mở đầu các hoạt động điều tra.Trong giai đoạn này cơ quan có thẩm quyền khởi tố tiến hành các hoạt động để xác định dấu hiệu tội phạm” [15-tr.Như vậy, dưới góc độ ngôn ngữ học có thể hiểu kiến nghị khởi tố là ý kiến đề nghị cơ quan có thẩm quyền ra quyết định về việc bắt đầu một vụ án để tiến hành các hoạt động điều tra xác định dấu hiệu tội phạm. Dưới góc độ khoa học pháp lý, có quan điểm cho rằng: “Kiến nghị khởi tố là quyền của cơ quan nhà nước, thể hiện bằng văn bản kiến nghị gửi đến CQĐT và VKS yêu cầu khởi tố vụ án hình sự để điều tra, xử lý tội phạm và người phạm tội nào đó”.Quan điểm khác nêu: “Kiến nghị khởi tố là một dạng đặc biệt của tin báo về tội phạm”. Bên cạnh những quan điểm chưa xác định rõ chủ thể của kiến nghị khởi tố như “Kiến nghị khởi tố là văn bản kiến nghị cùng hồ sơ, tài liệu về hành vi vi phạm pháp luật của tội phạm được phát hiện thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra của cơ quan chức năng được gửi đến cơ quan Cảnh sát điều tra hoặc VKS” [11] thì cũng đã có quan điểm xác định rõ chủ thể kiến nghị khởi tố là cơ quan nhà nước cụ thể: “Kiến nghị khởi tố là việc các cơ quan nhà nước thông qua công tác kiểm tra, thanh tra phát hiện có hành vi phạm tội, hành vi có dấu hiệu tội phạm và có văn bản, kèm theo tài liệu có liên quan, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, khởi tố đối với người có hành vi phạm tội” [12]. Nhìn chung còn tồn tại nhiều quan điểm chưa thống nhất về khái niệm kiến nghị khởi tố, tuy nhiên có thể khái quát những quan điểm đó đều cho rằng kiến nghị khởi tố là văn bản kiến nghị được gửi đến cơ quan có thẩm quyền để điều tra, xử lý hành vi có dấu hiệu phạm tội.
Có thể đưa ra 5 khái niệm kiến nghị khởi tố như sau: “Kiến nghị khởi tố là việc các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, kinh tế thông qua công tác kiểm tra, thanh tra và khi thực hiện các nhiệm vụ, công tác khác phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm, người có hành vi phạm tội và có văn bản, kèm theo tài liệu liên quan, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, khởi tố vụ án hình sự, khởi tố đối với người có hành vi phạm tội để điều tra, xử lý” [35]. Như vậy có thể thấy, tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố đều là những cơ sở để xác định dấu hiệu tội phạm, từ đó làm căn cứ để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Tuy nhiên, nếu tin báo, tố giác về tội phạm là những nguồn thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức (tin báo), cá nhân (tố giác) cung cấp thì kiến nghị khởi tố lại là nguồn tin về sự việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan nhà nước cung cấp kèm theo văn bản kiến nghị khởi tố vụ án hình sự. Mỗi nguồn tin đều có vai trò và vị trí quan trọng nhất định, tác động trực tiếp đến việc khởi động hay không khởi động một quá trình tố tụng, góp phần rất lớn vào việc phát hiện, ngăn chặn, xử lý hành vi vi phạm và tội phạm, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân 1.2 Khái niệm tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố 1.1 Khái niệm tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố Tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc khởi tố vụ án hình sự.
Do đó, ngay từ đầu, khâu tiếp nhận nguồn tin này cần được thực hiện một cách đồng bộ, đúng quy trình tố tụng, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm. Như vậy, có thể hiểu khái niệm tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố là gì? Dưới góc độ ngôn ngữ học, tiếp nhận là đón nhận, nhận lấy từ người khác, nơi khác chuyển giao đến bằng hình thức trực tiếp như trực tiếp trao đổi 6 bằng miệng, tay trao tay các vật phẩm hoặc gián tiếp ví dụ như thông qua thư từ, email, fax, dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh… Dưới góc độ khoa học pháp lý, BLTTHS 2003 chỉ quy định: “CQĐT, VKS có trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ mọi tố giác, tin báo về tội phạm do cá nhân, cơ quan, tổ chức và kiến nghị khởi tố do cơ quan nhà nước chuyển đến” mà không quy định cụ thể công tác tiếp nhận này là gì và được thực hiện theo trình tự, thủ tục như thế nào. Theo thông tư liên ngành số 03/TTLN ngày 15 tháng 5 năm 1992 hướng dẫn việc thi hành các quy định của luật tố tụng hình sự về tiếp nhận, giải quyết tố giác và tin báo tội phạm: “Các CQĐT có trách nhiệm tổ chức thường trực để tiếp nhận tố giác và tin báo về tội phạm do công dân, cơ quan, tổ chức cung cấp”; “Trường hợp nhận được tố giác và tin báo về tội phạm qua đơn thư thì phải tiếp nhận và đăng ký vào sổ để giải quyết; khi công dân trực tiếp đến tố giác và báo tin về tội phạm thì phải tiếp nhận và ghi vào sổ (nếu là tin quan trọng thì có thể ghi âm, ghi hình, chụp ảnh… bí mật) đồng thời lập biên bản có chữ ký của người đến báo tin”. Thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT-BCA- BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 02/08/2013 hướng dẫn thi hành quy định của BLTTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố quy định: “CQĐT trong Công an nhân dân và VKS các cấp phải tổ chức trực ban hình sự để tiếp nhận đầy đủ mọi tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; phân loại và chuyển ngay cho các đơn vị có thẩm quyền giải quyết”; “CQĐT, VKS, Bộ đội Biên phòng, cơ quan Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra nhận được tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố qua đơn thư, công văn kiến nghị hoặc nêu trên phương tiện thông tin đại chúng thì phải tiếp nhận và vào sổ tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.
Nếu cá nhân trực tiếp đến tố giác về tội phạm hoặc đại diện cơ quan, tổ chức trực tiếp đến báo tin về tội phạm thì lập biên bản tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm. Nếu cá nhân tố giác về tội phạm hoặc đại diện cơ quan, tổ chức báo tin về tội 7 phạm qua điện thoại, các phương tiện thông tin khác thì phải tiếp nhận và ghi vào sổ tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, nếu là tin quan trọng hoặc thấy cần thiết thì có thể ghi âm, ghi hình”. Như vậy, dưới góc độ pháp lý, tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc cơ quan có thẩm quyền tổ chức trực ban hình sự, vào sổ tiếp nhận các tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố, nếu các nguồn tin được cung cấp một cách trực tiếp thì cơ quan có thẩm quyền lập biên bản tiếp nhận có chữ ký của người báo tin, vào sổ thụ lý, trường hợp tin quan trọng có thể ghi âm, ghi hình, chụp ảnh. Các quy định nêu trên khá khái quát và quy định đơn lẻ trong khi khâu tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố có vai trò quan trọng, cần được đảm bảo thực hiện thống nhất ngay từ đầu.
Tác giả xin rút ra khái niệm tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố như sau: “Tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc cơ quan có thẩm quyền tiến hành ghi nhận, vào sổ thụ lý các tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố đồng thời lập biên bản có chữ ký của người báo tin sau đó phân loại các loại tin và chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết” 1.2 Khái niệm giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố Nếu tiếp nhận là giai đoạn ban đầu để ghi nhận lại các nguồn tin tội phạm thì giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố là giai đoạn tiếp theo sau đó nhằm xử lý các thông tin đã tiếp nhận đó. Dưới góc độ ngôn ngữ học, từ điển Tiếng Việt định nghĩa: “Giải quyết là làm cho không còn thành vấn đề nữa ví dụ như giải quyết những khó khăn trong đời sống, giải quyết nạn thất nghiệp” [16-tr. 388] hay nói cách khác giải quyết tức là xử lý các vấn đề, sự việc còn vướng mắc được minh bạch, rõ ràng. Từ góc độ này có thể suy ra, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc mà các chủ thể có thẩm quyền xử lý các nguồn tin về tội phạm, cụ thể là CQĐT tiến hành xử lý các thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm để xác định có dấu hiệu tội phạm hay không để từ đó ra quyết định khởi tố vụ án 8 hình sự hay không khởi tố vụ án hình sự.
Dưới góc độ khoa học pháp lý, BLTTHS năm 2003 cũng như thông tư liên ngành số 03/TTLN ngày 15 tháng 5 năm 1992 và thông tư liên tịch số 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC ngày 02/08/2013 đều không đưa ra khái niệm cụ thể về giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố nhưng nhìn chung đều quy định CQĐT trong phạm vi trách nhiệm của mình phải kiểm tra, xác minh nguồn tin và quyết định việc khởi tố hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự; sau khi giải quyết xong, kết quả giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước phải được gửi cho VKS cùng cấp và thông báo cho cơ quan, tổ chức đã báo tin hoặc người đã tố giác tội phạm biết.
