chương I Chương một giúp người đọc có một cái nhìn sơ lược về hoạt động mua bán - sáp nhập doanh nghiệp thông qua các khái niệm, những loại hình cơ bản, các phương thức thực hiện của mô hình. Bằng những lập luận của mình, tác giả đã cho thấy động cơ và mục đích để các doanh nghiệp tiến hành mua bán, sáp nhập để phục vụ cho lợi ích kinh doanh, khẳng định sự quan trọng, khả năng thành công cũng như những tiềm năng mà mô hình này hứa hẹn khi áp dụng tại Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG MUA BÁN – SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP TRÊN THẾ GIỚI 2.1 Tình hình hoạt động M&A trên thế giới Trên thế giới, các hoạt động M&A đã trải qua nhiều thăng trầm. Trong hơn 100 năm qua, Hoa Kỳ đã chứng kiến 5 chu kỳ đỉnh cao của hoạt động sáp nhập công ty: đó là các năm 1895-1905, 1925-1929, 1965-1970, 1980-1985 và 1998- 2000.
Làn sóng M&A diễn ra mạnh mẽ và song hành với những giai đoạn kinh tế tăng trưởng nóng. Đó là thời điểm ban quản trị của các công ty liên tục hoạt động dưới sức ép cạnh tranh rất lớn từ thị trường. Khái niệm tăng trưởng lợi nhuận và mở rộng hoạt động thông qua M&A đồng nghĩa với sự tồn tại của công ty nói chung, cũng như địa vị của chính họ ở các công ty này nói riêng. Bước vào thế kỷ XXI, nền kinh tế thế giới tiếp tục chứng kiến một làn sóng M&A mới, dưới những hình thức đa dạng và quy mô lớn chưa từng có.
Đợt sóng này không chỉ bó hẹp trong phạm vi các nền kinh tế phát triển mà còn lan tỏa sáng các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển như Hàn Quốc, Singapore, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Trung Đông và nhiều quốc gia khác. Vào năm 2007, hoạt động M&A trên thế giới lại đạt được kỷ lục mới, số liệu thống kê sơ bộ của hãng thông tin tài chính Thomson Financial cho thấy tổng giá trị các vụ M&A năm 2007 đạt 4.400 tỷ USD, tăng 21% so với mức 3.600 tỷ USD vào năm 2006. Mặc dù đã có sự sụt giảm đột ngột suốt quý ba năm 2007 do cuộc khủng hoảng tín dụng tại Mỹ. Tuy nhiên, vào quý bốn hoạt động M&A đã vực dậy một cách thần kỳ đạt trên 1.000 tỷ USD đánh dấu quá trình các hoạt động chiến lược mạnh mẽ và làn sóng đầu tư xuyên biên giới bởi các nhà đầu tư từ Trung Đông và Châu Á.
Trong đó, thương vụ lớn có thể được kể đến là việc ngân hàng Hà Lan ABN Amro được ngân hàng Anh Barclays mua lại với giá 90,8 tỷ USD vào tháng 4/2007. Các hợp đồng giao dịch với giá trị lớn vẫn tiếp tục bị chi phối bởi khu vực Bắc Mỹ, Châu Âu và Châu Á Thái Bình Dương. Hoạt động M&A tại Châu Âu lần LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 đầu tiên đã vượt qua Mỹ từ năm 2002, đạt 47% năm 2007 so với 34% cùng kỳ quý một năm 2006. Trong đó, phải kể đến một số vụ như: HeidelbergCement AG mua lại Công ty Hanson Plc với giá 7,85 tỷ bảng Anh (15,5 tỷ USD); Tập đoàn Thomson Corp.
thâu tóm Reuters Group Plc với giá 8,7 tỷ bảng Anh… Bước sang năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chính tại Mỹ được đánh giá là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất kể từ cuộc đại khủng hoảng năm 1929-1933, có mức độ ảnh hưởng lớn lan rộng khắp toàn cầu với những diễn biến phức tạp, khó lường. Cuộc khủng hoảng này đã làm giảm nhiệt các hoạt động M&A trong năm 2008, tốc độ diễn ra các thỏa thuận chậm lại đáng kể. Theo số liệu nghiên cứu công bố tại Việt Nam của PricewaterhouseCoopers, số lượng các thương vụ M&A trên toàn thế giới đã giảm sút rõ rệt so với những năm trước đó. Tuy nhiên, ở từng quốc gia thì số liệu này lại có xu hướng khác nhau.
Trong khi số thương vụ giảm gần 20% ở Mỹ thì Trung Quốc, Việt Nam và khu vực Đông Nam Á vẫn tăng trưởng ở mức tương đối cao. Riêng đối với Trung Quốc, cả số lượng và giá trị các thương vụ đều đạt mức tăng trưởng rất cao (Bảng 1.1 Tình hình M&A trên thế giới năm 2007-2008 Phạm vi Giá trị giao dịch M&A Số lượng thương vụ M&A (Triệu USD) (Thương vụ) Tăng Tăng 2007 2008 2007 2008 trưởng trưởng Toàn thế giới 4.009 -41,3% 108 146 35,2 Nguồn: PricewaterhouseCoopers LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Năm 2008 đánh dấu bằng cuộc khủng hoảng tài chính với hàng loạt những vụ sáp nhập “bất đắc dĩ”. Mở màn là vụ hai nhà cho vay cầm cố khổng lồ của Mỹ là Freddie Mac và Fannie Mae buộc phải để chính phủ tiếp quản để tránh khỏi nguy cơ phá sản. Sau đó Merill Lynch cũng bị thâu tóm bởi Bank of America với trị giá 44 tỷ USD và Lloyds TSB’s thâu tóm HBOS với giá 29,3 tỷ USD.
Chính phủ Mỹ đã buộc phải bơm tiếp 85 tỷ đôla vào AIG, tập đoàn bảo hiểm lớn nhất thế giới, để tránh cho thị trường tài chính nước này một kết cục tồi tệ hơn. Cũng chính vì lý do khủng hoảng nên tình hình M&A tại những nước phát triển như Mỹ giảm vì các động cơ để tiến hành M&A không đạt được cho các bên. Tuy nhiên, chính cuộc khủng hoảng lại là thời cơ cho nhiều doanh nghiệp muốn thâu tóm để bành trướng. Điển hình nhất là ngành ô tô.
Trong lúc nhiều “đại gia” ô tô của Mỹ đang hấp hối thì đây là cơ hội cho những nhà sản xuất ô tô lớn từ nhiều quốc gia khác như Trung Quốc, Ấn Độ… dòm ngó. Ngay đầu năm 2009, FIAT của Italia đã mua lại Chrysler hoặc vụ sáp nhập giữa Porche và Volkswagen là những ví dụ nổi đình đám trên thế giới. Tuy nhiên, hoạt động M&A thời khủng hoảng có gì khác so với hoạt động trước đây? Khác với thời điểm kinh tế thuận lợi, trong giai đoạn kinh tế khó khăn, một tỷ trọng lớn của các giao dịch M&A là các giao dịch bán doanh nghiệp có sự can thiệp của các chủ nợ và các cơ quan quản lý Nhà nước. Và trong thời điểm này không một ai có thể dự đoán chắc chắn được thị trường M&A sẽ đi đến đâu trong thời gian ngắn cũng như không một ai tiên đoán được sự phục hồi nhanh nhất.
Những điểm khác biệt của hoạt động M&A trong giai đoạn này : - Thứ nhất, các giao dịch M&A trong giai đoạn này thường chịu áp lực về thời gian do nhiều công ty trong giai đoạn này dưới tác động của thị trường và nền kinh tế phải chịu sức ép lớn về khả năng chi trả hoặc sự mất cân đối của bảng tổng kết tài sản. Vì vậy, một số các giao dịch M&A trong giai đoạn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 này được diễn ra rất nhanh chóng. Bên mua thường có thế mạnh trong việc đàm phán và có nhiều cơ hội mua tài sản và doanh nghiệp với giá thấp hơn giá trị thực tế. - Thứ hai, khác với thời điểm kinh tế thuận lợi, trong giai đoạn kinh tế khó khăn như hiện nay, một tỷ trọng lớn các giao dịch M&A là các giao dịch bán doanh nghiệp có sự can thiệp của các chủ nợ và các cơ quan quản lý Nhà nước.
Số liệu của Bloomberg cho thấy hơn một phần ba các giao dịch M&A lớn nhất trong 2008 là có sự can thiệp hoặc tham gia của Chính phủ. - Thứ ba, ngoài các M&A trong cùng một thị trường, do có sự khác nhau về tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu đối với các quốc gia và sự biến động lớn về tỷ giá giữa các đồng tiền, có nhiều M&A với bên bán và bên mua là các công ty từ các quốc gia khác nhau. Tuy nhiên, mặc dù trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế nhưng thế giới vẫn chứng kiến nhiều thương vụ sáp nhập lớn ngay trong những tháng đầu năm 2009 mà không phải do sức ép từ cuộc khủng hoảng. Thương vụ M&A được xem là lớn nhất ở Mỹ kể từ năm 2006 khi BellSouth thuộc về AT&T và hãng Pfizer mua lại Wyeth với giá 68 tỉ đô la.
Nhờ thương vụ này, doanh số của Pfizer sẽ tăng lên 75 tỉ đô la. Ngày đầu tuần 26/01/2009 tại New York, Pfizer chính thức thông báo mua lại đối thủ Wyeth cạnh tranh với giá 50,19 đô la/cổ phiếu, vào thời điểm doanh số của họ trong 4 tháng cuối năm 2008 giảm 8%. Một nhóm 5 ngân hàng gồm Goldman Sachs, JPMorgan Chase, Citigroup, Bank of America và Barclays (Anh) đã sẵn sàng cho Pfizer vay 22,5 tỉ đô la để mua lại Wyeth, phần còn lại sẽ được thanh toán nhờ vào dự trữ tiền mặt của Pfizer và trao đổi cổ phiếu. Vụ sáp nhập này sẽ giúp Pfizer và Wyeth giảm được nhiều tỉ đô la chi tiêu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển.
Tiếp theo, vào tháng 3/2009, tập đoàn dược phẩm Merck của Mỹ cũng đã mua Schering-Plough, hãng dược phẩm lớn thứ tư của Mỹ, trong một thỏa thuận trị giá 41 tỉ đô la Mỹ và trở thành một trong những hãng dược phẩm lớn nhất thế giới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 Sau đây là thống kê 15 thương vụ M&A trên thế giới có giá trị lớn nhất trong năm 2008.2 Top 15 thương vụ M&A có giá trị lớn nhất được công bố trong năm 2008 Công ty mục tiêu Bên mua Tỷ lệ Ngày Ngày có thực Gía trị Quốc Quốc Lĩnh vực công bố hiệu lực Tên công ty Bên mua hiện (USD) gia gia (%) Philip Morris Thụy Cổ đông của Thụy 112,955.00 Thuốc lá Sĩ công ty Sỹ 2 Inc Thực Anheuser-Busch 11/6/08 18/11/08 Mỹ InBev NV Bỉ 100.1 phẩm,đồ Cos Inc uống Merrill Lynch & Bank of Tư vấn, môi Đang thỏa 15/9/08 Co Mỹ America Mỹ 100.2 giới tài thuận Inc Corp chính Roche Thụy Công nghệ 21/7/08 Dự kiến Genentech Inc Mỹ 47.4 Holding AG Sỹ sinh học Time Warner Đang thỏa 21/5/08 Cable Mỹ Shareholders Mỹ 85.7 Cáp dẫn thuận Inc Đang thỏa Verizon 5/6/08 Alltel Corp Mỹ Mỹ 100.0 Vô tuyến thuận Wireless Inc Thụy 7/4/08 Dự kiến Alcon Inc Mỹ Novartis AG 52.7 Dược phẩm sĩ HM 13/10/08 28/11/08 RBS Anh Anh 57.9 Ngân hàng Treasury Đang thoả Lloyds TSB 18/9/08 HBOS PLC Anh Anh 100.5 Ngân hàng thuận Group PLC William Thực phẩm, 28/4/08 6/10/08 Mỹ Mars Inc Mỹ 100.2 Wrigley Jr Co đồ uống Fortis Bank Hà Chính phủ 29/9/08 3/10/08 Nederland(Hold Hà Lan 100.3 Ngân hàng Lan Hà Lan ing) Tây Tây Union Fenosa Gas Natural 30/7/08 Dự kiến Ban Ban 49.2 Năng lượng SA SDG SA Nha Nha British Đang thỏa Cổ đông của Thuỵ 8/8/08 American Anh 27.7 Thuốc lá thuận công ty Sĩ Tobacco Đang thỏa Rohm & Haas Dow 10/7/08 Mỹ Mỹ 100.