Chương 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHI PHÍ SẢN XUẤT, GIẢM THIỂU CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP 1. CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIẢM THIỂU CHI PHÍ SẢN XUẤT 1. Chi phí sản xuất 1. Khái niệm Sản xuất gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của loài người.
Qúa trình sản xuất là sự kết hợp của ba yếu tố cơ bản: đối tượng lao động, tư liệu lao động và lao động sống. Lao động là hoạt động một cách có ý thức của người lao động tác động một cách có mục đích lên đối tượng lao động và tư liệu lao động, qua quá trình biến đổi sẽ tạo ra sản phẩm, lao vụ. Đó chính là sự tiêu hao ba yếu tố trên. Trong xã hội tồn tại quan hệ hàng hóa – tiền tệ, hao phí yếu tố nguồn lực sản xuất, kinh doanh được biểu hiện dưới hình thức giá trị, gọi là chi phí sản xuất kinh doanh.
Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã bỏ ra, có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định (tháng, quý, năm) để thực hiện quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Thực chất, chi phí là sự dịch chuyển vốn, dịch chuyển giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá (sản phẩm, lao vụ, dịch vụ). Trong đó, chi phí về lao động sống là những chi phí về tiền lương, thưởng, phụ cấp và các khoản trích theo lương của người lao động. Chi phí lao động vật hóa là những chi phí về sử dụng các yếu tố tư liệu lao động, đối tượng lao động dưới các hình tháii vật chất, phi vật chất, tài chính và phi tài chính.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chi phí sản xuất là thước đo trình độ tổ chức quản lý sản xuất, là công cụ cạnh tranh hữu hiệu và là cơ sở để đưa ra quyết định nhằm thực hiện mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm Chi phí sản xuất có đặc điểm là luôn vận động mang tính đa dạng và phức tạp gắn liền với tính đa dạng, phức tạp của ngành nghề sản xuất, quy trình sản xuất. Quá trình sản xuất hàng hóa là quá trình kết hợp tiêu hao của 3 yếu tố: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Vì thế, sự hình thành nên các chi phí sản xuất để tạo ra giá trị sản phẩm sản xuất là tất yếu khách quan. Ở đây, chi phí sản xuất là những phí tổn mà doanh nghiệp đã bỏ ra (gánh chịu) để sản xuất và tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ. Nó khác với các chi phí của doanh nghiệp bởi: Chi phí là toàn bộ số tiền hay những giá trị vật chất và thời gian hao phí cho hoạt động của một tổ chức, một doanh nghiệp. Nó không chỉ là những giá trị hình thành nên giá cả của một loại sản phẩm, dịch vụ nào đó mà còn bao gồm những chi phí vật chất và toàn bộ chi phí nằm ngoài giá cả.
Đó là chi phí thuế quan, những chi phí tài chính cho việc huy động vốn từ ngân hàng và những chi phí khác nữa. Việc tính toán chi phí sản xuất là phương pháp xác định giá trị và giá cả của sản phẩm hàng hoá dịch vụ. Đây là căn cứ khoa học để hình thành nên giá bán Đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chi phí của doanh nghiệp còn bao gồm những chi phí liên quan đến quá trình xuất nhập khẩu hàng hoá. Đó là các chi phí thủ tục hải quan, những chi phí vận chuyển hàng bằng tầu biển, chi phí bảo hiểm hàng hoá (nếu có) … Những chi phí này hình thành nên giá bán sản phẩm theo đơn giá của hàng xuất khẩu.
Chi phí sản xuất luôn gắn liền với từng thời kỳ đã phát sinh ra chúng. Chi phí phát sinh trong doanh nghiệp được phân thành các yếu tố chi phí, có cùng một nội dung kinh tế, chúng không nói rõ địa điểm và mục đích bỏ ra chi phí. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chi phí sản xuất trong kỳ không chỉ liên quan đến những sản phẩm đã hoàn thành mà còn liên quan đến cả sản phẩm còn đang dở dang cuối kỳ và sản phẩm hỏng. Chi phí sản xuất trong kỳ là cơ sở để tính giá thành sản phẩm, dịch vụ đã hoàn thành.
Sự tiết kiệm hay lãng phí chi phí sản xuất kinh doanh có ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm. Phân loại chi phí Dưới giác độ của Kinh tế học, chi phí được phân loại theo một số tiêu thức như sau: Căn cứ vào nội dung và tính chất các khoản chi Theo tiêu chí phân loại này, chi phí được phân thành các loại sau: - Chi phí cơ hội: Chi phí cơ hội của một vật là tất cả những vật khác bạn phải bỏ qua để có được nó. Khi các nhà kinh tế nói đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp, họ tính đến cả chi phí cơ hội phát sinh trong quá trình sản xuất ra sản lượng hàng hóa hoặc dịch vụ. Nó gồm 2 loại: + Chi phí cơ hội hiện (chi phí hiện): Đây chính là các khoản chi phí thực tế phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Ví dụ: chi phí lương công nhân sản xuất, tiền trả lãi, tiền mua nguyên vật liệu … + Chi phí cơ hội ẩn: Những chi phí không thể hiện trong tính toán trên sổ sách giấy tờ, thể hiện phần thu nhập bị mất đi. Đối với các nhà kinh tế, họ quan tâm đến cả hai khi tính chi phí của doanh nghiệp. Đối với các nhà kế toán làm công việc theo dõi các dòng tiền chảy ra và chảy vào của doanh nghiệp. Do vậy, họ chỉ tính các chi phí hiện và thường bỏ qua chi phí ẩn.
- Chi phí kế toán: Là toàn bộ các chi phí mà doanh nghiệp đã thực chi ra để sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Nó chính là chi phí hiện. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chi phí kinh tế: Là chi phí kế toán và chi phí ẩn, hay nói cách khác nó bao gồm cả chi phí ẩn và chi phí hiện. - Chi phí chìm: Là khoản chi tiêu đã thực hiện và không thể thu hồi được.
Do không thể thu hồi lại được, vì vậy không nên để những chi phí chìm này có một chút ảnh hưởng nào đến các quyết định của doanh nghiệp. Theo một nghĩa nào đó, chi phí chìm ngược với chi phí cơ hội. Chi phí cơ hội là cái mà chúng ta quyết định từ bỏ nó khi quyết định làm một việc thay vì làm các việc khác. Trong khi chi phí chìm không thể tránh được cho dù lựa chọn của chúng ta là gì đi nữa.
Vì thế nên chúng ta có thể bỏ qua nó khi đưa ra các quyết định về những phương diện khác nhau trong cuộc sống, bao gồm cả chiến lược kinh doanh. - Chi phí tài nguyên: Là tổng các nguồn tài nguyên được sử dụng trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Căn cứ vào thay đổi đầu vào Theo tiêu thức này, chi phí được phân loại thành: - Chi phí trong ngắn hạn: Những chi phí phát sinh trong ngắn hạn, giai đoạn mà các doanh nghiệp không có đủ điều kiện để thay đổi toàn bộ các đầu vào. - Chi phí trong dài hạn: Là chi phí phát sinh trong dài hạn, giai đoạn mà các doanh nghiệp có đủ điều kiện thay đổi toàn bộ các đầu vào.
Trong kế toán, chi phí sản xuất kinh doanh thường được phân loại, nhận diện theo những tiêu thức sau: Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí - Chi phí nguyên liệu, vật liệu: Bao gồm toàn bộ chi phí về các đối tượng lao động như nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, thiết bị xây dựng cơ bản … doanh nghiệp sử dụng trong kỳ. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chi phí nhân công: Bao gồm toàn bộ số tiền lương, phụ cấp và các khoản trích trên tiền lương theo quy định của toàn bộ công nhân viên trong doanh nghiệp. Loại chi phí này còn có thể phân chia thành hai yếu tố là chi phí tiền lương và BHXH, BHYT, KPCĐ. - Chi phí khấu hao TSCĐ: Số trích khấu hao trong kỳ của toàn bộ TSCĐ trong doanh nghiệp.
- Chi phí dịch vụ mua ngoài, thuê ngoài, phục vụ cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp như dịch vụ cung cấp điện, nước, sửa chữa TSCĐ … - Chi phí khác bằng tiền: Là toàn bộ chi phí bằng tiền chi cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp ngoài các loại (các yếu tố chi phí) đã kể trên. Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế có tác dụng quan trọng đối với việc quản lý chi phí của lĩnh vực sản xuất. Cho phép hiểu rõ cơ cấu, tỷ trọng từng yếu tố chi phí, là cơ sở để phân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất, làm cơ sở cho việc dự phòng hay xây dựng kế hoạch cung ứng vật tư, tiền vốn, huy động sử dụng lao động… Phân loại chi phí theo mối quan hệ của chi phí với các khoản mục trên báo cáo tài chính Theo tiêu thức này chi phí sản xuất được chia thành các loại (thường gọi là các khoản mục) sau đây: - Chi phí nguyên, vật liệu trực tiếp: Bao gồm chi phí về các loại nguyên liệu, vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu … sử dụng trực tiếp vào sản xuất, chế tạo sản phẩm hay thực hiện công việc lao vụ, dịch vụ. Không tính vào khoản mục này những chi phí nguyên vật liệu dùng vào mục đích phục vụ nhu cầu sản xuất chung hay cho những hoạt động ngoài lĩnh vực sản xuất.
- Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm chi phí về tiền lương, phụ cấp phải trả và các khoản trích BHXH, BHYT, KHCĐ trên tiền lương của công nhân (lao động) trực tiếp sản xuất theo quy định. Không tính vào khoản mục 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này các khoản tiền lương, phụ cấp và các khoản trích trên lương của nhân viên phân xưởng, nhân viên bán hàng, nhân viên quản lý doanh nghiệp hay nhân viên khác.