ĐẶT VẤN ĐỀ CNTT được ứng dụng rộng rãi trong tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Việt Nam, năm 2003 Việt Nam thua xa các nước trong khu vực về phát triển CNTT nhưng chỉ sau 05 năm Việt Nam đã cải thiện được vị trí trên bản đồ CNTT thế giới, đồng thời đem lại cho các doanh nghiệp CNTT nhiều cơ hội phát triển mạnh mẽ… Qua khảo sát 66 quốc gia và vùng lãnh thổ, Việt Nam đã tăng 5 bậc - từ vị trí 61 năm 2008 lên vị trí thứ 56 trong năm 2009 và vị trí thứ 53 năm 2011 về chỉ số ứng dụng CNTT. Sự tăng trưởng mạnh của ngành công nghiệp CNTT giai đoạn 2009 – 2011 tổng doanh thu công nghiệp CNTT đến năm 2011 đạt 13,73 tỷ USD, tăng 220% so với năm 2009, và 79% so với năm 2010. Trong đó, doanh thu từ công nghiệp phần cứng đạt 11,33 tỷ USD chiếm tới 82% tổng doanh thu của ngành công nghiệp CNTT, tăng gấp đôi so với năm 2010. Công nghiệp phần mềm và công nghiệp nội dung số tiếp tục phát triển với doanh thu lần lượt đạt 1,17 tỷ USD và 1,16 tỷ USD… Bên cạnh sự phát triển đó đã đặt cho Việt Nam thách thức lớn đó là việc hoàn thiện hệ thống pháp lý về vấn đề bản quyền phần mềm nói riêng hay việc sở hữu trí tuệ nói chung.
Thế nhưng, không nhiều người trong chúng ta hiểu rõ được giá trị và tầm quan trọng của việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và chống lại những hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo đánh giá của Liên minh Phần mềm doanh nghiệp (BSA), Việt Nam là nước có tỉ lệ vi phạm bản quyền phần mềm cao trên thế giới (81%). Thực tế cho thấy tại các cửa hàng bán linh kiện, phụ kiện và các mặt hàng liên quan đến máy tính chúng ta dễ dàng mua được phần mềm được bày bán công khai với giá bất ngờ chỉ 8.000 đồng/đĩa phần mềm. Hiện nay Chính phủ đã buộc tất cả các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương công bố bộ thủ tục hành chính trên website để người dân dễ dàng truy cập, tìm hiểu thủ tục,… do đó vấn đề sử dụng các phần mềm trong các cơ quan Nhà nước là vấn đề cần quan tâm khi Việt Nam tập trung vào việc hoàn thiện môi trường pháp lý.
LỊCH SỬ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Qua tìm hiểu, đã có nhiều công trình nghiên cứu về thực trạng vi phạm bản quyền phần mềm nhưng hầu hết những công trình đó đều đưa ra một cái nhìn tổng quan về tình hình vi phạm sở hữu trí tuệ hay bản quyền ở Việt Nam bao gồm cơ quan nhà nước, Doanh nghiệp, cá nhân. Tuy nhiên vẫn có rất ít đề tài khảo sát thực trạng sử dụng phần mềm bản quyền tại các cơ quan nhà nước và đưa ra các giải pháp thay thế cụ thể cho các Cơ quan hành chính, sự nghiệp. Vì thế, đề tài nghiên cứu này mong muốn sẽ mang lại sự nhìn nhận đầy đủ và đưa ra các biện pháp thay thế nhằm khắc phục tình trạng trên. PHẠM VI CỦA ĐỀ TÀI Đề tài này khảo sát về việc sử dụng phần mềm tại các cơ quan nhà nước vì do thiếu các thiết bị, chưa tiếp cận được hết tất cả các cơ quan nên đề tài này chỉ đưa ra giải pháp một phần dựa trên việc thu thập số liệu người sử dụng về chức năng của phần mềm hiện tại và đưa ra một số phần mềm nguồn mở thay thế, đánh giá ưu khuyết điểm của các phần mềm nguồn mở có thể đưa vào ứng dụng thực tế tại các cơ quan.
HƯỚNG GIẢI QUYẾT - Tìm hiểu tại cơ quan nhà nước về chức năng các phần mềm đang sử dụng và tài nguyên hệ thống máy tính để đưa ra giải pháp thay thế phù hợp gồm: + Đối với hệ điều hành + Phần mềm cài đặt trên nền hệ điều hành nguồn mở + Phần mềm cài đặt trên hệ điều hành của Công ty Microsoft. + Đối với hệ điều hành server - Thu thập số liệu, tài liệu, kiến thức thông qua sách và internet. - Tìm hiểu, cài đặt hệ điều hành Ubuntu, Asianux, Ubuntu Server - Cấu hình DNS trên Ubuntu Server Ubuntu Trang 2 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. BẢN QUYỀN VÀ BẢN QUYỀN PHẦN MỀM 2.
Bản quyền là gì? Bản quyền (tiếng Anh: copyright) là thuật ngữ được các quốc gia theo hệ thống pháp luật Anh - Mỹ dùng chỉ cho quyền phi vật thể đối với các tác phẩm trí tuệ. Quyền này tương tự như quyền tác giả ở Việt Nam nói riêng và các quốc gia theo hệ thống luật lục địa châu Âu như Đức hoặc một số quốc gia Châu Âu khác nhưng khác nhau ở nhiều điểm cơ bản. Tại Mỹ, bản quyền là một hình thức bảo hộ của luật pháp Mỹ (điều 17, Bộ luật Mỹ) đối với tác giả của các tác phẩm gốc của tác giả, bao gồm tác phẩm văn học, sân khấu, âm nhạc, nghệ thuật và các tác phẩm trí tuệ khác. Chủ thể được bảo hộ giữa bản quyền và quyền tác giả là tương đối khác nhau, trong khi quyền tác giả đặt tác giả như là người sáng tạo và các quan hệ tinh thần của tác giả đối với tác phẩm làm trung tâm thì bản quyền lại bảo vệ quyền lợi kinh tế của người sở hữu quyền tác giả hơn là chính tác giả.
Bản quyền trước nhất là dùng để bảo vệ các nhà đầu tư về kinh tế, chính từ nền tảng này mà luật của các vùng nói tiếng Anh và luật của châu Âu, Việt Nam có nhiều vấn đề khác nhau về luật pháp. Bản quyền của hệ thống luật Anh - Mỹ khác so với luật về quyền tác giả của hệ thống luật Châu Âu, Việt Nam như các quyền sử dụng và quyền định đoạt về một tác phẩm thường không dành cho tác giả mà lại dành cho những người khai thác các quyền này về mặt kinh tế như nhà xuất bản. Tác giả chỉ giữ lại các quyền phủ quyết có giới hạn nhằm để ngăn cản việc lạm dụng của bản quyền từ phía những người khác. Một điểm khác biệt cơ bản nữa giữa Bản quyền và quyền tác giả là luật về quyền tác giả bảo vệ cả những quyền nhân thân của tác giả trong khi các quốc gia như Anh, Úc, Mỹ hầu như không hề có những quy định này.
Cụ thể như quyền tác giả của Việt Nam từ lâu đã bảo vệ những quyền nhân thân của tác giả như Quyền bảo đảm được trích dẫn khi tác phẩm được sử dụng hoặc quyền bảo đảm tác phẩm không bị sữa đổi, bổ sung, thay đổi, chuyển thể dưới mọi hình thức mà không được sự đồng ý của tác giả. Ubuntu Trang 3 Liên minh châu Âu đã đưa ra nhiều chỉ thị để thống nhất quyền tác giả trong toàn Liên minh châu Âu như Chỉ thị phần mềm số 91/259/EWG ra đời vào năm 1991 thì các chương trình máy tính được bảo vệ như là các tác phẩm văn học theo ý nghĩa về quyền tác giả, năm 1993 thông qua Chỉ thị về hòa hợp thời gian bảo vệ quyền tác giả và một số quyền bảo vệ có liên quan ấn định thống nhất thời gian là cho đến 70 năm sau khi tác giả qua đời. Các quyền lợi của những nhà nghệ thuật biểu diễn chấm dứt 50 năm sau khi biểu diễn. Năm 2011 Chỉ thị quyền tác giả của Liên minh châu Âu (Chỉ thị 2001/29/EG) các quy định luật pháp châu Âu về quyền tác giả được nâng lên cùng với thời đại số và các định ước quốc tế được thực hiện thông qua các hiệp định của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới.
Tại Việt Nam, bản quyền được qui định trong Luật Sở hữu trí tuệ qua đó bản quyền tức là quyền của tác giả (tổ chức, cá nhân) , đối với tác phẩm mà họ tạo ra hoặc sở hữu (khoản 2, Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ năm 2005). Tác phẩm ở đây bao gồm các loại tác phẩm văn học, tạp chí, công trình khoa học, phần mềm,… Bản quyền chỉ là một dạng của sở hữu trí tuệ, bản quyền không giống thương hiệu bảo vệ tên thương hiệu, khẩu hiệu, biểu trưng và các mã nhận dạng nguồn khác không bị người khác sử dụng vì một số mục đích nhất định. Bản quyền cũng khác so với luật bằng sáng chế giúp bảo vệ phát minh. Khi một người tạo một tác phẩm gốc được cố định trong môi trường vật lý, người đó tự động sở hữu bản quyền đối với tác phẩm đó.
Sở hữu bản quyền mang lại cho người sở hữu các quyền dành riêng để sử dụng tác phẩm theo các cách cụ thể và nhất định. Nhiều loại tác phẩm đủ tiêu chuẩn để bảo vệ bản quyền, bao gồm: - Tác phẩm nghe nhìn, chẳng hạn như chương trình truyền hình, phim và video trực tuyến - Bản ghi âm thanh và bản nhạc - Tác phẩm viết, chẳng hạn như bài giảng, bài viết, sách và bản nhạc - Tác phẩm hình ảnh, chẳng hạn như bức tranh, áp phích và quảng cáo - Trò chơi video và phần mềm máy tính - Tác phẩm kịch, chẳng hạn như kịch và nhạc Ubuntu Trang 4 - Ý tưởng, dữ liệu và quy trình không tuân theo bản quyền. Để đủ tiêu chuẩn để bảo vệ bản quyền, tác phẩm phải vừa sáng tạo và cố định trong môi trường hữu hình. Tên và tiêu đề không tuân theo bảo vệ bản quyền.
Ở đây phải phân biệt rõ giữa sự khác biệt giữa bản quyền và quyền riêng tư: ví dụ là hình ảnh của bạn chỉ xuất hiện trong video, hình ảnh hoặc bản ghi âm thanh không có nghĩa là bạn sở hữu bản quyền của nội dung đó. Nếu người bạn của bạn quay cuộc trò chuyện giữa hai người, người đó sẽ sở hữu bản quyền đối với bản ghi video mà người đó thực hiện. Nếu người bạn đó hoặc người nào khác tải video, hình ảnh hoặc bản ghi về bạn lên mạng internet mà không có sự cho phép của bạn thì việc đó vi phạm quyền riêng tư của bạn. Tại Việt Nam bản quyền được qui định cụ thể trong Luật Sở hữu trí tuệ và đối tượng áp dụng của Luật Sỡ hữu trí tuệ.
Đối tượng quyền sở hữu trí tuệ gồm: - Đối tượng quyền tác giả bao gồm tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học; đối tượng quyền liên quan đến quyền tác giả bao gồm cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá. - Đối tượng quyền sở hữu công nghiệp bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại và chỉ dẫn địa lý 2.2 Bản quyền phần mềm là gì?