CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ VỐN KINH DOANH VÀ QUẢN TRỊ VỐN KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Vốn kinh doanh và nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm và đặc trưng của vốn kinh doanh 1. Khái niệm vốn kinh doanh Một doanh nghiệp muốn hoạt động sản xuất kinh doanh được thì đều phải có các yếu tố cơ bản là tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, để có được các yếu tố đó thì các doanh nghiệp phải bỏ ra một số vốn tiền tệ nhất định, phù hợp với quy mô và điều kiện kinh doanh của doanh nghiệp. Số vốn tiền tệ này ứng trước để thực hiện những khoản đầu tư mua sắm, hình thành tài sản cần thiết ban đầu như: xây dựng nhà xưởng, mua sắm thiết bị,. được gọi là VKD của doanh nghiệp. VKD là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị các tài sản mà doanh nghiệp đã đầu tư và sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích thu lợi nhuận, nên được coi là tiền đề cho mọi quá trình đầu tư sản xuất kinh doanh và là tiềm lực về tài chính của một doanh nghiệp.
VKD của doanh nghiệp không ngừng vận động và chuyển hóa hình thái biểu hiện. Từ hình thái vốn tiền tệ ban đầu sang hình thái vốn vật tư, hàng hóa và cuối cùng lại trở về hình thái vốn tiền tệ. Quá trình này được diễn ra liên tục, thường xuyên lặp lại sau mỗi chu kỳ kinh doanh, tạo thành quá trình tuần hoàn, chu chuyển VKD của doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự chu chuyển này diễn Sinh viên: Nguyễn Thị Hoài Trang Lớp: CQ48/11.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xiii Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp ra nhanh hay chậm lại chịu sự chi phối rất lớn bởi đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của ngành nghề kinh doanh, bởi trình độ tổ chức sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Từ những phân tích trên có thể rút ra: “VKD của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền ứng trước mà doanh nghiệp bỏ ra để đầu tư hình thành các tài sản cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”. VKD không chỉ là điều kiện tiên quyết đối với sự ra đời của doanh nghiệp mà nó còn là một trong những yếu tố giữ vai trò quyết định trong quá trình hoạt động và phát triển của doanh nghiệp. Để công tác quản trị VKD đạt hiệu quả thì trước tiên cần hiểu rõ về VKD và các đặc trưng cơ bản của VKD. Đặc trưng của vốn kinh doanh Vốn được xem là một hàng hóa đặc biệt: khác với hàng hóa thông thường, hàng hóa vốn được bán sẽ không bị mất quyền sở hữu mà chỉ bán quyền sử dụng, người mua được quyền sử dụng vốn trong thời gian nhất định và phải trả cho người sở hữu một khoản tiền được gọi là lãi.
Như vậy, lãi suất là giá phải trả cho việc được quyền sử dụng vốn trong một thời kỳ nhất định. Việc mua bán diễn ra trên thị trường tài chính, giá mua bán vốn cũng tuân theo quan hệ cung – cầu trên thị trường. Và giá cả của quyền sử dụng VKD chính là chi phí cơ hội trong việc sử dụng VKD trên thị trường tài chính. Vốn là biểu hiện bằng tiền của các tài sản nhất định: có nghĩa là vốn phải đại diện cho một lượng giá trị thực của tài sản hữu hình và vô hình như nhà xưởng, đất đai, thiết bị, nguyên liệu, chất xám, thông tin, vị trí địa lý kinh doanh, nhãn hiệu thương mại, bản quyền phát minh sáng chế,… Vốn luôn vận động và gắn liền với một chủ sở hữu nhất định: không có vốn vô chủ vì nó sẽ dẫn đến chi tiêu lãng phí và kém hiệu quả.
Tùy từng Sinh viên: Nguyễn Thị Hoài Trang Lớp: CQ48/11.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xiv Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp loại hình doanh nghiệp mà người sở hữu vốn có đồng thời là người sử dụng vốn hay không. Tuy nhiên, trong trường hợp nào thì vốn cũng gắn với một chủ sở hữu nhất định và có chi phí sử dụng vốn khác nhau. Việc quyết định xử vốn như thế nào liên quan tới lợi ích sát sườn của mỗi doanh nghiệp. Ý thức được điều này, đồng vốn mới được khai thác và sử dụng một cách có hiệu quả nhất, tránh tình trạng thất thoát vốn.
Vốn có giá trị về mặt thời gian (do tác động của các yếu tố khả năng sinh lời và rủi ro): một đồng vốn ngày hôm nay có giá trị cao hơn một đồng vốn trong tương lai, bởi vì có thể đầu tư tiền của ngày hôm nay để thu được những khoản thu nhập trong tương lai. Tỷ lệ lãi suất là sự đo lường thời giá của tiền tệ, nó phản ánh chi phí cơ hội mà người sử dụng vốn phải bỏ ra để thu lợi nhuận. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá chính xác hiệu quả của đầu tư. Vốn luôn vận động vì mục tiêu sinh lời: nếu coi hình thái khởi đầu của vốn là tiền thì sau một quá trình vận động vốn có thể biến đổi qua các hình thái vật chất khác nhau, nhưng kết thúc chu kỳ vận động vốn lại trở lại trạng thái ban đầu là tiền.
Theo quy luật, để doanh nghiệp tồn tại và phát triển thì lượng tiền này phải lớn hơn lượng tiền mà doanh nghiệp bỏ ra ban đầu, có nghĩa là doanh nghiệp phải có lợi nhuận. Các đặc trưng của vốn cho thấy, vốn là nguồn lực có hạn, cần phải sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả. Đây là vấn đề có tính chất nguyên lý, là cơ sở cho việc hoạch định chính sách quản trị VKD của doanh nghiệp có hiệu quả. Thành phần của vốn kinh doanh Dựa trên tiêu thức về đặc điểm luân chuyển vốn, VKD của doanh nghiệp được chia thành VLĐ và VCĐ.
Sinh viên: Nguyễn Thị Hoài Trang Lớp: CQ48/11.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xv Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp 1. Vốn lưu động của doanh nghiệp Để tiến hành sản xuất kinh doanh, ngoài TSDH (trọng tâm chính là TSCĐ) các doanh nghiệp còn cần có các TSNH. Trong quá trình kinh doanh, các TSNH luôn vận động, chuyển hóa không ngừng, đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra nhịp nhàng, liên tục. Và doanh nghiệp phải ứng ra một số vốn tiền tệ nhất định để mua sắm các tài sản đó, số vốn này được gọi là VLĐ của doanh nghiệp.
Như vậy, có thể nói: “VLĐ là toàn bộ số tiền ứng trước mà doanh nghiệp bỏ ra để đầu tư hình thành nên các TSNH thường xuyên cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”. Trong quá trình tham gia vào hoạt động kinh doanh, do VLĐ là biểu hiện bằng tiền của TSNH nên đặc điểm vận động của TSNH quyết định đến đặc điểm luân chuyển của VLĐ. Cụ thể như sau: - VLĐ trong quá trình luân chuyển luôn thay đổi hình thái biểu hiện: Từ hình thái vốn tiền tệ ban đầu trở thành vật tư, hàng hóa dự trữ sản xuất, tiếp đến trở thành sản phẩm dở dang, bán thành phẩm, thành phẩm và cuối cùng lại trở về hình thái vốn bằng tiền. - VLĐ được chuyển dịch toàn bộ, một lần vào giá trị sản phẩm hàng hóa, dịch vụ sản xuất và được bù đắp lại khi doanh nghiệp thu được tiền bán sản phẩm hàng hóa, dịch vụ.
- VLĐ hoàn thành một vòng tuần hoàn sau một chu kỳ kinh doanh. Như vậy, tại một thời điểm nhất định VLĐ của doanh nghiệp được phân bổ ở khắp các giai đoạn của quá trình kinh doanh và tồn tại dưới nhiều hình thái khác nhau trong các giai đoạn mà vốn đi qua. Do đó, muốn quá trình tái sản xuất được liên tục doanh nghiệp phải có đủ VLĐ đầu tư vào các hình thái khác nhau đó đảm bảo cho các hình thái có được mức tồn tại hợp lý và đồng bộ với nhau. Sinh viên: Nguyễn Thị Hoài Trang Lớp: CQ48/11.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xvi Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp 1.
Vốn cố định của doanh nghiệp VCĐ của doanh nghiệp là số vốn đầu tư để xây dựng hoặc mua sắm các TSCĐ sử dụng trong kinh doanh. Đầu tiên để nghiên cứu VCĐ trong doanh nghiệp ta sẽ đi tìm hiểu về TSCĐ. TSCĐ của doanh nghiệp là những tư liệu lao động chủ yếu có giá trị lớn, có thời gian sử dụng dài trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Quy định về giá trị TSCĐ ở Việt Nam có rất nhiều lần thay đổi nhưng hiện tại quy định là phải đủ ba điều kiện: Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; Có thời gian sử dụng trên một năm trở lên; nguyên giá tài sản phải được xác định một cách tin cậy và có giá trị từ 30.000 đồng (Ba mươi triệu đồng) trở lên.
Các tư liệu lao động không đủ tiêu chuẩn trên được gọi là các công cụ dụng cụ nhỏ, được mua sắm bằng nguồn VLĐ của doanh nghiệp. Theo hình thái biểu hiện và công dụng kinh tế thì TSCĐ gồm hai loại: TSCĐ hữu hình là những TSCĐ có hình thái vật chất cụ thể do doanh nghiệp sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh; TSCĐ vô hình là những tài sản không có hình thái vật chất cụ thể nhưng xác định được giá trị, do doanh nghiệp quản lý và sử dụng trong các hoạt động sản xuất kinh doanh, cung cấp các dịch vụ hoặc cho các đối tượng khác thuê phù hợp với tiêu chuẩn TSCĐ vô hình. PP phân loại này giúp cho người quản lý doanh nghiệp thấy được cơ cấu đầu tư vào TSCĐ theo hình thái biểu hiện, là căn cứ để quyết định đầu tư dài hạn hoặc điều chỉnh cơ cấu đầu tư cho phù hợp và có biện pháp quản lý thích hợp với mỗi loại TSCĐ. Vốn cố định và các đặc điểm chu chuyển vốn cố định Sinh viên: Nguyễn Thị Hoài Trang Lớp: CQ48/11.10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xvii Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Là một bộ phận của VKD, “VCĐ là toàn bộ số tiền ứng trước mà doanh nghiệp bỏ ra để đầu tư hình thành nên các TSCĐ dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”.
Do vậy quy mô VCĐ của doanh nghiệp lớn hay nhỏ sẽ quyết định đến quy mô, tính đồng bộ của TSCĐ, ảnh hưởng rất lớn đến trình độ trang thiết bị kỹ thuật, công nghệ sản xuất và năng lực sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời số vốn này cần phải được thu hồi đầy đủ nhằm đảm bảo quá trình tái sản xuất của doanh nghiệp.