Nghiên cứu giải pháp sử dụng hợp lý đất ngập nước nội địa tại Quảng Ninh - Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý một số vùng đất ngập nước nội địa ở tỉnh quảng ninh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hà Sao Linh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Xuân Cự
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Giải Pháp Sử Dụng Hợp Lý Đất Ngập Nước Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 1.1. Tổng quan về đất ngập nước
• 1.1.1. Khái niệm đất ngập nước
• 1.1.2. Phân loại đất ngập nước
• 1.1.3. Phân loại/ Kiểm kê đất ngập nước theo Lê Diên Dực (1989)
• 1.1.4. Vai trò của đất ngập nước
• 1.1.4.1. Cung cấp nước cho sinh hoạt
• 1.1.4.2. Nơi sinh sống lâu đời của các cộng đồng dân cư nông thôn
• 1.1.4.3. Đất ngập nước là những vùng sản xuất nông nghiệp và thủy sản quan trọng
• 1.1.4.4. Chắn sóng, chống xói lở, ổn định bờ biển; lưu trữ, chứa và chống ngập úng
• 1.1.4.5. Là nơi lưu trữ các giá trị về đa dạng sinh học
• 1.2. Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp sử dụng hợp lý đất ngập nước Quảng Ninh

Đất ngập nước (ĐNN) là một phần quan trọng trong hệ sinh thái của tỉnh Quảng Ninh. Với diện tích lớn và đa dạng sinh học phong phú, ĐNN không chỉ cung cấp tài nguyên thiên nhiên mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc quản lý và sử dụng ĐNN một cách hợp lý đang trở thành thách thức lớn. Các giải pháp cần thiết để bảo tồn và phát triển bền vững ĐNN là rất quan trọng.

1.1. Đặc điểm và vai trò của đất ngập nước tại Quảng Ninh

Đất ngập nước tại Quảng Ninh có vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và cung cấp các dịch vụ sinh thái. ĐNN là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, đồng thời cũng là nguồn cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Việc bảo tồn ĐNN không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Tình trạng hiện tại của đất ngập nước ở Quảng Ninh

Hiện nay, đất ngập nước ở Quảng Ninh đang phải đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên không bền vững và biến đổi khí hậu. Những tác động này đã dẫn đến sự suy giảm chất lượng và diện tích của ĐNN, ảnh hưởng đến đời sống của người dân và hệ sinh thái.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý đất ngập nước Quảng Ninh

Quản lý đất ngập nước tại Quảng Ninh đang gặp nhiều khó khăn do sự phát triển kinh tế nhanh chóng và các hoạt động khai thác tài nguyên. Các vấn đề như ô nhiễm, xói mòn và mất đa dạng sinh học đang ngày càng gia tăng. Cần có những biện pháp cụ thể để giải quyết các thách thức này.

2.1. Tác động của phát triển kinh tế đến đất ngập nước

Sự phát triển kinh tế tại Quảng Ninh, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp và du lịch, đã gây áp lực lớn lên đất ngập nước. Các hoạt động khai thác khoáng sản và xây dựng cơ sở hạ tầng đã làm giảm diện tích và chất lượng của ĐNN, dẫn đến mất mát các dịch vụ sinh thái quan trọng.

2.2. Ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến đất ngập nước

Ô nhiễm từ các nguồn thải công nghiệp và sinh hoạt đang làm suy giảm chất lượng nước trong các vùng đất ngập nước. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của các loài sinh vật mà còn tác động tiêu cực đến đời sống của người dân sống xung quanh.

III. Phương pháp bảo tồn và sử dụng hợp lý đất ngập nước

Để bảo tồn và sử dụng hợp lý đất ngập nước tại Quảng Ninh, cần áp dụng các phương pháp quản lý bền vững. Các giải pháp này bao gồm quy hoạch sử dụng đất, bảo vệ các khu vực nhạy cảm và tăng cường giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của ĐNN.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất ngập nước hiệu quả

Quy hoạch sử dụng đất ngập nước cần được thực hiện một cách khoa học, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Cần xác định rõ ranh giới và chức năng của từng khu vực ĐNN để có kế hoạch quản lý phù hợp.

3.2. Tăng cường bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước

Các biện pháp bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái ĐNN cần được triển khai, bao gồm trồng cây, khôi phục các vùng đất ngập nước đã bị suy thoái và bảo vệ các loài động thực vật quý hiếm. Điều này không chỉ giúp phục hồi môi trường mà còn tạo ra các cơ hội sinh kế cho cộng đồng địa phương.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đất ngập nước

Nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp bảo tồn đất ngập nước đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các dự án bảo tồn đã giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng và cải thiện chất lượng môi trường. Những kết quả này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi hơn.

4.1. Các dự án bảo tồn thành công tại Quảng Ninh

Nhiều dự án bảo tồn đất ngập nước đã được triển khai tại Quảng Ninh, mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc phục hồi hệ sinh thái và nâng cao chất lượng nước. Các dự án này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương.

4.2. Kết quả nghiên cứu về đa dạng sinh học trong đất ngập nước

Các nghiên cứu về đa dạng sinh học trong đất ngập nước đã chỉ ra sự phong phú của các loài động thực vật tại Quảng Ninh. Việc bảo tồn các loài này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần vào phát triển du lịch bền vững.

V. Kết luận và tương lai của đất ngập nước Quảng Ninh

Việc bảo tồn và sử dụng hợp lý đất ngập nước tại Quảng Ninh là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ để đảm bảo sự phát triển bền vững cho ĐNN. Tương lai của đất ngập nước phụ thuộc vào những hành động cụ thể ngay từ bây giờ.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác trong bảo tồn đất ngập nước

Sự hợp tác giữa các bên liên quan là rất quan trọng trong việc bảo tồn đất ngập nước. Các tổ chức, cộng đồng và chính quyền cần làm việc cùng nhau để xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho đất ngập nước

Định hướng phát triển bền vững cho đất ngập nước cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích việc bảo tồn ĐNN, đồng thời tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đất ngập nước (ĐNN) chiếm khoảng 6% bề mặt trái đất, tương đương 8,6 triệu km², đóng vai trò thiết yếu trong đời sống cộng đồng và đa dạng sinh học toàn cầu. Ở Việt Nam, diện tích ĐNN khoảng 5,81 triệu ha, chiếm 8% tổng diện tích ĐNN châu Á, trong đó ĐNN nội địa chiếm khoảng 10%. Tỉnh Quảng Ninh, với diện tích tự nhiên trên 610.000 ha và dân số hơn 1,1 triệu người, sở hữu hệ sinh thái ĐNN đa dạng, đặc biệt là các vùng đất ngập nước nội địa như sông Đá Bạc, hồ Yên Lập và vùng trồng lúa nước. Quảng Ninh có vị trí địa lý chiến lược, nằm trong tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, với điều kiện tự nhiên đa dạng từ đồi núi đến đồng bằng ven biển, khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa trung bình 2.000-2.500 mm/năm.

Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và khai thác tài nguyên đã gây áp lực lớn lên các vùng ĐNN, dẫn đến suy thoái chất lượng đất và nước, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và sinh kế người dân. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng sử dụng và chất lượng các vùng ĐNN nội địa tại Quảng Ninh, phân tích dịch vụ hệ sinh thái, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng hợp lý nhằm bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên ĐNN trong giai đoạn 2010-2015. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản lý địa phương nâng cao hiệu quả bảo tồn, khai thác và sử dụng ĐNN, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững của tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Công ước Ramsar (1971): Định nghĩa và phân loại ĐNN, nhấn mạnh vai trò của ĐNN trong bảo tồn đa dạng sinh học và cung cấp dịch vụ hệ sinh thái.
• Mô hình DPSIR (Động lực - Áp lực - Trạng thái - Tác động - Đáp ứng): Công cụ phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế - xã hội và môi trường, giúp đánh giá nguyên nhân và hậu quả của các tác động lên ĐNN.
• Dịch vụ hệ sinh thái (Millennium Ecosystem Assessment, 2005): Phân loại dịch vụ thành bốn nhóm chính gồm dịch vụ cung cấp, điều tiết, hỗ trợ và văn hóa, làm cơ sở đánh giá giá trị và vai trò của ĐNN.

Các khái niệm chính bao gồm: đất ngập nước nội địa, dịch vụ hệ sinh thái, chất lượng nước và đất, đa dạng sinh học, và quản lý tài nguyên bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kế thừa số liệu thống kê từ Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh, các báo cáo quan trắc môi trường, điều tra thực địa tại 3 vùng ĐNN nội địa gồm sông Đá Bạc, hồ Yên Lập và vùng trồng lúa nước huyện Đông Triều.
• Phương pháp điều tra: Sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA) với 15 hộ dân được chọn ngẫu nhiên, thu thập thông tin về vai trò ĐNN, sinh kế, khai thác và bảo vệ tài nguyên.
• Phân tích dữ liệu: Áp dụng mô hình DPSIR để phân tích chuỗi nhân quả giữa các yếu tố kinh tế - xã hội và môi trường; đánh giá dịch vụ hệ sinh thái dựa trên phân loại của Millennium Ecosystem Assessment.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu từ giai đoạn 2010-2015, với các đợt khảo sát thực địa và quan trắc môi trường từ năm 2011 trở đi.

Cỡ mẫu khảo sát 15 hộ dân nhằm đảm bảo tính đại diện cho các cộng đồng sống quanh vùng ĐNN nghiên cứu. Phương pháp phân tích tổng hợp kết hợp số liệu định lượng và định tính nhằm đưa ra đánh giá toàn diện về hiện trạng và tiềm năng sử dụng ĐNN.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng đất và nước ĐNN nội địa Quảng Ninh:

   • Diện tích đất nông nghiệp toàn tỉnh là 450.582 ha, trong đó đất trồng lúa nước chiếm 26.590 ha (5,9%).
   • Hệ thống sông suối ngắn, dốc lớn, lưu vực nhỏ, lượng mưa trung bình trên 2.000 mm/năm, tạo điều kiện thuận lợi cho hình thành ĐNN nội địa.
   • Tổng trữ lượng nước mặt khoảng 7,26 tỷ m³, trong đó khai thác nước mặt cho sản xuất công nghiệp chiếm 88,4%, nông nghiệp 10,5%, sinh hoạt 1,1%.

2. Chất lượng nước mặt và đất:

   • Chất lượng nước hồ Yên Lập và các hồ đập khác nhìn chung đạt tiêu chuẩn QCVN 08:2015/BTNMT cho mục đích sinh hoạt và sản xuất, tuy nhiên hồ Nội Hoàng bị acid hóa (pH < 4) và ô nhiễm kim loại nặng vượt giới hạn cho phép.
   • Hàm lượng BOD5 và COD tại các điểm quan trắc dao động trong giới hạn cho phép, có xu hướng giảm tại hồ Yên Lập từ năm 2012 đến 2013.
   • Đất trồng lúa có độ phì nhiêu trung bình đến thấp, pH từ 5,16 đến 5,95, hàm lượng dinh dưỡng N, P, K ở mức trung bình đến thấp, chịu ảnh hưởng bởi xói mòn và khai thác than.

3. Dịch vụ hệ sinh thái ĐNN nội địa:

   • Dịch vụ cung cấp: 86,2% người dân đánh giá ĐNN rất quan trọng trong cung cấp nước sinh hoạt và sản xuất; 67,7% đánh giá cao vai trò cung cấp thực phẩm; 60% đánh giá quan trọng về thủy sản.
   • Dịch vụ điều tiết: 65% người dân nhận thức rõ vai trò hạn chế lũ lụt, xói mòn và rửa trôi của ĐNN.
   • Dịch vụ văn hóa: Quảng Ninh có hơn 600 di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, thu hút khoảng 2 triệu lượt khách du lịch tâm linh hàng năm tại Yên Tử.
   • Dịch vụ hỗ trợ: ĐNN là nơi sinh sống của 147 loài thực vật nổi và 77 loài động vật nổi, nhiều loài cá đặc hữu và quý hiếm, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học.

4. Ảnh hưởng của hoạt động kinh tế:

   • Quá trình công nghiệp hóa và khai thác than làm giảm diện tích đất nông nghiệp, gây ô nhiễm đất và nước, ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp và chất lượng sản phẩm.
   • Diện tích đất nông nghiệp giảm khoảng 24.852 ha từ 2010-2015 do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp.

Thảo luận kết quả

Các kết quả cho thấy ĐNN nội địa tại Quảng Ninh đóng vai trò thiết yếu trong cung cấp nước, thực phẩm và bảo tồn đa dạng sinh học, đồng thời góp phần điều hòa khí hậu và hạn chế thiên tai. Chất lượng nước và đất nhìn chung đáp ứng yêu cầu sử dụng, nhưng có những điểm nóng ô nhiễm cần được xử lý, đặc biệt là khu vực khai thác than. So với các nghiên cứu trong khu vực Đông Bắc Việt Nam, kết quả tương đồng về vai trò dịch vụ hệ sinh thái và những thách thức do phát triển kinh tế gây ra.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố diện tích đất nông nghiệp, biểu đồ tỷ lệ khai thác nước mặt theo mục đích, bảng so sánh chất lượng nước các hồ đập, và biểu đồ đánh giá mức độ quan trọng của dịch vụ hệ sinh thái theo khảo sát người dân. Những phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết của quản lý bền vững ĐNN nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát chất lượng nước, đất

   • Thiết lập hệ thống quan trắc môi trường mở rộng, đặc biệt tại các khu vực khai thác than và vùng ĐNN trọng điểm.
   • Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, chính quyền địa phương.

2. Phục hồi và bảo vệ vùng đất ngập nước nội địa

   • Thực hiện các biện pháp phủ xanh, hoàn nguyên đất bị suy thoái, hạn chế khai thác than và vật liệu xây dựng không kiểm soát.
   • Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: Ban quản lý rừng phòng hộ, các tổ chức bảo tồn.

3. Phát triển mô hình nông nghiệp bền vững gắn với ĐNN

   • Khuyến khích áp dụng kỹ thuật canh tác hữu cơ, luân canh, sử dụng nguồn nước hợp lý, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
   • Thời gian: 2-4 năm; Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, hợp tác xã nông nghiệp.

4. Phát triển du lịch sinh thái và văn hóa dựa trên ĐNN

   • Xây dựng các tour du lịch sinh thái, bảo tồn di tích lịch sử gắn với ĐNN, nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị ĐNN.
   • Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, doanh nghiệp du lịch.

5. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng

   • Tổ chức các chương trình giáo dục, tập huấn về bảo vệ ĐNN, sử dụng tài nguyên bền vững cho người dân địa phương.
   • Thời gian: liên tục; Chủ thể: UBND các xã, phường, các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách địa phương

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững vùng ĐNN Quảng Ninh.
   • Use case: Xây dựng quy hoạch sử dụng đất, quản lý tài nguyên nước và đất.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành khoa học môi trường, nông nghiệp

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu thực địa và phân tích dịch vụ hệ sinh thái ĐNN nội địa.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn, luận án liên quan đến ĐNN và quản lý tài nguyên.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản và du lịch sinh thái

   • Lợi ích: Hiểu rõ tiềm năng và thách thức trong khai thác tài nguyên ĐNN, từ đó phát triển mô hình kinh doanh bền vững.
   • Use case: Đầu tư phát triển mô hình nuôi trồng thủy sản, du lịch sinh thái tại Quảng Ninh.

4. Cộng đồng dân cư địa phương và các tổ chức phi chính phủ

   • Lợi ích: Nâng cao nhận thức về vai trò của ĐNN, tham gia bảo vệ và sử dụng hợp lý tài nguyên.
   • Use case: Tham gia các hoạt động bảo tồn, phát triển sinh kế bền vững dựa trên ĐNN.

Câu hỏi thường gặp

1. Đất ngập nước nội địa là gì và tại sao quan trọng?
   Đất ngập nước nội địa là vùng đất có nước ngập thường xuyên hoặc tạm thời, bao gồm sông, hồ, đầm lầy nội địa. Chúng cung cấp nước sinh hoạt, hỗ trợ đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và bảo vệ chống lũ lụt, rất quan trọng cho sinh kế và môi trường.

2. Hiện trạng chất lượng nước tại các vùng ĐNN Quảng Ninh ra sao?
   Chất lượng nước tại hồ Yên Lập và các hồ đập khác nhìn chung đạt tiêu chuẩn sinh hoạt, tuy nhiên có điểm nóng ô nhiễm acid và kim loại nặng tại hồ Nội Hoàng do khai thác than. Cần tiếp tục giám sát và xử lý để đảm bảo an toàn.

3. Các dịch vụ hệ sinh thái ĐNN nội địa cung cấp những gì?
   ĐNN cung cấp nước sạch, thực phẩm, thủy sản, điều hòa khí hậu, hạn chế lũ lụt, bảo tồn đa dạng sinh học và giá trị văn hóa, du lịch. Đây là nguồn tài nguyên thiết yếu cho phát triển bền vững.

4. Nguyên nhân chính gây suy thoái ĐNN tại Quảng Ninh?
   Chủ yếu do khai thác than, đô thị hóa, chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp, ô nhiễm môi trường và quản lý chưa hiệu quả.

5. Giải pháp nào hiệu quả để bảo vệ và sử dụng ĐNN hợp lý?
   Tăng cường quản lý, phục hồi đất và nước, phát triển nông nghiệp bền vững, thúc đẩy du lịch sinh thái, nâng cao nhận thức cộng đồng và giám sát môi trường liên tục là các giải pháp thiết thực.

Kết luận

• ĐNN nội địa Quảng Ninh có diện tích lớn, đa dạng sinh học phong phú và cung cấp nhiều dịch vụ hệ sinh thái quan trọng cho phát triển kinh tế xã hội.
• Chất lượng nước và đất nhìn chung đáp ứng yêu cầu sử dụng, nhưng có những điểm ô nhiễm cần xử lý, đặc biệt liên quan đến khai thác than.
• Dịch vụ cung cấp nước, thực phẩm và điều tiết môi trường của ĐNN được cộng đồng đánh giá cao, góp phần nâng cao đời sống và bảo vệ môi trường.
• Quá trình phát triển kinh tế đã gây áp lực lên ĐNN, đòi hỏi các giải pháp quản lý bền vững và phục hồi tài nguyên.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm bảo tồn, sử dụng hợp lý ĐNN nội địa, làm cơ sở cho các chính sách phát triển bền vững của tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn tiếp theo.

Khuyến khích các cơ quan chức năng triển khai hệ thống quan trắc mở rộng, áp dụng các giải pháp phục hồi và phát triển bền vững, đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu và truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị ĐNN.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Đất ngập nƣớc (ĐNN) có mặt khắp mọi nơi trên thế giới, từ vùng ẩm nhiệt đới đến các vùng ôn đới và chiếm diện tích khoảng 6% bề mặt trái đất, nghĩa là khoảng 8,6 triệu km2. ĐNN có vai trò quan trọng đối với đời sống của các cộng đồng dân cƣ. Hiện nay, khoảng 70% dân số thế giới ở các vùng cửa sông ven biển và xung quanh các thủy vực nội địa. ĐNN còn là nơi sinh sống của một số lƣợng lớn các loài động và thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm.

Ở Việt Nam, ĐNN rất đa dạng với diện tích xấp xỉ 5.000 ha, chiếm khoảng 8% diện tích toàn bộ các vùng ĐNN của Châu Á. ĐNN Việt Nam gồm 2 nhóm: ĐNN nội địa và ĐNN ven biển. ĐNN ven biển phân bố rộng khắp chiều dài bờ biển Việt Nam bao gồm rừng ngập mặn (RNM), ĐNN cửa sông, bãi triều, đầm phá và vùng biển có độ nƣớc sâu không quá 6 m khi triều kiệt. Tuy nhiên, ĐNN của thế giới cũng nhƣ tại Việt Nam đang bị suy giảm khá mạnh cả về chất và lƣợng do nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó có nguyên nhân do các tác động của các hoạt động phát triển kinh tế, xã hội của con ngƣời cũng nhƣ ảnh hƣởng của các yếu tố tự nhiên.

ĐNN thƣờng rất nhạy cảm với các hoạt động của con ngƣời và các tác động của thiên nhiên. Do đó, việc quản lý ĐNN một cách hợp lý, sao cho vừa sử dụng những tài nguyên của ĐNN để phục vụ cuộc sống của ngƣời dân và cho xã hội nhƣng vẫn duy trì đƣợc các chức năng và thuộc tính của ĐNN đang trở thành mối quan tâm của các nhà quản lý, các nhà hoạch định chính sách và ban hành các quyết định liên quan đến ĐNN. Quảng Ninh là một tỉnh ở vùng Đông Bắc Việt Nam , với diện tích đất tự nhiên trên 609.000 ha và dân số hơn 1,1 triệu ngƣời. Quảng Ninh có đƣờng biên giới giáp với Trung Quốc dài 112 km , đƣờng bờ biển dài 250 km nên giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội , quốc phòng , an ninh của đất nƣớc.

Với vị trí nhƣ trên , Quảng Ninh là một trong những địa bàn trọng điểm trong chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội vùng vịnh Bắc Bộ và vùng KTTĐ Bắc Bộ đến năm 2020. Là một tỉnh giàu tiềm năng phát triển kinh tế xã hội , có Vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới và có trữ lƣợng các mỏ than lớn ; Quảng Ninh có các hoạt động kinh tế sôi động đặc biệt là công nghiệp , du lịch và thƣơng mại. Đây là những điều kiện cho tỉnh Quảng Ninh có quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa, quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ. Đây vừa là động lực phát triển nhƣng đồng thời cũng là những nguyên nhân gây ra những tác động mạnh đến môi trƣờng ở Quảng Ninh nói 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chung và môi trƣờng nƣớc nói riêng.

Trên thực tế hiện nay, Quảng Ninh đang phải đối mặt với nguy cơ suy thoái môi trƣờng nƣớc mặt do tác động của quá trình phát triển, đặc biệt là các hoạt động khai thác khoáng sản, đô thị hóa và dịch vụ du lịch. Quảng Ninh là là một tỉnh ven biển với các hệ sinh thái ĐNN rất đa dạng và phong phú. Đây là nguồn sinh kế chủ yếu của phần lớn ngƣời dân Quảng Ninh ,đặc biệt là các cộng dân cƣ nông thôn .Với hệ thống sông , hồ dầy đặc và đƣờng bờ biển kéo dài , các hệ sinh thái ĐNN Quảng Ninh đóng góp quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của ĐNN , đề tài “ Nghiên cứu đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý một số vùng đất ngập nước nội địa ở tỉnh Quảng Ninh’’ đƣợc đặt ra nhằm nghiên cứu , phân tích và đánh giá hiện trạng đất ngập nƣớc nội địa ở tỉnh Quảng Ninh.

Đây là những thông tin quan trọng góp phần quản lý khai thác hợp lý và bền vững các vùng đất ngập nƣớc nội địa ở Quảng Ninh, góp phần vào nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn về sử dụng hợp lý ĐNN nội địa , các yếu tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng và hiệu quả quản lý, bảo tồn, khai thác và sử dụng tài nguyên ĐNN nội địa ở tỉnh Quảng Ninh, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp sử dụng hợp lý một số vùng ĐNN nội địa ở tỉnh Quảng Ninh Các giải pháp sử dụng hợp lý một số vùng ĐNN nội địa có thể sử dụng là tài liệu tham khảo cho các nhà quản lý địa phuơng, góp phần nâng cao hiệu quả các hoạt động quản lý ,bảo tồn và sử dụng hợp lý ĐNN ở tỉnh Quảng Ninh. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO 1.Tổng quan về đất ngập nƣớc 1.Khái niệm đất ngập nƣớc Đất ngập nƣớc rất đa dạng, có mặt ở khắp mọi nơi và là cấu thành quan trọng của cảnh quan trên mọi miền trên thế giới. Hàng thế kỷ nay, con ngƣời và các nền văn hóa nhân loại đƣợc hình thành và phát triển dọc theo các triền sông hoặc ngay trên các vùng đất ngập nƣớc (ĐNN).

ĐNN đã và đang bị suy thoái và mất đi ở mức báo động, mặc dù ngày nay ngƣời ta đã nhận biết đƣợc các chức năng và giá trị to lớn của chúng (Mitsch và Gosselink, 1986&1993; Dugan, 1990; Keddy, 2000). Một điểm chung của ĐNN thuộc các loại hình khác nhau, đó là chúng đều có nƣớc nông hoặc đất bão hòa nƣớc, tồn trữ các chất hữu cơ thực vật phân hủy chậm, và nuôi dƣỡng rất nhiều loài động vật, thực vật thích ứng với điều kiện bão hòa nƣớc. Tuy nhiên, tùy thuộc vào loại hình, sự phân bố cùng với những mục đích sử dụng khác nhau mà có nhiều định nghĩa về ĐNN. Trên thế giới hiện nay có khoảng trên 50 định nghĩa, khái niệm khác nhau về ĐNN.

Theo công ƣớc RAMSAR (Công ƣớc về các vùng ĐNN có tầm quan trọng quốc tế, đặc biệt nhƣ là nơi cƣ trú của các loài chim nƣớc – Convention on wetland of international importance, especially as waterfowl habitat), ĐNN đƣợc xác định là: “Các vùng đầm lầy, than bùn hoặc vùng nƣớc tự nhiên hay nhân tạo, có nƣớc thƣờng xuyên hay tạm thời, nƣớc đứng hay nƣớc chảy, nƣớc ngọt, nƣớc lợ hay nƣớc mặn, kể cả các vùng nƣớc ven biển có độ sâu không quá 6m khi thủy triều thấp đều là các vùng ĐNN” (Điều 1. Công ƣớc Ramsar, 1971 và có hiệu lực ngày 21 tháng 12 năm 1975 ) 1. Phân loại đất ngập nƣớc Cũng nhƣ cách định nghĩa ĐNN, hiện nay cũng có rất nhiều cách phân chia các loại ĐNN tùy thuộc vào từng mục đích sử dụng mà ở mỗi quốc gia lại có những cách phân chia khác nhau. Ở Việt Nam, việc phân loại ĐNN đã đƣợc nghiên cứu và áp dụng từ năm 1989 (D.Scott, Lê Diên Dực, Mai Đình Yên, 2002).

Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu về phân loại ĐNN của Việt Nam (Phan Nguyên Hồng và cs , 1997; Lê Diên Dực, 1998; Nguyễn Chu Hồi và cs, 1999; Nguyễn Ngọc Anh và cs, 1999; Bộ KHCN&MT, 2001; Nguyễn Chí Thành và cs, 1999, 2002; Vũ Trung Tạng, 2004, 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hoàng Văn Thắng, 2005). Các công trình này dựa chủ yếu vào hệ thống phân loại của Công ƣớc Ramsar và chỉ dừng lại ở mức nêu ra những vùng ĐNN mà chƣa hoặc ít đƣa ra các yếu tố để “xác định ranh giới” cũng nhƣ “phân biệt” giữa các loại hình ĐNN (Nguyễn Chí Thành và cs. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2004) cũng đã đƣa ra hệ thống phân loại tiêu chuẩn ngành với 2 hệ thống, 6 hệ thống phụ, 12 lớp, và 69 lớp phụ. Công ƣớc Ramsar và phân loại đất ngập nƣớc của Việt Nam / Cục Bảo vệ Môi trƣờng Theo dự thảo Chiến lƣợc Đất ngập nƣớc Việt Nam của Cục Môi trƣờng (Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trƣờng), các kiểu ĐNN đƣợc liệt kê và mô tả bao gồm: 1) Các vịnh nông và các eo biển có độ sâu 6m khi triều thấp 2) Các vùng cửa sông, châu thổ, bãi triều 3) Những vùng bờ biển có đá, vách đá, bãi cát hay bãi sỏi 4) Vùng đầm lầy ngập mặn, rừng ngập mặn 5) Những đầm phá ven biển dù là nƣớc mặn hay nƣớc lợ 6) Ruộng muối (nhân tạo) 7) Ao nuôi trồng thủy sản 8) Sông suối và hệ thống thoát nƣớc nội địa 9) Đầm lầy ven sông, đầm lầy nƣớc ngọt 10) Hồ chứa nƣớc tự nhiên, hồ chứa nƣớc nhân tạo 11) Rừng ngập nƣớc theo mùa (nhƣ rừng Tràm) 12) Đất cấy ngập nƣớc, đất đƣợc tƣới tiêu 13) Bãi than bùn 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Phân loại/ Kiểm kê đất ngập nƣớc theo Lê Diên Dực (1989) Lê Diên Dực (1989) dựa trên hệ thống phân loại ĐNN của Công ƣớc Ramsar (1971), chia ĐNN ở Việt Nam thành 20 loại ĐNN nhƣ sau: 1) Các vịnh nông từ 6m trở lại khi triều thấp 2) Các vùng cửa sông, châu thổ 3) Những đảo nhỏ xa bờ 4) Những vùng bờ biển có đá, vách đá ven biển 5) Những bãi biển dù là cát hay sỏi 6) Những bãi biển dù là bùn hay là cát 7) Vùng đầm lầy có rừng ngập mặn 8) Những đầm phá ven biển dù là nƣớc lợ hay nƣớc mặn 9) Những ruộng muối 10) Ao tôm, cá 11) Sông suối chảy chậm dƣới mức trung bình 12) Sông suối chảy nhanh trên mức trung bình 13) Đầm lầy ven sông 14) Hồ nƣớc ngọt 15) Ao nƣớc ngọt (< 8 ha), đầm lầy nƣớc ngọt 16) Ao nƣớc mặn, những hệ thống thoát nƣớc nội địa 17) Đập chứa nƣớc; 18) Rừng ngập nƣớc, đất đƣợc tƣới tiêu 19) Đất cày cấy ngập nƣớc, đất đƣợc tƣới tiêu 20) Bãi than bùn Theo Nguyễn Chu Hồi và các tác giả khác (1999), những vùng ĐNN và hệ sinh thái ĐNN ven biển thực chất là những đơn vị cấu trúc tự nhiên tồn tại độc lập nhƣng phát triển trong mối quan hệ gắn bó với các hệ lân cận… Vì vậy đòi hỏi phải có 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phƣơng thức khai thác, sử dụng và quản lý phù hợp.

Với mục đích nhƣ vậy và dựa vào hệ thống phân loại ĐNN của Cowardin.M (1979) cùng những kết quả áp dụng cho các vùng ven biển SriLanka (1994), Nguyễn Chu Hồi đã chia ĐNN ven biển thành ba nhóm lớn: các vùng đất thấp ven biển; vùng ĐNN triều và các đảo hoang nhỏ.