Khóa luận tốt nghiệp pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên thực trạng và giải pháp

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên thực trạng và giải, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Dương Việt Hoàng
• Người hướng dẫn: Thạc Sĩ Nguyễn Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hành Chính
• Đề tài: Giải Pháp Xử Phạt Vi Phạm Hành Chính Cho Người Chưa Thành Niên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tóm tắt tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.4. Mục đích nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của khóa luận
• 2. NỘI DUNG
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ PHÁP LUẬT XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
• 2.1.1. Khái niệm và đặc điểm sinh học của người chưa thành niên
• 2.1.2. Các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả đối với người chưa thành niên vi phạm hành chính
• 2.1.2.1. Các hình thức xử phạt vi phạm hành chính áp dụng đối với người chưa thành niên
• 2.1.2.2. Các hình thức xử phạt vi phạm hành chính không áp dụng đối với người chưa thành niên
• 2.1.2.3. Các biện pháp khắc phục hậu quả đối với người chưa thành niên
• 2.1.2.4. Biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính
• 2.1.2.5. Đảm bảo quyền của người chưa thành niên khi bị xử phạt hành chính
• 2.1.2.6. Ý nghĩa và mục đích của việc xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.2. THỰC TRẠNG VỀ PHÁP LUẬT XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
• 2.2.1. Thực tiễn xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.2.2. Thực trạng quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên hiện nay
• 2.2.3. Khảo sát quy định của pháp luật về xử phạt người chưa thành niên vi phạm hành chính ở Việt Nam
• 2.3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN
• 2.3.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên
• 2.3.2. Quy định của pháp luật Trung Quốc về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên và kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên

Việc xử phạt hành chính đối với người chưa thành niên là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật hiện hành. Đối tượng áp dụng của pháp luật là những cá nhân chưa đủ tuổi trưởng thành, thường được xác định là dưới 18 tuổi. Điều này được quy định trong nhiều văn bản pháp lý, bao gồm Luật Trẻ em và Bộ luật Dân sự. Người chưa thành niên thường có những đặc điểm riêng biệt về tâm sinh lý, do đó việc áp dụng các hình thức xử phạt cần phải cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo tính nhân đạo và mục tiêu giáo dục. Theo quy định tại Điều 1 Công ước quốc tế về quyền trẻ em, trẻ em được coi là những người dưới 18 tuổi, từ đó có thể thấy rằng việc xử phạt vi phạm pháp luật đối với nhóm đối tượng này cần phải được thực hiện một cách cẩn trọng và phù hợp với các quy định quốc tế. Việc áp dụng các hình thức xử phạt hành chính không chỉ nhằm mục đích răn đe mà còn phải hướng tới việc giáo dục và giúp đỡ người chưa thành niên nhận thức được hành vi của mình. Như vậy, hình thức xử phạt cần phải được thiết kế sao cho phù hợp với đặc điểm tâm lý của người chưa thành niên, giúp họ có thể nhận thức và sửa đổi hành vi sai trái.

1.1. Đặc điểm của người chưa thành niên

Người chưa thành niên có những đặc điểm sinh học và tâm lý khác biệt so với người trưởng thành. Đặc điểm này thể hiện ở sự phát triển chưa hoàn thiện về cả thể chất lẫn nhận thức. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, người chưa thành niên là những cá nhân dưới 18 tuổi. Điều này có nghĩa là họ chưa đạt được sự trưởng thành về mặt thể chất, tâm lý và xã hội. Sự phát triển này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng nhận thức và điều khiển hành vi mà còn liên quan đến khả năng hiểu biết về pháp luật. Do đó, việc áp dụng các hình thức xử phạt cần phải cân nhắc đến những yếu tố này. Hệ thống pháp luật hiện hành đã có những quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên, tuy nhiên, việc thực hiện các quy định này vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, sự thiếu hụt trong việc giáo dục pháp luật cho nhóm đối tượng này dẫn đến việc họ thường xuyên vi phạm pháp luật mà không nhận thức được hậu quả của hành vi. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức của người chưa thành niên về pháp luật.

II. Thực trạng pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên

Thực trạng pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên hiện nay cho thấy một số bất cập. Mặc dù hệ thống pháp luật đã có những quy định rõ ràng, tuy nhiên, việc thực hiện các quy định này vẫn gặp nhiều khó khăn. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu đồng bộ trong các quy định về trách nhiệm pháp lý đối với nhóm đối tượng này. Nhiều quy định chưa cụ thể, dẫn đến việc áp dụng không nhất quán giữa các địa phương. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt trong việc giáo dục pháp luật cho người chưa thành niên cũng là một nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng vi phạm. Theo thống kê, tỷ lệ vi phạm pháp luật trong nhóm đối tượng này đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt là trong những năm gần đây. Hệ thống pháp luật về trẻ em và xử phạt hành chính chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, do đó cần có những điều chỉnh và cải cách để nâng cao hiệu quả hoạt động xử phạt. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, nhằm đảm bảo quyền lợi của người chưa thành niên cũng như nâng cao hiệu quả của các biện pháp xử phạt hành chính.

2.1. Các hình thức xử phạt hiện hành

Hiện nay, pháp luật Việt Nam quy định nhiều hình thức xử phạt hành chính dành cho người chưa thành niên. Các hình thức này bao gồm cảnh cáo, phạt tiền, hoặc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, việc áp dụng các hình thức này cần phải phù hợp với độ tuổi và mức độ nhận thức của người chưa thành niên. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp người chưa thành niên bị xử phạt hành chính nhưng không hiểu rõ lý do và hậu quả của việc xử phạt. Điều này cho thấy rằng các hình thức xử phạt hiện hành cần phải được điều chỉnh để đảm bảo tính giáo dục và nhân đạo. Ngoài ra, cần có các biện pháp hỗ trợ, như tư vấn tâm lý, giáo dục pháp luật, nhằm giúp người chưa thành niên nhận thức rõ hơn về hành vi của mình và từ đó có thể sửa đổi. Các hình thức xử phạt cần phải được áp dụng một cách linh hoạt, phù hợp với từng trường hợp cụ thể, nhằm đạt được mục tiêu giáo dục và cải tạo.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên

Để nâng cao hiệu quả của xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên, cần thiết phải có những giải pháp hoàn thiện pháp luật. Trước hết, cần phải rà soát và điều chỉnh các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định về trách nhiệm pháp lý của người chưa thành niên là rất cần thiết. Thứ hai, cần tăng cường công tác giáo dục pháp luật cho người chưa thành niên. Điều này có thể thực hiện thông qua các chương trình giáo dục tại trường học, các hoạt động ngoại khóa, hay các buổi tuyên truyền tại cộng đồng. Thứ ba, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện các biện pháp xử phạt hành chính. Sự phối hợp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả xử phạt mà còn đảm bảo quyền lợi của người chưa thành niên. Cuối cùng, cần xây dựng một hệ thống giám sát và đánh giá hiệu quả của các biện pháp xử phạt để có thể kịp thời điều chỉnh khi cần thiết. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của pháp luật mà còn đảm bảo tính nhân đạo và giáo dục cho người chưa thành niên.

3.1. Đề xuất chính sách và biện pháp cụ thể

Để thực hiện các giải pháp hoàn thiện pháp luật, cần thiết phải đề xuất một số chính sách cụ thể. Đầu tiên, cần xây dựng các chương trình đào tạo cho cán bộ thực thi pháp luật về xử phạt hành chính đối với người chưa thành niên. Những chương trình này cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về đặc điểm tâm lý và pháp lý của nhóm đối tượng này. Thứ hai, cần phát triển các mô hình hỗ trợ cho người chưa thành niên vi phạm pháp luật, nhằm giúp họ có cơ hội sửa đổi hành vi và tái hòa nhập cộng đồng. Thứ ba, cần có các biện pháp khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát và hỗ trợ người chưa thành niên. Cuối cùng, việc xây dựng một hệ thống thông tin về xử phạt hành chính đối với người chưa thành niên cũng là điều cần thiết, nhằm cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác cho các bên liên quan. Những chính sách và biện pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Vi phạm hành chính là loại vi phạm pháp luật diễn ra phổ biến trên các lĩnh vực quản lý nhà nước, xâm phạm trực tiếp đến trật tự quản lý, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức. Trong những năm gần đây, tình hình vi phạm hành chính do người chưa thành niên thực hiện có xu hướng gia tăng về số lượng và phức tạp về tính chất, đồng thời xuất hiện xu hướng trẻ hóa độ tuổi vi phạm. Mặc dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với đối tượng này đã từng bước được bổ sung, sửa đổi, song thực tiễn thi hành cho thấy hiệu lực chế tài chưa cao, các biện pháp khắc phục hậu quả chưa được thực hiện đầy đủ, nhiều quy định còn mang tính hình thức, thiếu tính đồng bộ và chưa sát hợp với đặc thù tâm sinh lý của lứa tuổi vị thành niên. Bên cạnh đó, các công trình khoa học nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có tính hệ thống về chế định pháp luật này còn tương đối hạn chế.

Trước yêu cầu thực tiễn và khoảng trống nghiên cứu nêu trên, tác giả Dương Việt Hoàng đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Luật Hành chính tại Trường Đại học Luật Hà Nội (năm 2023) với đề tài: "Pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên, thực trạng và giải pháp".

Mục đích nghiên cứu của khóa luận được cụ thể hóa thành ba nhiệm vụ nghiên cứu chính:

1. Làm sáng tỏ các cơ sở lý luận và thực tiễn về pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên.
2. Phân tích thực trạng các quy định pháp luật và công tác tổ chức, thực hiện việc xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên hiện nay; nhận diện rõ các điểm nghẽn, vướng mắc và bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành.
3. Đề xuất các quan điểm, định hướng và kiến nghị giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả thi hành chế định xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên tại Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là hệ thống các quy định pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) cùng các văn bản quy phạm pháp luật liên quan trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam; đồng thời đối chiếu, so sánh với các văn bản pháp luật chuyên ngành khác (như Bộ luật Dân sự năm 2005, Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Trẻ em năm 2016) và nghiên cứu kinh nghiệm thực thi pháp luật của Trung Quốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý thuyết và khung pháp lý, đề tài dựa trên:

• Các văn kiện quốc tế: Điều 1 Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (UNCRC); Quy tắc tối thiểu chuẩn của Liên hợp quốc về việc áp dụng pháp luật đối với người chưa thành niên (Quy tắc Bắc Kinh 1985); Quy tắc tối thiểu phổ biến của Liên hợp quốc về bảo vệ người chưa thành niên bị tước quyền tự do (Quy tắc Havana 1990).
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam: Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2020); Bộ luật Dân sự năm 2005 và năm 2015; Luật Trẻ em năm 2016; Nghị định số 118/2021/NĐ-CP; Nghị định số 100/2019/NĐ-CP; Nghị định số 123/2021/NĐ-CP; Nghị định số 144/2021/NĐ-CP; Nghị định số 03/VBHN-BGTVT.
• Khung lý luận kế thừa từ các công trình nghiên cứu đi trước: Luận văn thạc sĩ của Bùi Tiến Đạt (2008) về lý luận và thực tiễn pháp luật xử phạt vi phạm hành chính; sách chuyên khảo của nhóm tác giả Cao Vũ Minh, Nguyễn Đức Hiểu, Nguyễn Nhật Khanh, Trương Tư Phước (2023) về xử phạt hành chính đối với người chưa thành niên; công trình bình luận của Cao Vũ Minh và Nguyễn Nhật Khanh; luận án tiến sĩ của Đào Thị Thu An (2020) về pháp luật các biện pháp xử lý hành chính đối với người chưa thành niên (đặc biệt là nội dung về đặc điểm phát triển tâm sinh lý lứa tuổi).

Khóa luận kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý truyền thống với thu thập dữ liệu thực nghiệm:

• Phương pháp phân tích: Dùng để mổ xẻ nội dung các quy phạm pháp lý điều chỉnh hoạt động xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên và thực tiễn áp dụng các chế tài, biện pháp khắc phục hậu quả.
• Phương pháp tổng hợp: Kế thừa, xâu chuỗi các luận điểm khoa học, số liệu báo cáo của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm hệ thống hóa bản chất pháp lý và đánh giá toàn diện hoạt động xử phạt đối với nhóm chủ thể đặc thù.
• Phương pháp so sánh: So sánh quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 qua các thời kỳ sửa đổi; so sánh đối chiếu giữa Luật Xử lý vi phạm hành chính với các quy định về độ tuổi và tài sản trong Bộ luật Dân sự (2005, 2015); so sánh kinh nghiệm xử phạt hành chính không mang tính cưỡng chế và giáo dục trải nghiệm trong pháp luật Trung Quốc (Đề cương xây dựng Chính phủ pháp quyền giai đoạn 2015-2020, 2021-2025; Luật Xử phạt hành chính Trung Quốc; Quy định thủ tục giải quyết vụ án hành chính của cơ quan Công an Trung Quốc).
• Phương pháp điều tra xã hội học: Khảo sát thực tế bằng bảng hỏi đối với mẫu gồm 1.900 người tại Việt Nam trong độ tuổi từ 12 đến trên 25 tuổi.
• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thống kê chính thức của Bộ Tư pháp về tình hình vi phạm hành chính trong 6 tháng đầu năm 2023.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận, hệ thống hóa các khái niệm, đặc điểm tâm sinh lý và các nguyên tắc pháp lý điều chỉnh hành vi vi phạm hành chính của người chưa thành niên:

• Đặc điểm của người chưa thành niên: Tác giả phân tích ba nhóm đặc điểm then chốt tác động trực tiếp đến hành vi vi phạm. Thứ nhất là đặc điểm sinh học thể chất (tuổi dậy thì 13-15 tuổi ở nam; sự phát triển của hệ mạch máu không theo kịp chiều cao, tim phát triển nhanh dẫn đến huyết áp thấp, chóng mặt, tuyến nội tiết hoạt động mạnh gây mất thăng bằng hệ thần kinh). Thứ hai là đặc điểm cảm xúc và ý chí (phát sinh rung động tính dục, tính khí bướng bỉnh, dễ phản kháng khi bị đối xử như trẻ con). Thứ ba là khả năng nhận thức và điều khiển hành vi (hành vi mang tính cảm tính, thiếu cân nhắc hậu quả lâu dài, tâm lý "ra oai" với bạn bè, quan niệm lệch lạc coi chuẩn mực pháp luật là hình thức).
• Khái niệm và độ tuổi chịu trách nhiệm: Phân tích sự chưa thống nhất giữa các văn bản pháp lý (Công ước UNCRC và BLDS 2015 xác định người dưới/chưa đủ 18 tuổi; Luật Trẻ em 2016 quy định trẻ em là người dưới 16 tuổi). Theo Điều 5 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, độ tuổi chịu trách nhiệm hành chính được phân định thành 2 nhóm:
  1. Từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi: Chỉ bị xử phạt về vi phạm hành chính do cố ý; không áp dụng phạt tiền, chỉ áp dụng hình thức phạt cảnh cáo hoặc tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; có thể áp dụng biện pháp thay thế nhắc nhở nếu đủ điều kiện.
  2. Từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi: Bị xử phạt về mọi vi phạm hành chính; nếu bị phạt tiền thì mức phạt không quá 1/2 mức phạt áp dụng đối với người thành niên (trường hợp không có tiền nộp thì cha mẹ hoặc người giám hộ thực hiện thay); có thể bị áp dụng biện pháp quản lý tại gia đình nếu vi phạm từ 02 lần trở lên trong 06 tháng đối với các hành vi trộm cắp, lừa đảo, đánh bạc, gây rối trật tự công cộng nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Các hình thức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả áp dụng: Theo Điều 135 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, chỉ áp dụng 3 hình thức phạt gồm: Cảnh cáo, Phạt tiền, Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính. Các biện pháp khắc phục hậu quả gồm: buộc khôi phục tình trạng ban đầu; buộc thực hiện biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường, lây lan dịch bệnh; buộc tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp hoặc số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện đã bị tiêu thụ, tẩu tán.
• Các hình thức xử phạt không áp dụng: Pháp luật loại trừ 2 hình thức xử phạt đối với người chưa thành niên gồm: Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn (Điều 25); Trục xuất (Điều 27). Tác giả lý giải sự loại trừ này xuất phát từ việc bảo đảm quyền phát triển, tránh các biện pháp chế tài quá nặng nề làm triệt tiêu cơ hội hòa nhập.
• Biện pháp thay thế xử lý vi phạm hành chính và nguyên tắc áp dụng: Điều 134 và Điều 139 quy định việc xử lý mang tính giáo dục, hỗ trợ sửa chữa sai lầm, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên. Ba biện pháp thay thế gồm: Nhắc nhở, Giáo dục dựa vào cộng đồng, Quản lý tại gia đình (theo điểm a khoản 72 Điều 1 Luật sửa đổi 2020).

Chương 2: Thực trạng về pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên

Tác giả phân tích dữ liệu thực tiễn quản lý nhà nước và chỉ ra các điểm bất cập, mâu thuẫn trong hệ thống văn bản pháp luật hiện hành:

• Số liệu thực tiễn 6 tháng đầu năm 2023: Dựa trên báo cáo của Bộ Tư pháp, tác giả chỉ ra các số liệu cụ thể về quy mô, lĩnh vực vi phạm và cơ cấu áp dụng chế tài:

Chỉ số theo dõi (6 tháng đầu năm 2023)	Số lượng	Tỷ lệ / Chi tiết	So sánh cùng kỳ năm 2022
Tổng số vụ vi phạm do người chưa thành niên thực hiện	74.235 vụ	100%	Giảm 8,5%
Số vụ vi phạm hành chính bị xử phạt	73.725 vụ	99,3% tổng số vụ	Giảm 8,4%
Vi phạm trật tự, an toàn xã hội	-	39,2%	Lĩnh vực chiếm tỷ lệ cao nhất
Vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường	-	22,1%	Lĩnh vực phổ biến thứ hai
Vi phạm trật tự an toàn giao thông đường bộ	-	16,53%	Lĩnh vực phổ biến thứ ba
Vi phạm an ninh, trật tự, an toàn xã hội	-	14,2%	Lĩnh vực phổ biến thứ tư
Áp dụng hình thức phạt cảnh cáo	57.535 vụ	78,3% các vụ xử phạt	Hình thức áp dụng nhiều nhất
Áp dụng hình thức phạt tiền	13.735 vụ	18,7% các vụ xử phạt	Đứng thứ hai
Áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn	2.455 vụ	3,3%	Chế tài xử lý hành chính
Công tác giáo dục, giúp đỡ người chưa thành niên sau xử lý	72.933 người	1.811 người tại xã/phường; 14.050 người vào trường giáo dưỡng; 2.072 người giám sát tại gia đình	Được chú trọng nhưng nguy cơ tái phạm còn cao

• Kết quả khảo sát xã hội học của tác giả: Khảo sát trên 1.900 người dân trên toàn quốc ghi nhận các chỉ số đánh giá thực trạng:
  • Về độ tuổi người tham gia: Nhóm 12-16 tuổi chiếm 21,8% (412 người); nhóm 16-18 tuổi chiếm 30,9% (584 người); nhóm 19-25 tuổi chiếm 33,6% (636 người); còn lại là nhóm trên 25 tuổi. Nhóm đối tượng từ 14 đến dưới 18 tuổi chiếm 60,1% tổng số mẫu.
  • Về mức độ hiểu biết pháp luật: Chỉ có 44% số người tham gia khảo sát cho biết có hiểu biết về quy định pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên.
  • Về mức độ nghiêm khắc: 50,5% đánh giá mức độ xử phạt hiện nay là khá nghiêm khắc; trong khi 49,5% cho rằng chưa đủ độ nghiêm khắc.
  • Về hiệu quả răn đe: 65,3% khẳng định quy định hiện tại không đủ sức răn đe đối với hành vi vi phạm của người chưa thành niên.
• Năm bất cập cốt lõi trong quy định pháp luật:
  1. Thiếu khái niệm và tiêu chí xác định biện pháp khắc phục hậu quả: Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 chỉ liệt kê biện pháp và nguyên tắc chung, chưa đưa ra tiêu chí áp dụng tương thích với thể trạng, tâm sinh lý người chưa thành niên.
  2. Bất cập về cách xác định độ tuổi giữa các ngành luật: Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 sử dụng cụm từ "dưới 18 tuổi" và "dưới 16 tuổi", trong khi Bộ luật Dân sự 2015 sử dụng cụm từ "chưa đủ 18 tuổi". Về mặt kỹ thuật pháp lý, "dưới 18 tuổi" được hiểu là từ đủ 17 tuổi trở xuống, dẫn tới bỏ sót nhóm đối tượng "từ thời điểm bước sang 18 tuổi đến trước ngày sinh nhật 18 tuổi" (hoặc bước sang 16 tuổi đến trước khi đủ 16 tuổi).
  3. Hạn chế của hình thức phạt cảnh cáo: Cảnh cáo chủ yếu mang tính hình thức, không có tính cưỡng chế và chế tài ghi nhận lý lịch như án tích trong tư pháp hình sự. Tại các đô thị, các hành vi tụ tập đua xe trái phép, gây rối trật tự mang tính liều lĩnh, đua đòi nếu chỉ phạt cảnh cáo theo thủ tục tại chỗ sẽ không đủ sức răn đe, dẫn đến tâm lý xem thường pháp luật.
  4. Vướng mắc trong áp dụng biện pháp nhắc nhở: Điều 139 quy định nhắc nhở áp dụng khi vi phạm thuộc trường hợp bị phạt cảnh cáo và người vi phạm tự nguyện khai báo, thành thật hối lỗi. Tuy nhiên, các nghị định xử phạt chuyên ngành (như Nghị định 144/2021/NĐ-CP, Nghị định 03/VBHN-BGTVT) gần như không có hành vi nào chỉ quy định duy nhất chế tài cảnh cáo đối với người chưa thành niên. Mặt khác, điều kiện "tự nguyện khai báo, thành thật hối lỗi" lại trùng lặp với tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 2 Điều 9 và Điều 22, gây lúng túng cho người có thẩm quyền khi không rõ áp dụng tình tiết này để phạt cảnh cáo hay để chuyển sang nhắc nhở.
  5. Bất cập trong các biện pháp khắc phục hậu quả: Thứ nhất, pháp luật chưa có cơ chế hay tiêu chuẩn kỹ thuật xác định "tình trạng ban đầu" (ví dụ hành vi rải, đổ hóa chất gây hư hại đường bộ theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP). Thứ hai, mâu thuẫn về khái niệm tài sản: Điều 37 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 quy định số lợi bất hợp pháp gồm "tiền, tài sản, giấy tờ và vật có giá", trong khi Điều 105 và Điều 163 Bộ luật Dân sự năm 2015 xác định tài sản đã bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản, khiến cách quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính bị trùng lặp và không chuẩn xác về mặt lý luận pháp lý.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên

Chương 3 đề xuất định hướng đổi mới dựa trên việc tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế:

• Kinh nghiệm từ pháp luật Trung Quốc:
  • Việc thực thi pháp luật hành chính đối với người chưa thành niên tại Trung Quốc quán triệt nguyên tắc "kết hợp xử phạt với giáo dục", được cụ thể hóa trong "Đề cương xây dựng Chính phủ pháp quyền (2015-2020)" và "Đề cương xây dựng Chính phủ pháp quyền (2021-2025)".
  • Pháp luật Trung Quốc áp dụng linh hoạt hai nhóm chính sách phi cưỡng chế: Nhóm bằng lời nói (khuyên răn, cảnh cáo, phỏng vấn, hướng dẫn, ra lệnh cải chính theo Điều 28, 30, 31 Luật Xử phạt hành chính Trung Quốc; áp dụng thủ tục ra thông báo lệnh có ấn định thời hạn khắc phục theo quy định của cơ quan Công an tại các Điều 157, 158, 172) và Nhóm hành vi gợi ý/giáo dục trải nghiệm.
  • Điển hình là mô hình "điều phối viên giao thông tạm thời" tại thành phố Mai Châu, tỉnh Quảng Đông: Người chưa thành niên vi phạm lỗi nhẹ lần đầu khi điều khiển xe máy, xe điện được cơ quan chức năng cho phép làm nhân viên tư vấn, hướng dẫn giao thông văn minh tại hiện trường để thay thế hình thức phạt tiền.
• Đề xuất áp dụng kinh nghiệm vào Việt Nam:
  • Hoàn thiện cơ chế khuyên răn và giáo dục: Phân loại mức độ hành vi để áp dụng linh hoạt từ nhắc nhở, giải thích đối với vi phạm nhỏ đến phê bình nghiêm khắc đối với vi phạm có tính chất phức tạp; phải thiết lập quy trình theo dõi, giám sát cụ thể sau khi giáo dục.
  • Thiết kế các chương trình giáo dục trải nghiệm tương ứng theo lĩnh vực vi phạm:
    • Lĩnh vực trật tự an toàn giao thông: Tham gia hỗ trợ các hoạt động tuyên truyền phổ biến luật giao thông, hướng dẫn người già và người khuyết tật qua đường, tham gia quét dọn vệ sinh hành lang đường bộ.
    • Lĩnh vực trật tự công cộng: Thực hiện lao động công ích dọn dẹp vệ sinh môi trường tại khu dân cư, hỗ trợ người già yếu, tham gia tình nguyện tại các trung tâm, cơ sở bảo trợ xã hội.
    • Lĩnh vực đạo đức, lối sống: Tham gia các khóa học chuyên đề về lối sống, kỹ năng ứng xử, hỗ trợ các hoạt động thiện nguyện tại cơ sở y tế và trường học.
  • Kiến nghị sửa đổi hệ thống quy phạm pháp luật: Sửa đổi cụm từ "dưới 18 tuổi" thành "chưa đủ 18 tuổi" trong Luật Xử lý vi phạm hành chính để bảo đảm sự đồng bộ với Bộ luật Dân sự; ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết phương pháp giám định/xác định "tình trạng ban đầu"; chỉnh sửa quy định về "số lợi bất hợp pháp" tại Điều 37 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 cho thống nhất với khái niệm tài sản tại Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể gắn liền với số liệu và đóng góp khoa học:

• Về số liệu thực tiễn: Tổng hợp bức tranh toàn cảnh về vi phạm hành chính của người chưa thành niên trong 6 tháng đầu năm 2023 từ dữ liệu Bộ Tư pháp (74.235 vụ vi phạm, xử phạt 73.725 vụ, tỷ lệ áp dụng phạt cảnh cáo áp đảo ở mức 78,3%, phạt tiền 18,7%). Đồng thời, công bố bộ dữ liệu điều tra xã hội học độc lập trên 1.900 người dân, chứng minh khoảng trống nhận thức pháp luật (chỉ 44% hiểu biết quy định) và sự thiếu hiệu quả răn đe theo nhận định của cộng đồng (65,3% cho rằng không đủ sức răn đe).
• Về mặt học thuật và xây dựng chính sách: Chỉ ra 5 mâu thuẫn kỹ thuật lập pháp giữa Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 với Bộ luật Dân sự năm 2015 (xung đột thuật ngữ độ tuổi "dưới 18 tuổi" và "chưa đủ 18 tuổi"; xung đột khái niệm cấu thành "tài sản" và "số lợi bất hợp pháp").
• Đóng góp về mặt giải pháp: Khác với các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào việc siết chặt chế tài xử phạt hoặc mở rộng trường giáo dưỡng, khóa luận giới thiệu mô hình "giáo dục trải nghiệm" và cơ chế chế tài phi cưỡng chế từ thực tiễn lập pháp của Trung Quốc (mô hình điều phối viên giao thông Mai Châu), cụ thể hóa thành các hoạt động dịch vụ công ích cộng đồng phù hợp với bối cảnh xã hội Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được rút ra từ phạm vi và văn bản:

• Dữ liệu thực tế của cơ quan quản lý nhà nước mới chỉ phản ánh tình hình trong phạm vi 6 tháng đầu năm 2023, chưa đối sánh chuỗi số liệu theo thời gian dài để đánh giá biến động sau đợt sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2020.
• Khảo sát xã hội học 1.900 mẫu tập trung vào nhận thức và quan điểm xã hội nói chung, chưa phân tách sâu theo từng nhóm đối tượng đặc thù (người chưa thành niên đã từng bị xử phạt, cán bộ thực thi xử phạt tại địa phương, cha mẹ học sinh).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung nghiên cứu cơ chế phối hợp liên ngành giữa nhà trường, gia đình và cơ quan công an cấp cơ sở trong việc giám sát thi hành các biện pháp giáo dục trải nghiệm tại cộng đồng, cũng như xây dựng quy chế pháp lý chi tiết điều chỉnh lao động công ích của người chưa thành niên vi phạm hành chính.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên tham khảo khung phân tích lý luận, phương pháp khảo sát xã hội học kết hợp luật học so sánh.
• Các cơ quan lập pháp, viện nghiên cứu pháp lý và cơ quan hoạch định chính sách thuộc Bộ Tư pháp khi tổng kết thực tiễn thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính nhằm xây dựng các dự thảo sửa đổi văn bản pháp luật liên quan đến quyền trẻ em và người chưa thành niên.
• Các tiểu mục phân tích thực trạng áp dụng hình thức cảnh cáo, biện pháp nhắc nhở và bài học kinh nghiệm về giáo dục trải nghiệm tại Chương 2 và Chương 3 là phần có giá trị thực tiễn cao nhất đối với những người làm đề tài nghiên cứu tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu những hình thức xử phạt nào? Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hành chính đối với vi phạm do lỗi cố ý (khoản 1 Điều 5). Về chế tài, nhóm này không bị áp dụng hình thức phạt tiền mà chỉ áp dụng hình thức phạt cảnh cáo hoặc tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính (Điều 135). Nếu đủ điều kiện (tự nguyện khai báo, thành thật hối lỗi), người có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp thay thế nhắc nhở.

2. Mâu thuẫn pháp lý giữa Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 và Bộ luật Dân sự 2015 về độ tuổi người chưa thành niên là gì? Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 sử dụng thuật ngữ "dưới 18 tuổi" (được hiểu là từ đủ 17 tuổi trở xuống), trong khi Bộ luật Dân sự 2015 quy định người chưa thành niên là người "chưa đủ 18 tuổi" (chưa đến ngày sinh nhật lần thứ 18). Cách quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính đã tạo ra khoảng trống pháp lý, bỏ sót nhóm đối tượng "từ thời điểm bước sang 18 tuổi đến trước khi đủ 18 tuổi" và nhóm "từ thời điểm bước sang 16 tuổi đến trước khi đủ 16 tuổi".

3. Số liệu thống kê của Bộ Tư pháp trong 6 tháng đầu năm 2023 cho thấy hình thức xử phạt nào được áp dụng phổ biến nhất đối với người chưa thành niên? Hình thức phạt cảnh cáo chiếm tỷ lệ áp đảo với 57.535 vụ (chiếm 78,3% tổng số vụ bị xử phạt). Hình thức phạt tiền đứng thứ hai với 13.735 vụ (chiếm 18,7%). Biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn chiếm 2.455 vụ (3,3%).

4. Khảo sát xã hội học của tác giả trên 1.900 người chỉ ra điều gì về tính răn đe của pháp luật hiện hành? Kết quả khảo sát cho thấy có tới 65,3% số người được hỏi nhận định rằng các quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên hiện nay là không đủ sức răn đe; đồng thời chỉ có 44% người tham gia có hiểu biết về các quy định pháp luật này.

5. Mô hình "giáo dục trải nghiệm" của Trung Quốc được tác giả đề xuất áp dụng vào lĩnh vực an toàn giao thông tại Việt Nam như thế nào? Học tập mô hình "điều phối viên giao thông tạm thời" tại thành phố Mai Châu (tỉnh Quảng Đông), tác giả đề xuất cho phép người chưa thành niên vi phạm trật tự an toàn giao thông mức độ nhẹ được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tế như: hỗ trợ tuyên truyền phổ biến luật giao thông, hướng dẫn người già và người khuyết tật qua đường, tham gia dọn dẹp vệ sinh bảo vệ hành lang giao thông nhằm giúp người vi phạm tự nhận thức lỗi lầm thay cho xử phạt tiền đơn thuần.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Việt Hoàng là công trình nghiên cứu chuyên khảo pháp lý toàn diện về chế định xử phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên tại Việt Nam. Bằng việc kết hợp nghiên cứu quy chuẩn pháp luật, số liệu thực tiễn 6 tháng đầu năm 2023 của Bộ Tư pháp và dữ liệu khảo sát 1.900 người dân, tác giả đã làm rõ các điểm nghẽn kỹ thuật lập pháp về độ tuổi, khái niệm tài sản và tính hình thức của các chế tài hiện hành. Những đề xuất đổi mới gắn liền với kinh nghiệm giáo dục trải nghiệm của Trung Quốc mở ra hướng tiếp cận mang tính giáo dục, phục hồi và bảo đảm quyền con người cho nhóm chủ thể chưa thành niên trong quá trình hoàn thiện pháp luật hành chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: KHÁI QUÁT VE PHAP LUẬT XỬ PHAT VI PHAM HANH CHÍNH BOI VỚI NGƯỜI CHUA THÀNH NIÊN. Chương 2: THỰC TRANG VỀ PHÁP LUẬT XỬ PHẠT VI PHAM HANH CHÍNH BOI VỚI NGƯỜI CHUA THÀNH NIÊN. Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIÊN PHÁP LUẬT XỬ PHẠT VI PHAM HANH CHÍNH BOI VỚI NGƯỜI CHUA THÀNH NIÊN. NỘI DUNG (HUONG 1.

KHÁI QUAT VE PHÁP LUẬT XỬ PHẠT VI PHAM HANH CHÍNH BOI VỚI NGƯỜI CHUA THÀNH NIÊN. ‘Vn dé xử phat vi phạm hành chính đổi với người chưa thành niên là một khía cạnh hết sức quan trọng đỗi với công tác xử phạt vi pham hành chính trên cả phương dién nghiên cứu lý luận lẫn thực té áp dụng pháp luật. Bõi đổi tượng áp dung của pháp luật là người chưa thành niên ~ nhóm người được pháp luật rất chú trọng bảo vệ. Vậy cho nên, can phải hiểu đúng trên phương diện lý luận.

‘ban chất của hoạt động xử phạt nhằm sây dựng và hoán thiên các văn ban pháp uất về xữ phạt vi phạm hành chính đối với người chưa thành niên vi pham han chính. Theo đó, những vấn để lý luận cơ ban nhất được tập trung nghiên cửu & Chương này bao gồm: khái niệm, nguyên t ác hình thức xử phạt va các biện pháp khắc phục hậu quả được áp dụng đối với người chưa thành niên vi phạm. hành chính 1. Khái niệm và đặc điểm sinh học của người chưa thành niên.

Khái niệm về người chua thành niên Người chưa thành niên, trễ em là những thuật ngữ pháp lý được sử dung đổi với những cá nhân la người chưa có sự phát triển dy đủ vẻ thể chất cling như nhân thức so với một người "thành niên”, “người lớn”. Tiêu chỉ để sắc định một cá nhân đã thanh niên hay chưa thành niên thi hiện nay chỉ căn cứ vào độ tuổi theo quy định của pháp luật. Căn cử vào Điều 1 Công ước quốc tế về các quyền của trễ em: “Trong. _phạmvi Công tước này, trẻ em có nghia là bat kj người nào đưi 18 tuéi, trie trường hợp pháp luật có thé được áp dụng với tré em đó quy định tôi thành: nién sém hon.” Theo công tước quốc tê, định nghia về tudi của trẻ em gắn liên.

với độ tuổi chưa thánh niên do luật pháp của các quốc gia tham gia công ước 6 quy định. Cũng theo công ước trên, mọi người chưa thành niên được coi là trẻ em được đảm bão tat các quyền được quy định trong công ước trên. định của pháp luật Việt Nam, cụ thé 1a Điều 1 luật trẻ em 2016 có quy định: “Tré em là người đưới 16 ii”. Khoăn 1 điều 21 bô luật dân sự 2020 có quy định: “Người chưa thành niền là người chưa aii nười tám tiỗi “ Vì vay, đô tuổi của trẻ em theo quy định của luật trẻ em có sự chênh lệch so với độ tuổi của người chưa thành niền là người dưới 18 tuổi theo quy định của Bộ luật dn sự 2015 so với Công ước quốc tế thì đây vẫn lả còn là điểm chưa tương thích.

Quy tắc tôi thiểu chuẩn của Liên hợp quốc về việc áp dung pháp luật đối với người chưa thành niên (Quy tắc Bắc Kinh) được Đại hội ding Liên hop quốc thông qua ngày 29/11/1985 có nêu rõ: “Người clea thành niên lề tré em hay người it mdi tity theo từng hé thông pháp luật cụ thé bị xét xứ vi phạm. _phúáp theo một phương thite khác với việc xét xữ người lớn” Quy tắc tôi thiểu phổ biển của Liên hợp quốc về bảo vệ người chưa thành. nién bị tước quyển tự do (Quy tắc Havana) thông qua ngay 14/12/1000 nêu cụ thé: 'Wgười chưa thành niên là người dưới 18 mdi. Giới han mdi đưới mức.