Chương 1 GIỚI THIỆU VỀ MẠNG XÃ HỘI Chương này giới thiệu tổng quan về mạng xã hội bao gồm: Định nghĩa mạng xã hội, lịch sử hình thành, phát triển và những đặc trưng cơ bản của mạng xã hội. Đặc biệt, trong chương này trình bày tổng quan một số chủ đề nổi bật liên quan đến mạng xã hội, đã và đang nhận được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả trong thời gian gần đây.1 Giới thiệu chung về mạng xã hội Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của Web 2.0, các mạng xã hội trực tuyến như Facebook1 , Twitter2 , Instagram3 ngày càng trở lên phổ biến và có sự phát triển nhanh chưa từng thấy. Theo số liệu thống kê công bố trên trang Statista4 , tính đến tháng 1/2017, Facebook vẫn là mạng xã hội có lượng người dùng lớn nhất thế giới với hơn 1.87 tỉ người sử dụng, Twitter với 317 triệu người dùng đứng ở vị trí thứ 9 trong bảng xếp hạng. Theo Marin và Wellman [30], mạng xã hội (MXH) là một tập hợp các tác nhân có yếu tố xã hội được kết nối với nhau bởi một hoặc nhiều các quan hệ xã hội.
Ngoài ra, MXH còn có những định nghĩa khác: MXH là một cấu trúc xã hội được tạo thành từ các nút và các cung mà mỗi nút được liên kết bởi một hoặc nhiều cung khác nhau, thể hiện một mối quan hệ cụ thể [31]. Mỗi nút thường được gọi là tác nhân, đại diện cho một đối tượng trong mạng xã hội, có thể là một người, một nhóm người, một tài liệu, một tổ chức hay một quốc gia vv. Mỗi cung là một liên kết giữa các nút, biểu diễn mối quan hệ giữa các đối tượng. Liên kết này có thể là mối quan hệ họ hàng, người quen, bạn bè, đồng nghiệp, cũng có thể là các giao dịch, trao đổi tài chính vv.
Nếu mối quan hệ giữa các đối tượng là quan hệ qua lại thì có thể biểu diễn bằng một liên kết vô hướng, chẳng hạn nếu người A là đồng nghiệp của người B thì ngược lại người B cũng 1 https://www.com 2 https://www.com 3 https://www.com 4 http://www.com LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 là đồng nghiệp của người A. Nếu mối quan hệ này là quan hệ một chiều thì có thể biểu diễn bằng một liên kết có hướng, ví dụ người A mua hàng của người B nhưng chưa chắc người B đã mua hàng của người A. Rõ ràng, khái niệm về MXH không chỉ giới hạn trong trường hợp cụ thể là những trang mạng xã hội (Social Network Sites) như WhatsApp, Instagram, Viber vv. Các vấn đề của MXH đã được nghiên cứu thường xuyên trong lĩnh vực xã hội học, trước sự ra đời của máy tính và Internet.
Khi MXH này được thiết lập và thi hành bằng các phương tiện truyền thông Internet, nó được hiểu là MXH trực tuyến (Online Soial Network). Nhìn từ nhiều phía, MXH trực tuyến là một đại diện tiêu biểu của Web 2.0 mô phỏng các quan hệ xã hội thực. MXH trực tuyến tạo ra một hệ thống trên nền Internet kết nối các thành viên cùng sở thích với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian và thời gian qua những tính năng như kết bạn, chat, e-mail, phim ảnh, voice chat, chia sẻ tập tin, blog và xã luận. Những người sử dụng MXH này được gọi là những cư dân mạng.
Nhờ vào những ưu việt này mà MXH trực tuyến đang có tốc độ phát triển chóng mặt ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là ở giới trẻ trên toàn thế giới.1: Bảng xếp hạng các mạng xã hội theo số lượng người dùng, tháng 1/2017 (đơn vị Triệu người dùng) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Lịch sử phát triển của mạng xã hội Lịch sử phát triển của MXH luôn đồng hành cùng với sự phát triển của Internet. Từ những email đầu tiên được gửi đi bởi các nhà nghiên cứu Thụy Sĩ vào năm 1971 đến những MXH hiện đại như Facebook, Twitter vv. Internet và các nội dung chia sẻ luôn gắn liền với tính chất cộng đồng. Mục tiêu chính của Internet là tạo phương tiện để con người có thể kết nối, giao tiếp và tương tác với nhau.
Tuy nhiên, từ lúc xuất hiện đến nay, mạng xã hội đã trải qua nhiều thay đổi nhanh chóng cả về nguyên lý làm việc lẫn giao diện đồ họa. Năm 1991, nhà khoa học Tim Berner-Lee thuộc Phòng thí nghiệm vật lý vi mô châu Âu (CERN) đã đề xuất một giao thức mới để phát tán thông tin. Giao thức đính kèm đường dẫn dưới dạng ký tự ẩn dưới những ký tự khác (Link). Cuối cùng hình thành nên giao thức kết nối Internet World Wide Web (WWW).
Năm 1994 đánh dấu sự ra đời của Blog cá nhân đầu tiên. Justin Hall là sinh viên đại học Swarthmore đã phát triển website mang tên Justin’s Link from the Underground để kết nối với thế giới bên ngoài. Hall đã xây dựng trang web trong suốt 11 năm và anh được mệnh danh là "cha đẻ của trang blog cá nhân". Năm 1995 đánh dấu sự ra đời của trang Classmate5 với mục đích hỗ trợ những người di cư có thể tìm lại bạn bè đã thất lạc của họ.
Đây là một dịch vụ cộng đồng được tạo ra để giúp tìm lại những bạn học từ thời tiểu học, trung học và đại học của người dùng. Năm 1997, một chương trình nhắn tin có quảng cáo AOL Instant Messenger6 (AIM) đã ra đời, cho phép hàng triệu người có thể trò chuyện thời gian thực với nhau. Trong khoảng thời gian này, trang MXH SixDegree7 được thành lập với mục đích giao lưu kết bạn dựa theo sở thích. Năm 2000, Jimmy Wales và Larry Sanger sáng lập nên Wikipedia8 , bách khoa toàn thư nguồn mở, trực tuyến và có tính cộng tác đầu tiên trên thế giới.
Năm 2001, sau vụ khủng bố trung tâm thương mại thế giới vào ngày 11/9/2001 đã gợi cảm hứng cho Scott Heiferman tìm cách tạo ra trang web Meetup9 nhằm giúp mọi người có thể kết nối với nhau và thậm chí không cần online.com có mục đích duy nhất là tạo điều kiện cho những người có cùng suy nghĩ gặp gỡ, trò truyện, học tập và kết nối. Trang web hướng tới mục đích mang mọi người 5 https://www.com 6 https://www.com 7 https://www.org 8 https://www.org 9 https://www.com LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 ra khỏi nhà, tham gia vào các mối quan hệ và giao tiếp cùng với những người khác. Hiện trang web đã được phổ biến rộng rãi, mỗi tháng có hơn 340.000 hội nhóm tổ chức gặp gỡ, giao tiếp, làm việc, ăn uống và cùng nhau học tập. Năm 2002, MXH Friendster10 ra đời và trở thành một trào lưu mới tại Hoa Kỳ với hàng triệu người dùng đăng ký.
Friendster cho phép người dùng tạo thông tin cá nhân và kết nối ảo với những người khác. Đây là MXH đầu tiên đạt được hơn 1 triệu người dùng. Kế thừa các bước phát triển của các MXH đi trước, MXH MySpace11 được sáng lập và ra đời vào năm 2003 bởi Chris DeWolfe và Tom Andersonra. Với nhiều tính năng mới cho phép người dùng tải các hình ảnh, video do vậy chỉ 1 tháng sau khi ra mắt, MySpace nhanh chóng đạt hơn 1 triệu tài khoản đăng ký.
Do nắm được các nhu cầu của người dùng, MySpace trở thành MXH đầu tiên có nhiều lượt xem vượt qua cả Google, tuy nhiên sự ra đời của Facebook đã khiến cho Myspace nhanh chóng trở thành dĩ vãng. Năm 2004, Mark Zuckerburg giới thiệu MXH Facebook, đánh dấu bước ngoặt mới cho hệ thống MXH trực tuyến. Với nền tảng Facebook Platform hỗ trợ mạnh mẽ cho các ứng dụng, người dùng có thể tạo ra những ứng dụng mới cho cá nhân mình cũng như các thành viên khác. Facebook nhanh chóng gặt hái được thành công vược bậc, mang lại hàng trăm tính năng mới và trung bình các thành viên bỏ ra 19 phút trên trang này mỗi ngày.2: Các trang mạng xã hội trên Internet 10 https://www.org 11 https://www.org LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Năm 2005, MXH YouTube12 ra đời, cho phép người dùng tự do đăng tải và chia sẻ video với gia đình, bạn bè.
Tiếp sau đó, năm 2006, MXH Twitter ra đời, cho phép mỗi cá nhân có thể truyền đạt thông tin một cách nhanh chóng và dễ dàng đến với một nhóm lớn. Năm 2011, MXH Google+ ra đời, đây là một MXH có đầy đủ tính năng của Google. Người dùng Google+ đánh giá cao khả năng nhóm các danh sách liên lạc vào các đoạn khác nhau (thường gọi là Vòng) và giao tiếp với nhau qua công cụ chat Video có tên Hangouts. Năm 2012, Pinterest13 là MXH hình ảnh đồ họa và đã vượt mức 10 triệu người dùng, phát triển nhanh hơn bất cứ trang web độc lập nào khác.
Ngoài những MXH nổi tiếng nêu trên, còn có hàng trăm MXH khác trên toàn thế giới: Flickr, WeChat, Sina Weibo, Baidu Tieba vv. Ở Việt Nam hiện nay có một số MXH như: Zing Me, YuMe, Tamtay cũng đã thu hút được nhiều người dùng nhiều với mục đích khác nhau.2 Những tính năng của mạng xã hội - Tính liên kết cộng đồng: Đây là tính năng nổi bật của MXH trực tuyến cho phép mở rộng phạm vi kết nối giữa con người với con người trong một không gian đa dạng. Người sử dụng có thể trở thành bạn của nhau thông qua việc gửi lời mời kết bạn mà không cần gặp gỡ trực tiếp. Việc tạo ra các liên kết này hình thành một cộng đồng mạng với số lượng thành viên lớn.
Những người chia sẻ cùng một mối quan tâm có thể tập hợp lại thành các nhóm trên MXH, thường xuyên giao lưu, chia sẻ trên mạng thông qua việc bình luận hay dẫn đến các liên kết trên trang chung của nhóm. - Tính đa phương tiện: Hoạt động theo nguyên lý của web 2.0, MXH có rất nhiều tiện ích nhờ sự kết hợp giữa các yêu tố văn bản, âm thanh, hình ảnh, hình ảnh động, video vv. Sau khi đăng ký mở tài khoản, người dùng có thể tự do xây dựng một không gian riêng cho bản thân. Nhờ những tiện ích và dịch vụ mà MXH cung cấp, người dùng có thể chia sẻ đường dẫn, tệp âm thanh, hình ảnh, video vv.
Không những vậy, họ còn có thể tham gia vào các trò chơi trực tuyến, gửi tin nhắn, trò chuyện trực tuyến với bạn bè từ đó tạo dựng các mối quan hệ mới trong xã hội ảo. - Tính tương tác: Thể hiện không chỉ ở chỗ thông tin được truyền đi sau đó 12 https://www.com 13 https://www.com LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 được phản hồi từ phía người nhận, mà còn phụ thuộc vào cách người dùng sử dụng ứng dụng của MXH. - Khả năng truyền tải và lưu trữ thông tin: Một tính năng quan trọng của MXH giúp thông tin được lan truyền rộng rãi trong một khoảng thời gian ngắn.