa đó và không có lợi thế tương đối trong việc sản xuất hàng hóa thứ 2. b/ Đường giới hạn khả năng sản xuất trong trường GV: Phân tích lý thuyết của hợp chi phí cơ hội không đổi Haberler về lợi thế tương đối (Phân tích bảng 2.1 – GT trang 80) thông qua mô hình về đường giới c/ Lợi ích thu được qua thương mại trong điều kiện hạn khả năng sản xuất để chỉ ra chi phí cơ hội không đổi các lợi ích thu được nhờ mậu - Nếu không có TMQT, đường tiêu dùng trùng với dịch. đường giới hạn khả năng sản xuất -> Quốc gia tự SV: Lắng nghe, tương tác xây quyết định phương án tối ưu.