CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa Theo lý thuyết về thương mại quốc tế cổ điển, khi phân công lao động xã hội đạt được mức độ nhất định, chuyên môn hóa sản xuất được thực hiện cho phép tạo ra năng suất cao hơn, hàng hóa ngày càng nhiều không chỉ đáp ứng đầy đủ nhu cầu tiêu dùng trong nước mà tất yếu sẽ dẫn tới sự trao đổi hàng hóa ra bên ngoài phạm vi lãnh thổ quốc gia. Như vậy, thực chất xuất khẩu chính là sự trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia, có nhiều cách hiểu khác nhau về xuất khẩu như: Theo Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (VOER)1, xuất khẩu là một hoạt động cơ bản của hoạt động ngoại thương, nó đã xuất hiện từ lâu đời và ngày càng phát triển. Từ hình thức cơ bản đầu tiên là trao đổi hàng hoá giữa các nước, cho đến nay nó đã rất phát triển và được thể hiện thông qua nhiều hình thức.
Hoạt động xuất khẩu ngày nay diễn ra trên phạm vi toàn cầu, trong tất cả các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế, không chỉ là hàng hoá hữu hình mà cả hàng hoá vô hình với tỷ trọng ngày càng lớn. Xuất khẩu hàng hoá là một hoạt động nằm trong lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hoá của một quá trình tái sản xuất hàng hoá mở rộng, mục đích liên kết sản xuất với tiêu dùng của nước này với nước khác. Hoạt động đó không chỉ diễn ra giữa các cá thể riêng biệt, mà có sự tham gia của toàn bộ hệ thống kinh tế với sự điều hành của nhà nước. Xuất khẩu hàng hoá là hoạt động kinh doanh buôn bán trên phạm vi quốc tế.
Xuất khẩu hàng hoá có vai trò to lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia. Nền sản xuất xã hội của một nước phát triển như thế nào phụ thuộc rất lớn vào hoạt động xuất khẩu. Thông qua xuất khẩu có thể làm gia tăng ngoại tệ thu được, cải thiện cán cân thanh toán, tăng thu ngân sách, kích thích đổi mới công nghệ, cải biến cơ cấu kinh tế, tạo công ăn việc làm và nâng cao mức sống của người dân. Đối với những nước có trình độ kinh tế còn thấp như nước ta, những yếu tố tiềm năng là tài nguyên thiên nhiên và lao động, còn những yếu tố thiếu hụt như vốn, thị trường và khả năng quản lý.
Chiến lược hướng về xuất khẩu thực chất là giải pháp mở của nền kinh tế nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật của nước ngoài, kết hợp chúng với tiềm năng trong nước về lao động và tài nguyên thiên nhiên để tạo ra sự tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế, góp phần rút ngắn khoảng cách với nước giàu.vn/public/m/khai-niem-xuat-khau/0eb4be6e (Truy cập gần nhất tháng 03/2024) 1 Như vậy, xém xét một cách tổng quát thì xuất khẩu: trước hết, là hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ của một quốc gia với các quốc gia khác trên thế giới dưới hình thức mua bán thông qua các quan hệ thị trường. Tiếp đến, xuất khẩu nhằm mục đích thu ngoại tệ, tăng tích lũy cho ngân sách nhà nước, phát triển sản xuất kinh doanh, khai thác ưu thế tiềm năng đất nước và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Các hình thức xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu hàng hoá được xem là một khía cạnh quan trọng của nền kinh tế thế giới. Hoạt động này thể hiện sự phong phú trong cách thức chúng ta giao tiếp và trao đổi lưu thông trên toàn cầu.
Dưới đây là một số hình thức chính được sử dụng khi tham gia các hoạt động xuất khẩu: 1. Xuất khẩu trực tiếp Đây được xem là hình thức cơ bản nhất của xuất khẩu, trong đó những cơ sở doanh nghiệp sản xuất hàng hoá tạo ra sản phẩm và sau đó tiến hành xuất khẩu chúng trực tiếp đến thị trường nước ngoài. Điều này thường liên quan đến việc thiết lập quan hệ thương mại với những đối tác nước ngoài và bên xuất khấu sẽ quản lý, thực hiện tất cả các khâu trong quá trình xuất khẩu. Xuất khẩu trực tiếp có 2 hình thức chủ yếu là: Đại diện bán hàng: Đại diện bán hàng là hình thức bán hàng không mang danh nghĩa của mình mà lấy danh nghĩa của người ủy thác nhằm nhận lương và một phần hoa hồng trên cơ sở giá trị hàng hóa bán được.
Trên thực tế, đại diện bán hàng hoạt động như là nhân viên bán hàng của doanh nghiệp ở thị trường nước ngoài. Doanh nghiệp sẽ ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng ở nước đó. Đại lý phân phối: Đại lý phân phối là người mua hàng hóa của doanh nghiệp để bán theo kênh tiêu thụ ở khu vực mà doanh nghiệp phân định. Doanh nghiệp khống chế phạm vi phân phối, kênh phân phối ở thị trường nước ngoài.
Đại lý phân phối chấp nhận rủi ro liên quan đến việc bán hàng hóa ở thị trường đã phân định và thu lợi nhuận qua chênh lệch giữa giá mua và giá bán. * Ưu điểm: - Cho phép người xuất khẩu nắm bắt được nhu cầu của thị trường về số lượng, chất lượng, giá cả để người bán thỏa mãn tốt nhất nhu cầu thị trường - Giúp cho người bán nắm bắt được thông tin thị trường một cách kịp thời và chính xác, không bị chia sẻ lợi nhuận và xây dựng chiến lược tiếp thị quốc tế phù hợp. * Nhược điểm: - Chi phí tiếp thị tại thị trường nước ngoài thường cao cho nên điều này có thể là thách thức đối với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ có nguồn lực hạn chế. 2 - Xuất khẩu trực tiếp đòi hỏi những cán bộ nghiệp vụ có kinh nghiệm và am hiểu về giao dịch đàm phán, buôn bán quốc tế đặt biệt là cần thông thạo nghiệp vụ thanh toán quốc tế, có như vậy mới bảo đảm xuất khẩu trực tiếp có hiệu quả.
Xuất khẩu qua trung gian Với hình thức này, một bên thứ ba, thường là một công ty xuất khẩu hoặc đại lý xuất khẩu, đóng vai trò trung gian giữa doanh nghiệp sản xuất và thị trường nước ngoài. Điều này có thể giúp giảm bớt các rủi ro và thủ tục hành chính cho doanh nghiệp sản xuất. Có 3 loại trung gian mua bán chủ yếu trong kinh doanh xuất khẩu hàng hóa: là đại lý, doanh nghiệp quản lý xuất khẩu và doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu. Các trung gian mua bán này không chiếm hữu hàng hóa của doanh nghiệp nhưng trợ giúp doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa ra thị trường nước ngoài.
- Đại lý là các cá nhân hay tổ chức đại diện cho nhà xuất khẩu thực hiện một hay một số hoạt động nào đó ở thị trường nước ngoài. Đại lý chỉ thực hiện một công việc nào đó cho doanh nghiệp ủy thác và nhận thù lao. Đại lý không chiếm hữu và sở hữu hàng hóa. Đại lý là người thiết lập quan hệ hợp đồng giữa doanh nghiệp và khách hàng ở thị trường nước ngoài - Doanh nghiệp quản lý xuất khẩu là doanh nghiệp nhận ủy thác và quản lý công tác xuất khẩu hàng hóa.
Doanh nghiệp quản lý xuất khẩu hàng hóa hoạt động trên danh nghĩa của doanh nghiệp xuất khẩu nên là nhà xuất khẩu gián tiếp. Doanh nghiệp quản lý xuất khẩu đơn thuần làm các thủ tục xuất khẩu và thu phí dịch vụ xuất khẩu. Bản chất của công tác quản lý xuất khẩu là làm các dịch vụ quản lý và thu được một khoản thù lao nhất định từ các hoạt động đó. - Doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu là doanh nghiệp hoạt động như nhà phân phối độc lập có chức năng kết nối các khách hàng nước ngoài với các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước để đưa hàng hóa ra nước ngoài tiêu thụ.
Bản chất của doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu là thực hiện các dịch vụ xuất khẩu nhằm kết nối khách hàng nước ngoài với doanh nghiệp xuất khẩu. * Ưu điểm: - Người trung gian thường là những người am hiểu thị trường xâm nhập, pháp luật và tập quán buôn bán của địa phương, họ có khả năng đẩy mạnh buôn bán và tránh bớt rủi ro cho người ủy thác - Những người trung gian, nhất là các đại lý thường có cơ sở vật chất nhất định, do đó khi sử dụng họ người ủy thác đỡ phải đầu tư trực tiếp ra nước tiêu thụ hàng - Nhờ dịch vụ của trung gian trong việc lựa chọn phân loại, đóng gói, người ủy thác có thể giảm bớt chi phí vận tải. * Nhược điểm: 3 - Doanh nghiệp xuất khẩu mất liên hệ trực tiếp với thị trường - Doanh nghiệp xuất khẩu sẽ không nhận được mức lợi nhuận tối đa vì khi làm việc với bên trung gian doanh nghiệp xuất khẩu phải chi trả cho họ một khoản tiền cho việc thuê họ. - Có thể có rủi ro về uy tín khi bên trung gian nhận hàng và chế biến hoặc cải tạo thành một sản phẩm khác hoặc sản phẩm kém chất lượng hơn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp xuất khẩu.
Xuất khẩu tại chỗ Là quá trình sản xuất hoặc tạo ra các sản phẩm hoặc dịch vụ để tiêu thụ hoặc sử dụng tại cùng một địa điểm nơi sản xuất diễn ra để thu ngoại tệ. Nói theo cách khác, đây là hình thức bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ cho người nước ngoài ngay tại quốc gia mình, và thanh toán được tiến hành bằng ngoại tệ. Các sản phẩm xuất khẩu tại chỗ hoặc sẽ được tiêu thụ tại chỗ trong nước hoặc được mua để mang sang sử dụng ở ngoài nước. Hình thức tái xuất khẩu Là hình thức sản phẩm được nhập khẩu vào một quốc gia sau đó được bán và xuất khẩu qua một đất nước khác.
Trong quá trình này, sản phẩm không trải qua bất kỳ quá trình chế biến hay sửa đổi đáng kể nào tại quốc gia nhập khẩu, thay vào đó, nó thường được mua và bán lại với mục đích chuyển giao cho thị trường quốc tế khác. Có hai hình thức chính trong hoạt động thái xuất khẩu có thể kể đến là tạm nhập -tái xuất và chuyển khẩu, cụ thể về các hình thức này được trình bày như sau: - Hình thức tạm nhập – tái xuất là quá trình thương mại đặc biệt, cụ thể hàng hoá sẽ được mua từ một quốc gia với mục đích bán cho một quốc gia khác thông qua các hợp đồng thương mại quốc tế. Quá trình này bao gồm việc thực hiện thủ tục nhập khẩu để đưa sản phẩm mặt hàng vào quốc gia nhập khẩu, sau đó thực hiện thủ tục xuất khẩu mà không yêu cầu bất kỳ sự can thiệp hoặc chế biến nào. - Hàng hoá chuyển khẩu được chia thành hai loại.