Giải Pháp Thúc Đẩy Xuất Khẩu Ngành Mía Đường Việt Nam Vào Thị Trường EU

Bài viết phân tích giải pháp thúc đẩy xuất khẩu ngành mía đường Việt Nam vào thị trường EU, nâng cao giá trị và tiềm năng phát triển.

• Tác giả: Đặng Thị Xuân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bích Ngọc
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Cường Xuất Khẩu Ngành Mía Đường Việt Nam Sang Thị Trường EU
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU
• 1.1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu
• 1.2. Vai trò và các loại hình của hoạt động xuất khẩu
• 1.2.1. Vai trò của xuất khẩu đối với doanh nghiệp Việt Nam
• 1.2.2. Vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế Việt Nam
• 1.3. Phân loại các hình thức xuất khẩu
• 1.4. Nội dung của hoạt động xuất khẩu
• 1.5. Thực hiện nghiên cứu tiếp cận thị trường
• 1.6. Lập phương án kinh doanh
• 1.7. Giao dịch, đàm phán và ký kết hợp đồng xuất khẩu
• 1.8. Thực hiện hợp đồng xuất khẩu
• 1.9. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu
• 1.9.1. Nhân tố khách quan
• 1.9.2. Nhân tố chủ quan
• 1.9.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu mía đường
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU CỦA NGÀNH MÍA ĐƯỜNG
• 2.1. Tổng quan về hoạt động sản xuất mía đường tại Việt Nam
• 2.2. Diện tích trồng và sản lượng. Năng suất lao động và chi phí lao động
• 2.3. Nhu cầu tiêu thụ trong nước
• 2.4. Trình độ công nghệ và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mía đường Việt Nam
• 2.5. Đánh giá chung về hoạt động sản xuất mía đường tại Việt Nam
• 2.6. Tổng quan về thị trường EU
• 2.7. Đặc điểm của thị trường và người tiêu dùng EU
• 2.8. Chính sách và công cụ nhập khẩu hàng hóa của EU
• 2.9. Thực trạng xuất khẩu mía đường việt nam sang thị trường EU từ năm 2017 – 2020
• 2.9.1. Kim ngạch xuất khẩu và sản lượng xuất khẩu
• 2.9.2. Cơ cấu thị trường
• 2.9.3. Chi phí và giá xuất khẩu
• 2.9.4. Đánh giá năng lực xuất khẩu mía đường của Việt Nam vào thị trường EU
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU NGÀNH MÍA ĐƯỜNG VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG EU
• 3.1. Quan điểm và định hướng chiến lược xuất khẩu của ngành mía đường Việt Nam đến năm 2030
• 3.2. Phương hướng
• 3.3. Các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu ngành mía đường Việt Nam sang thị trường EU
• 3.3.1. Đối với nhà nước
• 3.3.2. Giải pháp đối với doanh nghiệp
• 3.3.3. Giải pháp đối với hiệp hội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Xuất Khẩu Mía Đường Việt Nam Sang EU Cơ Hội Vàng

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, ngành mía đường Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Xuất khẩu mía đường EU được xem là một trong những hướng đi tiềm năng, mang lại lợi ích kinh tế đáng kể. Tuy nhiên, để cạnh tranh hiệu quả trên thị trường quốc tế, cần phải vượt qua nhiều khó khăn. Hiệp định ATIGA có hiệu lực đã tạo ra sự cạnh tranh gay gắt từ đường Thái Lan, buộc các doanh nghiệp Việt Nam phải tìm kiếm thị trường mới và nâng cao chất lượng sản phẩm. Thị trường EU, với tiềm năng nhập khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, mở ra cơ hội đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu, đặc biệt là các sản phẩm nông nghiệp như mía đường. Hiệp định EVFTA được kỳ vọng sẽ tạo cú hích lớn, giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường EU một cách thuận lợi hơn.

1.1. Tiềm năng thị trường mía đường EU Phân tích cơ hội

Thị trường EU là một thị trường lớn với nhu cầu tiêu thụ đường ổn định. Nghiên cứu thị trường mía đường EU cho thấy người tiêu dùng EU ngày càng quan tâm đến chất lượng và nguồn gốc sản phẩm. Đây là cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam tập trung vào sản xuất đường chất lượng cao, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng EU. Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa sản phẩm, bao bì và xây dựng thương hiệu mía đường Việt Nam trên thị trường quốc tế là yếu tố then chốt để thành công. Theo số liệu thống kê, EU là thị trường nhập khẩu lớn thứ hai của Việt Nam, cho thấy tiềm năng to lớn cho các sản phẩm nông nghiệp, bao gồm cả mía đường.

1.2. Hiệp định EVFTA Cú hích cho xuất khẩu mía đường sang EU

Hiệp định EVFTA mang lại nhiều lợi thế cho xuất khẩu mía đường EU. Việc cắt giảm thuế quan và các rào cản thương mại tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường EU. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội này, các doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Hiệp định EVFTA được kỳ vọng sẽ giúp đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu, đặc biệt là các sản phẩm nông nghiệp như mía đường, vốn có nhiều lợi thế cạnh tranh.

II. Thách Thức Xuất Khẩu Mía Đường Việt Nam vào Thị Trường EU

Ngành mía đường Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm cạnh tranh gay gắt từ đường nhập khẩu giá rẻ, năng suất thấp, chi phí sản xuất cao và biến động giá cả. Thách thức xuất khẩu mía đường sang EU còn đến từ các rào cản kỹ thuật, yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm khắt khe. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và hiệp hội, đồng thời tập trung vào nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

2.1. Rào cản thương mại và tiêu chuẩn chất lượng EU

Thị trường EU có các rào cản thương mại mía đường và tiêu chuẩn chất lượng EU rất khắt khe. Các doanh nghiệp Việt Nam cần đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và lao động. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này đòi hỏi các doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ, quy trình sản xuất và hệ thống quản lý chất lượng. Các chứng nhận như GlobalGAP có thể giúp các doanh nghiệp chứng minh sự tuân thủ và tạo lợi thế cạnh tranh.

2.2. Cạnh tranh từ các nước xuất khẩu mía đường khác

Ngành mía đường Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh mía đường gay gắt từ các nước xuất khẩu lớn như Brazil, Thái Lan và Ấn Độ. Các nước này có lợi thế về quy mô sản xuất, chi phí thấp và kinh nghiệm xuất khẩu. Để cạnh tranh hiệu quả, các doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào các phân khúc thị trường ngách, sản phẩm chất lượng cao và xây dựng thương hiệu mạnh. Việc phân tích đối thủ cạnh tranh là rất quan trọng để đưa ra các chiến lược phù hợp.

2.3. Năng lực cạnh tranh mía đường Việt Nam còn hạn chế

Năng lực cạnh tranh mía đường của Việt Nam còn hạn chế so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Năng suất mía thấp, chi phí sản xuất cao và công nghệ lạc hậu là những yếu tố kìm hãm sự phát triển của ngành. Để nâng cao năng lực cạnh tranh, cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, ứng dụng công nghệ mới và cải thiện quy trình sản xuất. Việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất mía đường có thể giúp tăng năng suất và giảm chi phí.

III. Giải Pháp Tăng Cường Xuất Khẩu Mía Đường Việt Nam Sang EU

Để tăng cường xuất khẩu mía đường, cần có các giải pháp đồng bộ từ nhà nước, doanh nghiệp và hiệp hội. Các giải pháp này bao gồm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và đàm phán các hiệp định thương mại. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ người nông dân trồng mía, đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng.

3.1. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu mía đường

Nhà nước cần có chính sách xuất khẩu mía đường hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, công nghệ, thông tin thị trường và xúc tiến thương mại. Các chính sách này có thể bao gồm giảm thuế, phí, hỗ trợ lãi suất vay vốn, cung cấp thông tin về thị trường EU và tổ chức các đoàn xúc tiến thương mại. Việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu mía đường là rất quan trọng để giúp họ vượt qua khó khăn và tận dụng cơ hội.

3.2. Nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu mía đường

Các doanh nghiệp cần tập trung vào nâng cao chất lượng mía đường và xây dựng thương hiệu mạnh trên thị trường EU. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ, quy trình sản xuất và hệ thống quản lý chất lượng. Đồng thời, cần chú trọng đến thiết kế bao bì, nhãn mác và quảng bá sản phẩm. Marketing mía đường tại EU cần được thực hiện một cách chuyên nghiệp và hiệu quả.

3.3. Phát triển chuỗi cung ứng mía đường bền vững

Cần phát triển chuỗi cung ứng mía đường bền vững, từ khâu trồng mía đến chế biến và tiêu thụ. Điều này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm người nông dân, doanh nghiệp chế biến, nhà phân phối và người tiêu dùng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn bền vững như Fairtrade có thể giúp tăng giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của thị trường EU.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Xuất Khẩu Mía Đường

Nghiên cứu này cung cấp các giải pháp thiết thực để thúc đẩy xuất khẩu mía đường. Các doanh nghiệp có thể áp dụng các giải pháp này để nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Nhà nước có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp. Hiệp hội có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn và hỗ trợ các doanh nghiệp.

4.1. Mô hình thành công Doanh nghiệp xuất khẩu mía đường sang EU

Phân tích các mô hình xuất khẩu mía đường thành công sang EU. Nghiên cứu các doanh nghiệp đã thành công trong việc xuất khẩu mía đường sang EU, tìm hiểu các yếu tố thành công của họ và rút ra bài học kinh nghiệm. Các yếu tố này có thể bao gồm chất lượng sản phẩm, chiến lược marketing, kênh phân phối và mối quan hệ với đối tác.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp xuất khẩu mía đường

Đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã được áp dụng để thúc đẩy xuất khẩu mía đường. Phân tích các kết quả đạt được, các khó khăn gặp phải và các bài học kinh nghiệm. Việc đánh giá hiệu quả giúp điều chỉnh các giải pháp cho phù hợp với thực tế và đạt được kết quả tốt hơn.

V. Tương Lai Ngành Mía Đường Việt Nam Hướng Đến Thị Trường EU

Ngành mía đường Việt Nam có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai nếu có các giải pháp phù hợp. Thị trường EU là một thị trường tiềm năng, nhưng đòi hỏi các doanh nghiệp phải nỗ lực không ngừng để nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các yêu cầu khắt khe. Với sự hỗ trợ của nhà nước và sự nỗ lực của doanh nghiệp, ngành mía đường Việt Nam có thể khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

5.1. Dự báo thị trường mía đường EU trong tương lai

Dự báo thị trường mía đường EU trong tương lai. Phân tích các xu hướng tiêu dùng, các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu và các cơ hội tiềm năng. Việc dự báo thị trường giúp các doanh nghiệp đưa ra các quyết định đầu tư và kinh doanh phù hợp.

5.2. Phát triển bền vững ngành mía đường Yếu tố then chốt

Phát triển bền vững ngành mía đường là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển lâu dài. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải chú trọng đến bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên hiệu quả và đảm bảo quyền lợi của người lao động. Phát triển bền vững giúp tăng giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của thị trường EU.

VI. Kết Luận Xuất Khẩu Mía Đường EU Cơ Hội và Thách Thức

Tóm lại, xuất khẩu mía đường EU mang lại cơ hội lớn cho ngành mía đường Việt Nam, nhưng cũng đi kèm với nhiều thách thức. Để thành công, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và hiệp hội, đồng thời tập trung vào nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Với sự nỗ lực không ngừng, ngành mía đường Việt Nam có thể khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

6.1. Tóm tắt các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu mía đường

Tóm tắt các giải pháp chính để thúc đẩy xuất khẩu mía đường. Nhấn mạnh các giải pháp quan trọng nhất và các bước cần thực hiện để triển khai chúng. Các giải pháp này có thể bao gồm chính sách hỗ trợ, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và phát triển chuỗi cung ứng.

6.2. Kiến nghị và đề xuất cho ngành mía đường Việt Nam

Đưa ra các kiến nghị và đề xuất cho ngành mía đường Việt Nam. Các kiến nghị này có thể bao gồm các chính sách cần thay đổi, các lĩnh vực cần đầu tư và các hoạt động cần thực hiện để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu ngành mía đường Việt Nam vào thị trường EU" được thực hiện bởi sinh viên Đặng Thị Xuân (chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Khoa Kinh tế quốc tế, Học viện Chính sách và Phát triển) dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Bích Ngọc vào năm 2021.

Nghiên cứu xuất phát từ bối cảnh thực tiễn của ngành mía đường Việt Nam khi bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Sau khi Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) có hiệu lực, đường mía giá rẻ từ Thái Lan tràn vào thị trường nội địa với khối lượng lớn, kết hợp cùng tình trạng đường nhập lậu diễn biến phức tạp. Sức ép cạnh tranh gay gắt này khiến nhiều nhà máy đường trong nước thua lỗ, buộc phải dừng hoạt động; diện tích vùng nguyên liệu bị thu hẹp do nông dân chuyển đổi sang các loại cây trồng khác có hiệu quả kinh tế cao hơn. Trong khi thị trường nội địa chịu sự cạnh tranh khốc liệt, Hiệp định Thương mại tự do Liên minh châu Âu - Việt Nam (EVFTA) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/08/2020 đã mở ra cơ hội tiếp cận thị trường EU thông qua các cam kết ưu đãi thuế quan theo hạn ngạch.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận gồm 3 nội dung chính:

1. Phân tích thực trạng sản xuất và tiêu thụ mía đường trong và ngoài nước.
2. Nghiên cứu đặc điểm thị trường EU, phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu mía đường của Việt Nam sang EU; đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức (SWOT) đối với các doanh nghiệp Việt Nam.
3. Đề xuất hệ thống các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu mía đường Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn đến năm 2030.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là mặt hàng đường mía và các sản phẩm chế biến từ mía (đường thốt nốt, mía cây đông lạnh, nước mía ép đóng chai...), cùng hệ thống vùng nguyên liệu, doanh nghiệp sản xuất chế biến và các hộ nông dân trồng mía trên phạm vi toàn quốc.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Hoạt động sản xuất, tiêu thụ mía đường tại Việt Nam và thị trường tiêu thụ Liên minh châu Âu (EU).
• Thời gian: Tập trung thu thập, phân tích dữ liệu trong giai đoạn 2017 – 2020, có cập nhật số liệu niên vụ sản xuất 2020 – 2021 và các dự báo đến năm 2029 – 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm chuẩn mực về ngoại thương và quản trị xuất nhập khẩu được trích dẫn từ Luật Thương mại 2005 (Điều 28, Khoản 1), Giáo trình Quản trị Xuất Nhập Khẩu, Giáo trình Nghiệp vụ ngoại thương (Đại học Kinh tế Quốc dân) và Giáo trình Quản trị Logistics. Nghiên cứu hệ thống hóa 7 hình thức xuất khẩu cơ bản: xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu ủy thác, buôn bán đối lưu (hàng đổi hàng, bù trừ, mua đối lưu, chuyển giao nghĩa vụ, giao dịch bồi hoàn, mua lại), xuất khẩu theo nghị định thư, xuất khẩu tại chỗ, gia công xuất khẩu và tạm nhập tái xuất. Quy trình xuất khẩu được phân tích qua 4 bước: nghiên cứu tiếp cận thị trường, lập phương án kinh doanh, đàm phán ký kết hợp đồng thương mại (với 10 điều khoản cốt lõi) và tổ chức thực hiện hợp đồng. Khung phân tích các nhân tố ảnh hưởng bao gồm nhóm nhân tố khách quan (chính sách pháp luật, tỷ giá hối đoái, năng lực sản xuất quốc gia, hạ tầng logistics, rào cản thương mại nước nhập khẩu) và nhóm nhân tố chủ quan (năng lực quản trị, trình độ nhân sự, tiềm lực tài chính, chiến lược kinh doanh).

Về phương pháp thu thập và xử lý thông tin:

• Dữ liệu thứ cấp: Được tổng hợp từ các báo cáo và cơ sở dữ liệu công bố của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Bộ NN&PTNT), Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản, Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO-STAT), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Tổ chức Đường Thế giới (ISO), Văn phòng Thống kê Châu Âu (Eurostat), Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), Statista và Công ty Cổ phần Chứng khoán FPT (FPTS).
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phương pháp điều tra điển hình bằng bảng câu hỏi và phỏng vấn trực tiếp các tác nhân trong chuỗi giá trị: nông dân trồng mía, thương lái, nhà máy chế biến đường, nhà buôn sỉ và nhà buôn lẻ.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tài chính dựa trên chi phí trung gian (IC) và giá trị gia tăng (VA), phân tích lợi nhuận biên tế, cùng kỹ thuật phân tích ma trận SWOT để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của ngành hàng.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu

Chương này làm rõ khái niệm, vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế quốc gia (tăng thu ngoại tệ, thúc đẩy tăng trưởng GDP, chuyển dịch cơ cấu kinh tế) và đối với doanh nghiệp (mở rộng thị trường, nâng cao trình độ quản lý, khẳng định thương hiệu). Tác giả chi tiết hóa 4 bước triển khai nghiệp vụ xuất khẩu và phân tích các yếu tố đặc thù tác động đến ngành mía đường Việt Nam: tình trạng thiếu hụt nguyên liệu, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ chế biến cũ, cơ cấu phân chia lợi nhuận chưa hợp lý giữa người trồng và nhà máy, rủi ro biến đổi khí hậu và tác động tiêu cực của tình trạng nhập lậu đường.

Chương 2: Thực trạng xuất khẩu của ngành mía đường Việt Nam

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng sản xuất mía đường trong nước, đặc điểm thị trường EU và bức tranh xuất khẩu nông sản sang khối thị trường này trong giai đoạn 2017 – 2020:

1. Thực trạng sản xuất mía đường tại Việt Nam: Quy mô ngành mía đường sụt giảm mạnh qua các niên vụ liên tiếp. Diện tích trồng mía từ 255.332 ha (vụ 2017 – 2018) giảm xuống còn hơn 180.000 ha (vụ 2019 – 2020). Sản lượng mía giảm từ 15,5 triệu tấn xuống 7,5 triệu tấn, kéo theo sản lượng đường sản xuất giảm từ gần 1,5 triệu tấn xuống còn khoảng 750.000 tấn. Số lượng nhà máy đường hoạt động giảm từ 41 nhà máy (trước 2018) xuống còn 30 nhà máy vào tháng 9/2020, và tiếp tục giảm còn 25 nhà máy.

Nội dung	Niên vụ 2017 – 2018	Niên vụ 2018 – 2019	Niên vụ 2019 – 2020	So sánh 2018-2019 / 2017-2018	So sánh 2019-2020 / 2018-2019
Diện tích mía (ha)	255.332	-	> 180.000	-14,05%	-11,60%
Năng suất mía bình quân (tấn/ha)	63,90	63,42	63,10	-0,37%	-0,35%
Sản lượng mía (tấn)	~15.500.000	~12.000.000	~7.500.000	-11,68%	-23,80%
Sản lượng đường sản xuất (tấn)	~1.500.000	~1.200.000	~750.000	-11,41%	-22,00%

2. Hạch toán kinh tế và hiệu quả chuỗi giá trị:

• Khâu nông hộ (tính trên 1 tấn mía): Doanh thu đạt 461.250 đồng, chi phí trung gian (IC) chiếm 35,16% (162.177 đồng, trong đó phân bón chiếm 63,73%, giống chiếm 31,22%), giá trị gia tăng (VA) đạt 299.073 đồng (64,84%). Sau khi chi trả công lao động thuê (158.998 đồng) và lãi vay ngân hàng, nông dân thu lãi ròng 136.275 đồng/tấn.
• Khâu chế biến (tính trên 1 tấn mía nguyên liệu): Doanh thu của nhà máy đường đạt 852.697 đồng (đường RS chiếm 89,94% với 766.875 đồng, phụ phẩm chiếm 10,06% với 85.822 đồng). Chi phí trung gian chiếm 69,13% (589.469 đồng, trong đó chi phí mua mía chiếm gần 92% IC với 542.938 đồng). Giá trị gia tăng tạo ra là 263.228 đồng (30,87%), chi phí lao động chiếm 102.798 đồng (39,05% VA), mang lại mức lãi thuần cho nhà máy là 61.357 đồng/tấn mía ép.

Chỉ tiêu kinh tế	Nông dân (trên 1 tấn mía)	Nhà máy đường (trên 1 tấn mía ép)
Doanh thu (đồng)	461.250	852.697
Chi phí trung gian - IC (đồng)	162.177 (35,16%)	589.469 (69,13%)
Giá trị gia tăng - VA (đồng)	299.073 (64,84%)	263.228 (30,87%)
Lợi nhuận ròng thu về (đồng)	136.275	61.357

3. Năng lực cạnh tranh quốc tế: Năng suất mía của Việt Nam bình quân đạt 64 tấn/ha, thấp hơn Thái Lan (77 tấn/ha), Australia (85 tấn/ha) và mức bình quân thế giới (70,2 tấn/ha). Chữ đường bình quân chỉ đạt 9,8 – 10,10 CCS (thế giới từ 12 – 13 CCS). Giá thành sản xuất đường của Việt Nam ở mức rất cao: 518 USD/tấn, cao hơn đáng kể so với Brazil (256 USD/tấn), Thái Lan (357 USD/tấn) và Ấn Độ (375 USD/tấn). Quy mô nhà máy nhỏ với 58% số nhà máy có công suất từ 2.000 – 6.000 tấn mía/ngày, chỉ dưới 10 nhà máy đạt công suất từ 6.000 tấn mía/ngày trở lên.

Quốc gia	Năng suất mía (tấn/ha)	Giá thành sản xuất đường (USD/tấn)
Brazil	-	256
Thái Lan	77,0	357
Ấn Độ	-	375
Australia	85,0	-
Thế giới (trung bình)	70,2	-
Việt Nam	64,0	518

4. Thị trường EU và các quy định thương mại: Quy mô tiêu thụ đường của EU năm 2020 đạt khoảng 16,8 triệu tấn (dự báo giảm nhẹ về 16 triệu tấn vào năm 2029). Mức tiêu thụ bình quân đầu người tại EU đạt 35 kg/người/năm (cao hơn mức trung bình thế giới là 22,6 kg/người/năm). Xu hướng tiêu dùng tại EU dịch chuyển sang các sản phẩm tự nhiên, đường organic, đường ăn kiêng với tỷ suất lợi nhuận đạt từ 35 – 40%. Theo EVFTA, Việt Nam được cấp hạn ngạch thuế quan 0% hàng năm đối với 20.000 tấn đường (10.000 tấn đường trắng và 10.000 tấn sản phẩm chứa trên 80% đường) và 400 tấn đường đặc biệt (mã HS 1701.90). Thuế ngoài hạn ngạch là 339 EUR/tấn đối với đường thô và 419 EUR/tấn đối với đường luyện. Rào cản kỹ thuật của EU gồm các tiêu chuẩn SPS, TBT, hệ thống HACCP, ISO 9000, ISO 14000, SA 8000; yêu cầu kỹ thuật về độ ẩm (1,5 – 3,5%), hàm lượng tro/khoáng (<3% với đường muscovado), sucrose tối thiểu 16% và độ tinh khiết tối thiểu 85%.

Chương 3: Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu ngành mía đường Việt Nam sang thị trường EU

Chương 3 đề xuất định hướng chiến lược đến năm 2030 và phân chia các giải pháp cụ thể theo 3 nhóm chủ thể:

• Nhóm giải pháp đối với Nhà nước: Hoàn thiện quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung; đầu tư hạ tầng giao thông và thủy lợi vùng mía; tăng cường các biện pháp kiểm soát và ngăn chặn đường nhập lậu qua biên giới; hỗ trợ thông tin pháp lý thực thi EVFTA; hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho người trồng và doanh nghiệp chế biến; hỗ trợ nghiên cứu chuyển giao giống mía mới có năng suất và chữ đường cao.
• Nhóm giải pháp đối với Doanh nghiệp: Đẩy mạnh đổi mới công nghệ và thiết bị nhằm nâng công suất chế biến (đạt ngưỡng tối thiểu 6.000 tấn mía/ngày); giảm tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch (hiện ở mức 25%); đa dạng hóa các sản phẩm chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm (điện sinh khối, phân bón vi sinh, ethanol, cồn, mật rỉ); xây dựng liên kết chuỗi bền vững với nông dân trong bao tiêu và định giá mía; hoàn thiện chứng nhận chất lượng quốc tế (HACCP, ISO, nhãn sinh thái) và tập trung vào các dòng sản phẩm ngách có giá trị gia tăng cao (đường organic, mía cây đông lạnh, nước mía đóng lon).
• Nhóm giải pháp đối với Hiệp hội (VSSA): Làm tốt vai trò cầu nối thông tin thị trường; cập nhật các rào cản kỹ thuật và quy định nhập khẩu mới của EU; phối hợp với cơ quan chức năng trong việc cảnh báo phòng vệ thương mại và điều tra chống bán phá giá đối với đường nhập khẩu.

Kết quả và đóng góp

Về mặt dữ liệu thực chứng, khóa luận đã lượng hóa chi tiết cơ cấu chi phí sản xuất và phân phối lợi nhuận trong chuỗi ngành hàng mía đường Việt Nam:

• Xác định chi phí trung gian (IC) chiếm 35,16% doanh thu của hộ nông dân và 69,13% doanh thu của nhà máy đường.
• Chỉ rõ mức chênh lệch giá thành sản xuất đường của Việt Nam (518 USD/tấn) so với các nước sản xuất hàng đầu thế giới (Brazil 256 USD/tấn, Thái Lan 357 USD/tấn), giải thích nguyên nhân cốt lõi khiến đường nội địa kém cạnh tranh.
• Hệ thống hóa đầy đủ các cam kết cụ thể về hạn ngạch thuế quan và mức thuế trong/ngoài hạn ngạch theo Hiệp định EVFTA (20.000 tấn đường các loại thuế 0%, 400 tấn đường đặc biệt).

Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn: Khóa luận đã phân tích toàn diện chuỗi giá trị mía đường trong bối cảnh chịu tác động kép từ Hiệp định ATIGA và cơ hội mở ra từ Hiệp định EVFTA. Tác giả chỉ ra hướng đi thực tế cho xuất khẩu mía đường sang EU không nằm ở phân khúc đường thô khối lượng lớn (do giá thành cao), mà nằm ở các thị trường ngách có lợi thế so sánh như mía cây đông lạnh (đặc tính thân vừa, nước màu vàng nhạt thích hợp cho máy ép nước mía tại châu Âu) và các dòng đường cao cấp (organic, đường đặc sản).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được hoàn thiện vào thời điểm Hiệp định EVFTA mới có hiệu lực (tháng 7/2021), do đó nguồn dữ liệu thực tế về kim ngạch và sản lượng các lô hàng mía đường Việt Nam xuất khẩu trực tiếp sang EU theo hạn ngạch ưu đãi thuế quan giai đoạn 2020 – 2021 chưa có chuỗi số liệu dài hạn để đánh giá toàn diện tác động sau thực thi.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc cập nhật và phân tích số liệu thực tế về tỷ lệ tận dụng hạn ngạch thuế quan 20.000 tấn đường sang EU qua từng năm; đánh giá hiệu quả kinh tế của các mô hình doanh nghiệp chế biến đường organic và mía đông lạnh xuất khẩu thực tế sang các quốc gia thành viên EU (như Pháp, Đức).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế khi nghiên cứu về chuỗi giá trị nông sản xuất khẩu và cách thức phân tích rào cản phi thuế quan (SPS, TBT) tại thị trường EU.
• Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý ngành nông nghiệp cần số liệu hạch toán chi phí - lợi nhuận chi tiết giữa nông dân và nhà máy chế biến mía đường giai đoạn 2017 – 2020.
• Các doanh nghiệp mía đường trong việc hoạch định chiến lược đa dạng hóa sản phẩm, xây dựng chuỗi liên kết vùng nguyên liệu và chuẩn bị hồ sơ chứng nhận chất lượng (ISO, HACCP, xuất xứ C/O) nhằm khai thác hạn ngạch EVFTA.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệp định EVFTA dành cho mặt hàng mía đường Việt Nam những ưu đãi thuế quan cụ thể nào? Hiệp định EVFTA quy định hạn ngạch xuất khẩu miễn thuế 0% cho 20.000 tấn đường từ Việt Nam sang EU mỗi năm (gồm 10.000 tấn đường trắng và 10.000 tấn sản phẩm chứa trên 80% đường), cùng hạn ngạch 400 tấn/năm đối với đường đặc biệt (phân loại theo dòng thuế 1701.90). Các lô hàng xuất khẩu ngoài hạn ngạch phải chịu mức thuế suất là 339 EUR/tấn đối với đường thô và 419 EUR/tấn đối với đường luyện.

2. Giá thành sản xuất đường của Việt Nam chênh lệch như thế nào so với các nước sản xuất lớn trên thế giới? Chi phí sản xuất 1 tấn đường của Việt Nam trung bình là 518 USD/tấn, cao hơn gấp đôi so với Brazil (256 USD/tấn), đồng thời cao hơn đáng kể so với Thái Lan (357 USD/tấn) và Ấn Độ (375 USD/tấn). Nguyên nhân chủ yếu do chi phí nguyên liệu mía chiếm tới 80% giá thành (khoảng 8.000 đồng/kg mía nguyên liệu), năng suất vùng trồng thấp (64 tấn/ha) và quy mô nhà máy nhỏ.

3. Hiệu quả kinh tế của nông dân trồng mía và nhà máy đường trên 1 tấn mía nguyên liệu được tính toán ra sao? Theo hạch toán trong khóa luận:

• Nông dân thu được doanh thu 461.250 đồng/tấn mía, chi phí trung gian (IC) là 162.177 đồng, giá trị gia tăng (VA) đạt 299.073 đồng, trừ chi phí thuê lao động và lãi vay, thu lãi ròng 136.275 đồng/tấn.
• Nhà máy đường đạt doanh thu 852.697 đồng/tấn mía ép (gồm 766.875 đồng từ đường thành phẩm RS và 85.822 đồng từ phụ phẩm mật rỉ), chi phí trung gian là 589.469 đồng (chi phí mua mía chiếm 542.938 đồng), giá trị gia tăng là 263.228 đồng, trừ chi phí lao động và thuế phí, thu lãi thuần 61.357 đồng/tấn mía.

4. Vì sao mía cây đông lạnh và nước mía ép của Việt Nam có tiềm năng xuất khẩu sang Pháp và EU? Mía Việt Nam (đặc biệt là vùng mía Tây Ninh) có đường kính thân cây vừa phải, không quá to như mía châu Phi, Costa Rica và không quá nhỏ như mía Ai Cập, khi ép cho nhiều nước và có màu vàng nhạt đặc trưng phù hợp với thị hiếu tiêu dùng. Từ năm 2012, mía cây Việt Nam đã được xuất khẩu sang Pháp để phục vụ các cửa hàng kinh doanh nước mía và các cơ sở sản xuất rượu rum.

5. Các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn thực phẩm chủ yếu nào của EU mà doanh nghiệp mía đường phải tuân thủ? Doanh nghiệp phải đáp ứng các biện pháp vệ sinh dịch tễ (SPS) và rào cản kỹ thuật (TBT); áp dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO 9000, hệ thống an toàn thực phẩm HACCP, hệ thống quản lý môi trường ISO 14000 và trách nhiệm xã hội SA 8000. Về chỉ tiêu kỹ thuật sản phẩm: độ ẩm cho phép từ 1,5 – 3,5%, tỷ lệ khoáng/tro dưới 3% (đối với đường muscovado), nước mía nguyên liệu phải đạt chữ đường tối thiểu 16% sucrose và độ tinh khiết tối thiểu 85%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đặng Thị Xuân đã phác thảo bức tranh toàn diện về thực trạng suy giảm quy mô và năng lực cạnh tranh của ngành mía đường Việt Nam giai đoạn 2017 – 2020. Nghiên cứu đã làm rõ các cơ hội và thách thức từ Hiệp định EVFTA, phân tích chi tiết cơ cấu chi phí - giá thành và hệ thống rào cản kỹ thuật khắt khe của thị trường EU. Trên cơ sở đó, đề tài cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ từ khâu tái cơ cấu vùng nguyên liệu, nâng cấp công nghệ chế biến đến định hướng khai thác các phân khúc sản phẩm ngách có giá trị gia tăng cao tại thị trường châu Âu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu Chương 2: Thực trạng xuất khẩu của ngành mía đường Việt Nam Chương 3: Giải pháp nâng cao năng lực xuất khẩu của ngành mía đường Việt Nam sang thị trường EU Trong quá trình hoàn thiện đề tài, em luôn nhận được sự hướng dẫn trực tiếp của Tiến sĩ Nguyễn Bích Ngọc và sự giúp đỡ tận tình của các giảng viên trong khoa Kinh tế quốc tế của Học viện Chính sách và Phát Triển. Tuy nhiên, do hạn hẹp về mặt thời gian hoàn thành khóa luận cũng như kiến thức hiểu biết của bản thân chưa đầy đủ, bài khóa luận của em chắc sẽ còn nhiều thiếu sót. Em mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của các thầy các cô để khóa luận tốt nghiệp của em ngày một hoàn thiện hơn, phục vụ tốt công tác thực tế sau này. Em xin chân thành cảm ơn ! 1.

Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp đang trong quá trình hiện đại và công nghiệp hóa. Mặt khác, với những yếu tố điều kiện tự nhiên thuận lợi, rất phù hợp đối với phát triển nông nghiệp. Vì vậy, nông nghiệp vẫn là một ngành cần được ưu tiên đầu tư từ trước đến nay. Với những điều kiện tự nhiên thuận lợi ở nước ta, ngành mía đường là một trong những ngành có thuận lợi để phát triển và ưu tiên đầu tư hàng đầu.

Vì điều kiện khí hậu thích hợp cho việc trồng mía, cây mía ít bị sâu bệnh, chi phí nhân công rẻ, hơn nữa chất lượng mía Việt Nam đang được đánh giá cao. Đầu tư vào mía đường, thứ nhất để đáp ứng trước mắt nhu cầu tiêu thụ đường trong nước đang dẫn được nâng cao theo điều kiện mức sống của người dân ngày càng được nâng lên. Thứ hai là để phục vụ cho xuất khẩu đường ra thế giới thu hút thêm lợi nhuận cho quốc gia. Tuy nhiên trên thực tế thì ngành mía đường vẫn còn một số thực trạng và tồn tại cần đáng lưu tâm, ảnh hưởng đến phát triển của ngành mía đường nói riêng và của cả nền nông nghiệp nước ta nói chung.

Những tồn tại đó có thể là trong công tác phát triển, trong quản lý, trong kỹ thuật trồng và sản xuất đường, sản lượng đường trong nước ngày càng sụt giảm, trong khi nhu cầu tiêu thụ trong nước ngày càng tăng, đường nhập lậu tràn lan trên thị trường. Ngành đường chưa thực sự được chú trọng đầu tư, lợi nhuận từ cây mía mang lại ngày càng giảm, các doanh nghiệp mía đường đang trên đà thua lỗ. Lý do em chọn đề tài về lĩnh vực xuất khẩu mía đường bởi đây là một đề tài mới, nhiều khía cạnh để khai thác, không bị trùng lặp nội dung, số liệu nghiên cứu, đề xuất các giải pháp kịp thời tới hoạt động xuất khẩu mía đường Việt Nam, hơn nữa trong thực tế, cây mía Việt Nam đã được xuất khẩu sang Pháp và các nước Châu Âu từ năm 2012, và được thị trường này rất ưu chuộng, nhiều nhà hàng tại Pháp đã bán nước mía Việt, đây là điểm sáng trong hoạt động xuất khẩu mía đường tại Viêt Nam, chúng ta nên tận dụng cơ hội và thúc đẩy xuất khẩu mía đường và các sản phẩm làm từ mía sang thị trường EU. Điều quan trọng nhất là chất lượng mía, thân mía phải không quá to.

Mía châu Phi quá to, mía Costa Rica cũng quá to, còn mía Ai cập lại quá bé. Kích thước phù hợp mà lại cho nhiều nước đúng màu vàng nhạt thì chỉ có mía ở Tây Ninh, Việt Nam.