mở đầu của quá trình giải quyết vụ án hình sự, được diễn ra thông qua các hoạt động có mối liên hệ chặt chẽ với nhau: từ khâu tiếp nhận, phân loại và thụ lý giải quyết, kiểm tra, xác minh nguồn tin, chứng minh tội phạm đến việc kết luận ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự, có ý nghĩa quan trọng trong công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. 11 luan an Vì vậy, “Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc CQĐT sử dụng tổng hợp quyền năng pháp lý thuộc nội dung công tác điều tra do pháp luật TTHS quy định để thực hiện chức năng tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo quy định của pháp luật”. Khái niệm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Hiến pháp năm 2013 đã quy định: “Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tự pháp” [23, Điều 107, khoản 1]. Đây là hai chức năng của Viện kiểm sát nhân dân, là cơ sở pháp lý để VKS thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ Hiến pháp, pháp luật và bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.
Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong TTHS là kiểm tra tính hợp pháp, tính có căn cứ của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp. Theo Điều 160 BLTTHS năm 2015 quy định việc tiếp nhận và kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan tiến hành tố tụng tiếp nhận đầy đủ tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; Kiểm sát việc tiếp nhận; Yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện các hoạt động nghiệp vụ; Giải quyết tranh chấp về thẩm quyền giải quyết nguồn tin về tội phạm; Yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cung cấp tài liệu liên quan để kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm. Việc kiểm sát hoạt động tư pháp của VKS được thực hiện từ khi tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự. Với chức năng kiểm sát việc tiếp nhận, giải 12 luan an quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của VKS là việc VKSND sử dụng các quyền năng pháp lý để kiểm tra tính có căn cứ và tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của các chủ thể có thẩm quyền trong quá trình xác minh các nguồn thông tin có dấu hiệu tội phạm, nhằm đảm bảo mọi tố giác, tin báo về tội phạm đều được tiếp nhận, kiểm tra, xác minh, xử lý kịp thời; không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội.
Với các phân tích trên, thì khái niệm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là: “Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là việc VKS sử dụng tổng hợp quyền năng pháp lý thuộc nội dung công tác kiểm sát do pháp luật TTHS quy định để thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật”. Quy định pháp luật về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Lịch sử phát triển của pháp luật quy định về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. - Giai đoạn trước năm 2003 Mô hình Viện công tố đã từng tồn tại ở Việt Nam do người Pháp du nhập vào sau khi xâm chiếm Việt Nam làm thuộc địa.
Mô hình này tiếp tục tồn tại sau cách mạng tháng 8/1945. Từ năm 1945 đến năm 1950, hệ thống cơ quan công tố nằm trong hệ thống Toà án, thực hiện nhiệm vụ nhân danh Nhà nước buộc tội bị cáo trước phiên toà. Sau hoà bình lập lại ở miền Bắc, năm 1958, hệ thống cơ quan công tố được tách khỏi Toà án, hình thành hệ thống cơ quan công tố độc lập trực thuộc Chính Phủ (gồm: Viện công tố Trung ương, Viện công tố phúc thẩm khu vực, Viện công tố tỉnh, Viện công tố huyện), bên cạnh chức năng công tố, còn được giao thực hiện chức năng giám sát hoạt động tư pháp (giám sát điều tra, giám sát xét xử, giám sát giam, giữ, 13 luan an cải tạo). Như vậy, từ giai đoạn này trở đi chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong đó có chức năng kiểm sát hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đã bắt đầu được hình thành và thực hiện.
Tuy nhiên, chưa đầy hai năm sau, mô hình Viện công tố chấm dứt tồn tại. Vào thời điểm năm 1959 - 1960, cách mạng nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới – giai đoạn vừa tiếp tục cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Miền Nam, vừa tiến hành cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc. Nhu cầu của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi pháp luật phải được chấp hành một cách nghiêm chỉnh và thống nhất, đòi hỏi sự nhất trí về mục đích và hành động trong nhân dân, giữa nhân dân và Nhà nước, cũng như giữa các ngành hoạt động nhà nước với nhau. Nếu không đạt được sự thống nhất trong việc chấp hành pháp luật thì sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội sẽ gặp nhiều khó khăn.
Vì lẽ trên phải tổ chức ra Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát việc tuân theo pháp luật.Trên cơ sở đó, Hiến pháp năm 1959 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1960 được ban hành đã đánh dấu sự ra đời của một loại hình cơ quan Nhà nước mới trong bộ máy nhà nước - đó là Viện kiểm sát, là một hệ thống cơ quan độc lập, có chức năng giám sát việc tuân thủ pháp luật trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của Nhà nước (trừ hoạt động lập pháp của Quốc hội và hoạt động hành pháp của Chính phủ) trong đó có chức năng kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố và thực hành quyền công tố. Ngày 28/06/1963, Bộ công an và VKSNDTC đã ban hành thông tư 427/TB-LB quy định tạm thời một số nguyên tắc về quan hệ công tác giữa VKSNDTC và Bộ Công an. Chức năng kiểm sát tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố phần nào đã được thể hiện thông qua quy định về nhiệm vụ kiểm sát việc khởi tố của CQĐT: “Viện kiểm sát cấp tương đương có quyền hủy bỏ quyết định khởi tố hoặc ra quyết định khởi tố khi thấy quyết định khởi tố hoặc đình chỉ khởi tố của cán bộ công an là không đúng”. Hiến pháp năm 1980 quy định chức năng của 14 luan an VKS như sau: “Viện kiểm sát nhân dân tối cao nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các bộ, các cơ quan khác thuộc Hội đồng bộ trưởng, các cơ quan chính quyền địa phương, tổ chức xã hội, đơn vụ vũ trang, các nhân viên nhà nước và công dân, thực hành quyền công tố, bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất.
Các Viện kiểm sát nhân dân địa phương, các Viện kiểm sát quân sự kiểm sát việc tuân theo pháp luật, thực hành quyền công tố trong phạm vi trách nhiệm của mình”. Tuy nhiên trong giai đoạn này chưa có một văn bản quy phạm pháp luật nào quy định một cách chặt chẽ, cụ thể về trình tự, thủ tục của hoạt động kiểm sát điều tra, cũng như hoạt động kiểm sát tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Tại kỳ họp Quốc hội khóa VIII đã thông qua BLTTHS đầu tiên của nước ta, đánh dấu bước phát triển mới trong hoạt động lập pháp của Quốc hội. BLTTHS năm 1988 đã quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng.
Viện kiểm sát nhân dân với tư cách là một cơ quan tiến hành tố tụng đã được BLTTHS quy định rõ nhiệm vụ quyền hạn của mình như sau: “Viện kiểm sát có nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật TTHS, thực hành quyền công tố bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chính và thống nhất. Trong các giai đoạn của tố tụng hình sự, Viện kiểm sát có trách nhiệm áp dụng những biện pháp do Bộ luật này quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật của bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào.” Là một phần trong chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, chức năng kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đã được quy định trong luật, tạo cơ sở pháp lý cho VKS thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình góp phần bảo đảm tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm. 15 luan an - Giai đoạn từ năm 2003 đến 2015 BLTTHS năm 2003 tiếp tục ghi nhận hai chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân. Ngoài ra, BLTTHS năm 2003 còn quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố tại khoản 4 Điều 103: “Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc giải quyết của Cơ quan điều tra đối với tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố”.
Quy định này được sử dụng làm cơ sở cho VKS thực hiện hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.