CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG BÁN LẺ 1. Tổng quan về tín dụng ngân hàng 1. Khái niệm Tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng một lượng giá trị được biểu hiện dưới hình thức tiền tệ hay hiện vật, từ người sở hữu sang người sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định và khi đến thời hạn của khoảng thời gian trên, người sử dụng phải hoàn trả lại cho người sở hữu một lượng giá trị lớn hơn. Phần tăng thêm về giá trị được gọi là phần lời hay phần lợi tức.
Đây chính là cái giá mà người sử dụng phải trả cho người sở hữu để được quyền sử dụng một lượng tiền tệ hay hiện vật nhất định. Thuật ngữ “tín dụng” xuất phát từ gốc La tinh, có nghĩa là lòng tin, sự tín nhiệm; tín dụng là một phạm trù kinh tế khách quan tồn tại qua nhiều hình thái kinh tế xã hội khác nhau. Quan hệ tín dụng thời sơ khai chủ yếu bằng hiện vật và dưới hình thức cho vay nặng lãi trên cơ sở của nền sản xuất hàng hóa nhỏ, kém phát triển ở các thời kỳ Chiếm hữu nô lệ, Phong kiến và phát triển mạnh mẽ vào thời kỳ đại công nghiệp của phương thức sản xuất Tư bản chủ nghĩa. Và quan hệ tín dụng không chỉ bằng hiện vật mà còn phát triển bằng hiện kim, với các hình thức tín dụng tiến bộ hơn: tín dụng ngân hàng, tín dụng chính phủ… Tín dụng ngân hàng là quan hệ giữa các ngân hàng thương mại, các tổ chức tín dụng với các công ty, doanh nghiệp và cá nhân,… được thực hiện dưới hình thức ngân hàng đứng ra huy động vốn bằng tiền và cho vay (cấp tín dụng) đối với các đối tượng nói trên.
Như vậy trong mối quan hệ trên, ngân hàng vừa là người đi vay vừa là người cho vay.Với tư cách là người đi vay, ngân hàng nhận tiền gửi hoặc phát hành các chứng chỉ tiền gửi để tập trung các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi trong xã hội làm nguồn vốn hoạt động của mình. Ngược lại, với tư cách là người cho vay, ngân hàng cung cấp vốn tín dụng cho các thành phần kinh tế dưới nhiều hình thức khác nhau như cho vay, chiết khấu chứng từ có giá, bảo lãnh, cho thuê tài chính,… Thông qua Nguyễn Đức Chính Lớp: NHH-K12 Khoá luận tốt nghiệp 6 Khoa ngân hàng hoạt động này, ngân hàng có thể cung ứng vốn kịp thời cho nền kinh tế đồng thời tối đa hóa hiệu quả sử dụng đồng vốn của mình. Tín dụng góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển Trong quá trình sản xuất kinh doanh, để duy trì hoạt động liên tục đòi hỏi vốn của các doanh nghiệp phải đồng thời tồn tại ở cả ba giai đoạn: dự trữ - sản xuất - lưu thông nên hiện tượng thừa vốn, thiếu vốn tạm thời luôn xảy ra tại các doanh nghiệp. Từ đó, tín dụng đã góp phần điều tiết các nguồn vốn tạo điều kiện cho quátrình sản xuất kinh doanh không bị gián đoạn.
Mặt khác, với mục tiêu mở rộng sản xuất đối với từng doanh nghiệp thì yêu cầu về vốn là một trong những mối quan tâm hàng đầu được đặt ra.Bởi lẽ để đẩy nhanh tiến độ phát triển sản xuất không chỉ chờ vốn tự có mà doanh nghiệp phải biết tận dụng những dòng chảy khác của vốn xã hội. Từ đó, tín dụng với tư cách là nơi tập trung đại bộ phận vốn nhàn rỗi sẽ là trung tâm đáp ứng nhu cầu vốn bổ sung cho đầu tư phát triển. Qua đó cho thấy vốn tín dụng luôn chiếm vị trí đáng kể trong kết cấu vốn lưu động và vốn cố định của doanh nghiệp.Nói cách khác, tín dụng luôn luôn là người trợ thủ đắc lực cho các đơn vị sản xuất kinh doanh, là người bạn đường trong tiến trình phát triển kinh tế. Tín dụng góp phần ổn định tiền tệ, ổn định giá cả Trong khi thực hiện chức năng tập trung và phân phối lại tiền tệ, tín dụng đã góp phần làm giảm khối lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế, đặc biệt là tiền mặt trong tay các tầng lớp dân cư, làm giảm áp lực lạm phát, nhờ vậy góp phần ổn định tiền tệ.
Mặt khác, do cung ứng vốn tín dụng cho nền kinh tế, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoàn thành kế hoạch sản xuất kinh doanh, làm cho sản xuất ngày càng phát triển, sản phẩm hàng hóa dịch vụ làm ra ngày càng nhiều, đáp ứng được nhu cầu ngày càng gia tăng của xã hội, chính nhờ đó mà tín dụng góp phần làm ổn định thị trường giá cả trong nước. Nguyễn Đức Chính Lớp: NHH-K12 Khoá luận tốt nghiệp 7 Khoa ngân hàng 1. Góp phần ổn định đời sống, tạo công ăn việc làm và ổn định trật tự xã hội Một mặt, do tín dụng có tác dụng thúc đẩy nền kinh tế phát triển, sản xuất hàng hóa và dịch vụ ngày càng gia tăng có thể thỏa mãn nhu cầu đời sống của người lao động. Mặt khác, do vốn tín dụng cung ứng đã tạo ra khả năng trong việc khaithác các tiềm năng sẵn có trong xã hội về tài nguyên thiên nhiên, về lao động,…, dođó có thể thu hút nhiều lực lượng lao động của xã hội để tạo ra lực lượng sản xuấtmới nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Một xã hội phát triển lành mạnh, đời sống được ổn định, ai cũng có việc làm,đó là tiền đề quan trọng để ổn định trật tự xã hội. Tạo điều kiện để phát triển mối quan hệ kinh tế với nước ngoài Tín dụng còn có vai trò quan trọng để mở rộng và phát triển các mối quan hệkinh tế đối ngoại và mở rộng giao lưu quốc tế. Sự phát triển của tín dụng không chỉở trong phạm vi quốc gia trong nước mà còn mở rộng ra cả phạm vi quốc tế, nhờ đónó thúc đẩy mở rộng và phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại, nhằm giúp đỡvà giải quyết các nhu cầu lẫn nhau trong quá trình phát triển đi lên của mỗi nước,làm cho các nước có điều kiện xích lại gần nhau hơn và cùng phát triển. Phân loại tín dụng ngân hàng Tín dụng ngân hàng (gọi tắt là tín dụng) có thể phân chia ra nhiều loại khácnhau tuỳ theo những tiêu thức phân loại khác nhau: • Căn cứ theo mục đích sử dụng nguồn vốn: tín dụng sản xuất và lưu thông và tín dụng tiêu dùng • Căn cứ vào thời hạn cấp tín dụng:Tíndụng ngắn hạn, tíndụng trung, tíndụng dài hạn • Căn cứ vào mức độ tín nhiệm của khách hàng:Tín dụng không bảo đảm và tín dụng có bảo đảm • Căn cứ vào hình thức: Cho vay theo món vay, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay theo hạn mức thấu chi.
Nguyễn Đức Chính Lớp: NHH-K12 Khoá luận tốt nghiệp 8 Khoa ngân hàng • Căn cứ vào phương thức hoàn trả nợ vay:tín dụnghoàn trả một lần, tín dụng trả góp, tín dụng hoàn trả theo yêu cầu. • Căn cứ vào đối tượng khách hàng, số lượng và giá trị khoản vay: tín dụng bán buôn và tín dụng bán lẻ. Tổng quan về tín dụng bán lẻ 1.1 Khái niệm Hiện nay, ở nước ta vẫn chưa có khái niệm thống nhất về tín dụng bán lẻ.Trong Luật các tổ chức tín dụng, các loại hình cấp tín dụng được quy định chung,chưa có định nghĩa và giải thích rõ ràng. Tại khoản 2 Điều 50 Luật các tổ chức tíndụng có ghi “Tổ chức tín dụng cho các tổ chức, cá nhân vay ngắn hạn, trung dài hạnnhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, đời sống” được baohàm cả hai nội dung: tín dụng bán buôn và tín dụng bán lẻ.
Xuất phát từ cách hiểu truyền thống trong lĩnh vực thương mại hàng hoá, bánbuôn là hình thức mua bán hàng hoá thông qua các trung gian, đại lý, để bán vớikhối lượng lớn; ngược lại, bán lẻ là hình thức bán hàng mà người bán trực tiếp báncho người mua là người sử dụng, tiêu dùng với khối lượng nhỏ, lẻ. Khi áp dụngtrong hoạt động tín dụng, hiện nay trên thế giới có hai cách hiểu khác nhau về bánbuôn, bán lẻ tín dụng. Thứ nhất, tín dụng bán buôn được hiểu là tất cả các khoản cho vay thông quathị trường tài chính (thị trường tiền tệ liên ngân hàng) hoặc cho vay đối với cáctrung gian tài chính khác (các ngân hàng thương mại, quỹ, các tổ chức làm đại lý ủythác), không tính đến quy mô giá trị khoản vay. Trong khi đó, tín dụng bán lẻ baogồm những khoản cho vay trực tiếp đến người vay cuối cùng với các khoản cho vaycó quy mô giá trị khác nhau.
Người vay cuối cùng ở đây không phân biệt theo quymô lớn hay nhỏ, mà chủ yếu được xác định là người trực tiếp sử dụng vốn vay đưavào đầu tư, không thực hiện việc cho vay tiếp tới các đối tượng khác. Thứ hai, tín dụng bán buôn được hiểu tương tự hình thức thứ nhất, cộng thêm những khoản cho vay công ty và doanh nghiệp lớn khác có giá trị lớn hơn một Nguyễn Đức Chính Lớp: NHH-K12 Khoá luận tốt nghiệp 9 Khoa ngân hàng quymô nào đó tùy theo quy định cụ thể của từng nước. Tíndụng bán lẻ bao gồm tất cả các khoản cho vay trực tiếp đến các người vay cuối cùnglà các cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ và vừa, cộng thêm các khoản chovay đối với những công ty và doanh nghiệp lớn nhưng có quy mô nhỏ hơn một mứcgiá trị nào đấy. Trong thực tế, những tiêu chí phân định giữa bán buôn, bán lẻ nêu trên chỉ làtương đối và không mang tính phổ biến đối với mọi quốc gia, và các ngân hàng,thay đổi theo thời gian, tùy thuộc vào điều kiện thực tiễn cũng như mục đích quảnlý ở từng nơi.
Theo các chuyên gia kinh tế của Học viện Công nghệ Châu Á – AIT, dịch vụngân hàng bán lẻ là cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riênglẻ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua mạng lưới chi nhánh, khách hàng có thểtiếp cận trực tiếp với sản phẩm và dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiệnđiện tử viễn thông và công nghệ thông tin. Theo định nghĩa trên, tín dụng bán lẻđược hiểu là những hình thức cho vay, những khoản vay trực tiếp từng khách hàngcá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua mạng lưới chi nhánh, đượccông nghệ thông tin hỗ trợ triển khai các sản phẩm, giao dịch trực tuyến, lưu giữ vàxử lý cơ sở dữ liệu tập trung… Theo Ngân hàng thương mại cổ phẩn đầu tư và phát triển Việt Nam – BIDV, cấp tín dụng bán lẻlà việc cấp tín dụng cho khách hàng bán lẻ bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu,bảo lãnh và các nghiệp vụ khác.