Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Tại Sở Giao Dịch Ngân Hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

Chuyên khảo kinh tế phân tích Giải pháp cải thiện kết quả hoạt động bảo lãnh đối với sở giao dịch ngân hàng thương mại cổ phần, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Chiến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Hải
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài trợ thương mại
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Đối Với Sở Giao Dịch Ngân Hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.1. Lịch sử ra đời, tồn tại và phát triển của nghiệp vụ Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.2. Khái niệm Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.3. Chủ thể trong hoạt động Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.4. Phân loại Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.5. Chức năng và vai trò của Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.6. Hiệu quả hoạt động Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.6.1. Khái niệm về hiệu quả hoạt động Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.6.2. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.7. Nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động Bảo lãnh ngân hàng
• 1.1.7.1. Nhân tố khách quan
• 1.1.7.2. Nhân tố chủ quan
• 1.1.8. Kinh nghiệm phát triển hoạt động Bảo lãnh của một số ngân hàng quốc tế
• 1.1.8.1. Kinh nghiệm phát triển hoạt động Bảo lãnh từ các ngân hàng quốc tế
• 1.1.8.2. Bài học cho Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH TẠI SỞ GIAO DỊCH NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 2.1.1. Sơ lược về lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam và SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 2.1.2. Tổ chức bộ máy tại SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 2.1.3. Tình hình hoạt động tại SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 2.2. Thực trạng hiệu quả hoạt động Bảo lãnh tại SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam giai đoạn 2009 - 2012
• 2.2.1. Triển khai các văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động Bảo lãnh tại SGD
• 2.2.2. Thực trạng hiệu quả hoạt động Bảo lãnh tại SGD giai đoạn 2009 – 2012
• 2.2.3. Đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động Bảo lãnh tại SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương giai đoạn 2009 - 2012
• 2.2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.2.3.2. Tồn tại và nguyên nhân
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH ĐỐI VỚI SỞ GIAO DỊCH NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển hoạt động Bảo lãnh tại SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 3.2. Cơ hội phát triển và thách thức đặt ra cho hoạt động Bảo lãnh tại SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 3.2.1. Cơ hội phát triển
• 3.2.2. Thách thức
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động Bảo lãnh đối với SGD Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 3.3.1. Giải pháp trước mắt
• 3.3.2. Giải pháp lâu dài
• 3.4. Kiến nghị đối với Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 3.5. Kiến nghị đối với NHNN và Chính phủ
• 3.6. Kiến nghị đối với khách hàng
• 3.7. Kết luận chương 3
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hoạt Động Bảo Lãnh Tại Vietcombank Giới Thiệu Chung

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng Vietcombank đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các giao dịch thương mại và đầu tư. Đây là một hình thức cấp tín dụng, trong đó Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam (Vietcombank) cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh nếu bên này không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình. Dịch vụ bảo lãnh giúp tăng cường uy tín của bên được bảo lãnh, đồng thời giảm thiểu rủi ro cho bên nhận bảo lãnh, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh. Vietcombank cung cấp đa dạng các loại hình bảo lãnh, đáp ứng nhu cầu khác nhau của khách hàng, từ bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng đến bảo lãnh thanh toán và bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước. Dịch vụ bảo lãnh không chỉ là công cụ tài chính mà còn là cầu nối quan trọng, thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Thông tư số 28/2012/TT-NHNN ngày 03/10/2012 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định rõ về hoạt động bảo lãnh ngân hàng.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Bảo Lãnh Tại Vietcombank

Nghiệp vụ bảo lãnh tại Việt Nam nói chung và Vietcombank nói riêng bắt đầu phát triển mạnh mẽ từ những năm cuối thập niên 80, khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường. Ban đầu, bảo lãnh chủ yếu được sử dụng để hỗ trợ các doanh nghiệp nhà nước vay vốn. Tuy nhiên, theo thời gian, phạm vi áp dụng của bảo lãnh ngày càng mở rộng, bao gồm cả các giao dịch thương mại quốc tế và trong nước. Sự phát triển của thị trường bảo lãnh ngân hàng đi đôi với việc hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện cho các ngân hàng như Vietcombank cung cấp dịch vụ bảo lãnh một cách an toàn và hiệu quả hơn. Hiện nay, Vietcombank là một trong những ngân hàng hàng đầu trong lĩnh vực bảo lãnh tại Việt Nam.

1.2. Vai Trò và Lợi Ích của Dịch Vụ Bảo Lãnh Ngân Hàng Vietcombank

Dịch vụ bảo lãnh ngân hàng Vietcombank mang lại nhiều lợi ích cho cả bên được bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh. Đối với bên được bảo lãnh, bảo lãnh giúp tăng cường uy tín, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ký kết hợp đồng và tiếp cận nguồn vốn. Đối với bên nhận bảo lãnh, bảo lãnh giúp giảm thiểu rủi ro, đảm bảo thực hiện nghĩa vụ hợp đồng. Ngoài ra, hoạt động bảo lãnh còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, hỗ trợ sự phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế nói chung. Vietcombank với vai trò là ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam đóng góp vào sự ổn định tăng trưởng tín dụng bảo lãnh.

II. Phân Tích Thực Trạng Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Tại Vietcombank

Để đánh giá hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại Vietcombank, cần xem xét các chỉ số tài chính, hiệu quả kinh doanh và quản lý rủi ro. Các chỉ số như doanh số phát hành bảo lãnh, số dư bảo lãnh, doanh thu từ hoạt động bảo lãnh và tỷ lệ nợ xấu liên quan đến bảo lãnh là những thước đo quan trọng. Phân tích báo cáo tài chính Vietcombank và so sánh với các đối thủ cạnh tranh giúp xác định vị thế của Vietcombank trên thị trường bảo lãnh ngân hàng. Đánh giá cũng cần chú trọng đến việc tuân thủ các quy định pháp luật về bảo lãnh ngân hàng, quy trình bảo lãnh ngân hàng và khả năng ứng dụng công nghệ trong bảo lãnh ngân hàng. Số liệu từ khóa luận tốt nghiệp cho thấy giai đoạn 2009-2012 có sự biến động đáng kể về doanh số và số dư bảo lãnh.

2.1. Các Chỉ Số Đánh Giá Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Vietcombank

Các chỉ số chính để đánh giá hiệu quả hoạt động bảo lãnh bao gồm doanh số phát hành bảo lãnh, số dư bảo lãnh, doanh thu từ hoạt động bảo lãnh, tỷ lệ phí bảo lãnh trên tổng doanh thu, lợi nhuận từ bảo lãnh, tỷ lệ nợ xấu liên quan đến bảo lãnh. Ngoài ra, cần xem xét các chỉ số về năng lực cạnh tranh của Vietcombank trong lĩnh vực bảo lãnh, mức độ hài lòng của khách hàng sử dụng dịch vụ bảo lãnh, và hiệu quả của công tác quản lý rủi ro tín dụng bảo lãnh. Các chỉ số này cần được phân tích trong mối tương quan với quy mô hoạt động, chiến lược kinh doanh và điều kiện thị trường.

2.2. Thực Trạng Triển Khai Quy Trình Bảo Lãnh Ngân Hàng Tại Vietcombank

Quy trình bảo lãnh ngân hàng tại Vietcombank bao gồm các bước: tiếp nhận và thẩm định hồ sơ, quyết định cấp bảo lãnh, phát hành cam kết bảo lãnh, quản lý bảo lãnh, và xử lý khiếu nại (nếu có). Đánh giá thực trạng triển khai quy trình này cần tập trung vào tính hiệu quả, minh bạch và tuân thủ quy định pháp luật. Cần xác định những điểm nghẽn, hạn chế trong quy trình, như thời gian xử lý hồ sơ, chi phí thực hiện, mức độ tự động hóa, và khả năng tích hợp với các hệ thống thông tin khác. Việc cải tiến quy trình bảo lãnh là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.3. Phân Tích Rủi Ro Trong Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Vietcombank

Rủi ro trong hoạt động bảo lãnh tại Vietcombank bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro pháp lý và rủi ro thị trường. Rủi ro tín dụng phát sinh khi bên được bảo lãnh không thực hiện được nghĩa vụ và Vietcombank phải thanh toán thay. Rủi ro hoạt động liên quan đến sai sót trong quy trình, gian lận, hoặc sự cố hệ thống. Rủi ro pháp lý phát sinh khi có tranh chấp về hợp đồng bảo lãnh hoặc vi phạm quy định pháp luật. Rủi ro thị trường liên quan đến biến động lãi suất, tỷ giá hối đoái và các yếu tố kinh tế vĩ mô khác. Việc quản lý rủi ro hiệu quả là yếu tố sống còn để đảm bảo an toàn và bền vững cho hoạt động bảo lãnh.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Tại Vietcombank

Để nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại Vietcombank, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về chiến lược, quy trình, công nghệ và nguồn nhân lực. Về chiến lược, cần xác định rõ phân khúc thị trường bảo lãnh mục tiêu, phát triển sản phẩm bảo lãnh phù hợp với nhu cầu của từng phân khúc, và tăng cường hợp tác với các đối tác. Về quy trình, cần đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, và tăng cường kiểm soát rủi ro. Về công nghệ, cần ứng dụng các giải pháp chuyển đổi số hoạt động bảo lãnh, tự động hóa quy trình, và nâng cao khả năng phân tích dữ liệu. Về nguồn nhân lực, cần đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao, kỹ năng quản lý rủi ro tốt, và tinh thần trách nhiệm cao.

3.1. Đổi Mới Quy Trình Thẩm Định và Cấp Bảo Lãnh Tại Vietcombank

Quy trình thẩm định và cấp bảo lãnh cần được đổi mới theo hướng đơn giản hóa, minh bạch và hiệu quả. Cần xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng tự động, dựa trên các tiêu chí khách quan, để đánh giá rủi ro của khách hàng. Áp dụng công nghệ thông tin để số hóa hồ sơ, giảm thiểu giấy tờ, và tăng tốc độ xử lý. Tăng cường phân cấp, ủy quyền để cán bộ cấp dưới có quyền chủ động hơn trong việc quyết định cấp bảo lãnh. Định kỳ rà soát, đánh giá quy trình để phát hiện những điểm nghẽn, hạn chế và có biện pháp khắc phục kịp thời.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Số Vào Hoạt Động Bảo Lãnh Ngân Hàng Vietcombank

Ứng dụng công nghệ trong bảo lãnh ngân hàng là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh. Cần triển khai các giải pháp như chữ ký số, xác thực điện tử, và cổng thông tin trực tuyến để khách hàng có thể dễ dàng nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ xử lý, và nhận thông báo. Xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu tập trung để phân tích rủi ro, dự báo xu hướng, và đưa ra quyết định kinh doanh. Nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ mới như blockchain, trí tuệ nhân tạo (AI), và học máy (Machine Learning) để tự động hóa quy trình, phát hiện gian lận, và cải thiện trải nghiệm khách hàng.

IV. Tăng Cường Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Bảo Lãnh Tại Vietcombank

Quản lý rủi ro tín dụng bảo lãnh là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và bền vững cho hoạt động bảo lãnh. Cần xây dựng hệ thống cảnh báo sớm để phát hiện những dấu hiệu bất thường, có nguy cơ dẫn đến nợ xấu. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn bảo lãnh của khách hàng. Xây dựng quy trình xử lý nợ xấu hiệu quả, bao gồm thu hồi nợ, phát mại tài sản, và khởi kiện. Nâng cao năng lực của cán bộ quản lý rủi ro, đào tạo về các kỹ năng phân tích rủi ro, đánh giá tài sản, và xử lý nợ xấu.

4.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Cảnh Báo Sớm Rủi Ro Bảo Lãnh Vietcombank

Hệ thống cảnh báo sớm rủi ro cần dựa trên các chỉ số tài chính, phi tài chính, và thông tin thị trường. Các chỉ số tài chính bao gồm tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu, khả năng thanh toán lãi vay, và dòng tiền hoạt động. Các chỉ số phi tài chính bao gồm uy tín của khách hàng, năng lực quản lý, và tình hình kinh doanh. Thông tin thị trường bao gồm biến động giá cả, cạnh tranh, và chính sách. Hệ thống cảnh báo sớm cần được cập nhật liên tục và có khả năng phân tích dữ liệu lớn để phát hiện những dấu hiệu bất thường một cách kịp thời.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Bảo Lãnh

Cán bộ quản lý rủi ro cần được đào tạo về các kỹ năng phân tích rủi ro, đánh giá tài sản, và xử lý nợ xấu. Đào tạo cần kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thông qua các khóa học, hội thảo, và chương trình thực tập. Cần xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng cho cán bộ quản lý rủi ro, tạo động lực để họ không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ. Khuyến khích cán bộ tham gia các chứng chỉ chuyên môn về quản lý rủi ro do các tổ chức uy tín cấp.

V. Mở Rộng Thị Trường và Phát Triển Sản Phẩm Bảo Lãnh Vietcombank

Để tăng trưởng hoạt động bảo lãnh, Vietcombank cần mở rộng thị trường và phát triển sản phẩm. Cần tập trung vào các phân khúc thị trường tiềm năng như doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), dự án cơ sở hạ tầng, và thương mại quốc tế. Phát triển các sản phẩm bảo lãnh phù hợp với nhu cầu của từng phân khúc, như bảo lãnh vay vốn, bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, và bảo lãnh thanh toán. Tăng cường quảng bá, giới thiệu sản phẩm bảo lãnh đến khách hàng, thông qua các kênh truyền thông, hội thảo, và sự kiện.

5.1. Nghiên Cứu Thị Trường và Phân Khúc Khách Hàng Bảo Lãnh Tiềm Năng

Nghiên cứu thị trường bảo lãnh ngân hàng để xác định xu hướng, cơ hội, và thách thức. Phân khúc khách hàng theo quy mô, ngành nghề, và nhu cầu sử dụng bảo lãnh. Tìm hiểu nhu cầu của từng phân khúc để phát triển sản phẩm bảo lãnh phù hợp. Xây dựng cơ sở dữ liệu về khách hàng tiềm năng để tiếp cận và giới thiệu sản phẩm một cách hiệu quả.

5.2. Phát Triển Các Sản Phẩm Bảo Lãnh Ngân Hàng Mới Tại Vietcombank

Phát triển các sản phẩm bảo lãnh mới, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng. Ví dụ: bảo lãnh cho các dự án năng lượng tái tạo, bảo lãnh cho các giao dịch thương mại điện tử, và bảo lãnh cho các khoản vay tiêu dùng. Thiết kế sản phẩm bảo lãnh linh hoạt, có thể tùy chỉnh theo yêu cầu của từng khách hàng. Đảm bảo sản phẩm bảo lãnh tuân thủ quy định pháp luật và có mức phí cạnh tranh.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Bảo Lãnh Tại Vietcombank

Hoạt động bảo lãnh đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sự phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế. Vietcombank có nhiều cơ hội để nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh và tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường. Triển vọng phát triển bảo lãnh tại Vietcombank là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số. Để đạt được thành công, Vietcombank cần triển khai đồng bộ các giải pháp về chiến lược, quy trình, công nghệ, nguồn nhân lực, và quản lý rủi ro.

6.1. Đánh Giá Tổng Quan Về Hiệu Quả Hoạt Động Bảo Lãnh Hiện Tại

Đánh giá tổng quan về những thành tựu và hạn chế trong hoạt động bảo lãnh của Vietcombank. Nhấn mạnh những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Xác định những cơ hội và thách thức trong tương lai. Đưa ra khuyến nghị cho Vietcombank về các bước đi tiếp theo để phát triển hoạt động bảo lãnh một cách bền vững.

6.2. Triển Vọng và Định Hướng Phát Triển Bảo Lãnh Tại Vietcombank

Phân tích triển vọng của thị trường bảo lãnh ngân hàng trong nước và quốc tế. Xác định những xu hướng phát triển mới, như bảo lãnh xanh, bảo lãnh số, và bảo lãnh chuỗi cung ứng. Đề xuất các định hướng phát triển hoạt động bảo lãnh cho Vietcombank, phù hợp với chiến lược kinh doanh tổng thể của ngân hàng. Khuyến nghị Vietcombank đầu tư vào công nghệ, nguồn nhân lực, và quản lý rủi ro để khai thác tối đa tiềm năng của hoạt động bảo lãnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển của nền kinh tế thế giới theo hướng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế thúc đẩy các giao dịch thương mại mở rộng về cả quy mô, phạm vi lẫn độ phức tạp. Đi cùng với sự gia tăng các giao dịch kinh tế là những rủi ro phát sinh từ các hành vi gian lận thương mại, vi phạm cam kết và mất khả năng thanh toán. Trong bối cảnh đó, hoạt động bảo lãnh ngân hàng (BLNH) trở thành một công cụ quan trọng, đóng vai trò bảo đảm nghĩa vụ, phân tán rủi ro cho các bên tham gia giao dịch và tạo nhịp cầu tài chính giữa người mua - người bán, chủ đầu tư - nhà thầu, nhà cung cấp - đại lý.

Đối với các ngân hàng thương mại (NHTM), bảo lãnh vừa là một hình thức cấp tín dụng gián tiếp vừa là dịch vụ thu phí phi tín dụng quan trọng, góp phần đa dạng hóa danh mục sản phẩm và gia tăng thu nhập ngoài lãi thuần. Tại Sở Giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (SGD Vietcombank) – chi nhánh có quy mô hoạt động lớn và là đầu mối thí điểm các chính sách của toàn hệ thống Vietcombank – nghiệp vụ bảo lãnh được tổ chức thành phòng chuyên trách độc lập. Tuy nhiên, trước sự cạnh tranh từ các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước và các chi nhánh ngân hàng nước ngoài, việc nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh trở thành yêu cầu cấp thiết đối với đơn vị.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua 3 nhiệm vụ:

1. Tổng hợp lại các vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến hoạt động bảo lãnh của các ngân hàng thương mại.
2. Phân tích và đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại Sở Giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam giai đoạn 2009 – 2012.
3. Đưa ra các đề xuất về giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh đối với Sở Giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại Sở Giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Sở Giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (địa chỉ: 31 – 33 Ngô Quyền, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Tập trung phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2009 – 2012 (có kết hợp dữ liệu hoạt động kinh doanh chung giai đoạn 2008 – 2012).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về bảo lãnh ngân hàng từ cả góc độ thông lệ quốc tế và quy định pháp luật Việt Nam:

• Khái niệm: Theo quy định tại Thông tư số 28/2012/TT-NHNN ngày 03/10/2012 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết bằng văn bản với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh theo thỏa thuận.
• Chủ thể tham gia: Bên bảo lãnh (the Guarantor), Bên được bảo lãnh (the Principal), Bên nhận bảo lãnh/Bên thụ hưởng (the Beneficiary), cùng các bên liên quan khác như bên bảo lãnh đối ứng, bên xác nhận bảo lãnh.
• Phân loại bảo lãnh:
  • Theo phương thức phát hành: Bảo lãnh trực tiếp, bảo lãnh gián tiếp (phát hành thông qua bảo lãnh đối ứng - Counter Guarantee, có thời hạn dài hơn bảo lãnh gốc ít nhất 15 ngày), xác nhận bảo lãnh và đồng bảo lãnh.
  • Theo mục đích: Bảo lãnh dự thầu (Bid Bond, mức bảo lãnh thường từ 2% - 5% giá trị hợp đồng), bảo lãnh thực hiện hợp đồng (Performance Bond, thường từ 10% - 15% giá trị hợp đồng), bảo lãnh tiền đặt cọc hoặc tiền ứng trước (Advance Payment Guarantee, từ 5% - 20% giá trị hợp đồng), bảo lãnh thanh toán/trả chậm (Deferred Payment Guarantee), bảo lãnh bảo hành (Warranty Bond, thời hạn từ 12 - 24 tháng), bảo lãnh vay vốn, bảo lãnh thuế nhập khẩu (theo Thông tư số 194/2010/TT-BTC).
• Chức năng của bảo lãnh: Chức năng pháp lý, công cụ bảo đảm, công cụ tài trợ, công cụ đôn đốc thực hiện nghĩa vụ.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động bảo lãnh:
  • Chỉ tiêu định tính: Sự đa dạng của danh mục sản phẩm; quy mô mạng lưới ngân hàng đại lý; mức độ tuân thủ quy định và quy trình nghiệp vụ.
  • Chỉ tiêu định lượng: Doanh số phát hành bảo lãnh; số dư bảo lãnh bình quân năm; doanh thu hoạt động bảo lãnh và tỷ trọng phí bảo lãnh trong tổng thu dịch vụ/tổng doanh thu; doanh thu bảo lãnh bình quân trên một cán bộ nghiệp vụ; số lượng khách hàng; số món bảo lãnh phát hành; hệ số an toàn vốn (giới hạn bảo lãnh tối đa cho một khách hàng không vượt quá 15% vốn tự có theo Thông tư số 13/2010/TT-NHNN); tỷ lệ bảo lãnh phải trả thay.

Văn bản pháp lý làm căn cứ

• Văn bản của Quốc hội và Chính phủ: Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12; Pháp lệnh Ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11; Luật Thương mại số 36/2005/QH11; Bộ luật Dân sự số 33/2005/QH11 (các Điều 361 đến 371).
• Văn bản của Ngân hàng Nhà nước: Thông tư số 28/2012/TT-NHNN; Quyết định số 26/2006/QĐ-NHNN (Quy chế 26 thay thế Quyết định 283/2000/QĐ-NHNN14); Quyết định số 196/QĐ-NH14; Thông tư số 13/2010/TT-NHNN.
• Quy định nội bộ của Vietcombank: Quyết định số 348/QĐ-NHTN.KHDN ngày 09/10/2008 (Biểu phí dịch vụ); Quyết định số 285/2008/QĐ-NHNT.HĐQT ngày 15/08/2008 (Quy định 285 về bảo lãnh ngân hàng); Quyết định số 246/QĐ-NHNT.CSTD ngày 22/07/2008 (Quy trình 246 về tín dụng khách hàng tổ chức).
• Thông lệ quốc tế: Quy tắc thống nhất về bảo lãnh theo yêu cầu URDG 758 (ICC 2010); Công ước UNCITRAL về bảo lãnh độc lập và thư tín dụng dự phòng (2000); Quy tắc thực hành cam kết dự phòng quốc tế ISP98 (1999).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp nghiên cứu: Áp dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; kết hợp các phương pháp tư duy logic, thống kê mô tả, phân tích số liệu, so sánh - đối chiếu chuỗi dữ liệu theo thời gian và phương pháp tổng hợp để rút ra kết luận.
• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của Sở Giao dịch Vietcombank và Báo cáo tài chính của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam các năm từ 2008 đến 2012.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lí luận về hiệu quả hoạt động bảo lãnh của ngân hàng thương mại

Chương này khái quát nguồn gốc lịch sử của bảo lãnh ngân hàng (xuất hiện tại Mỹ vào giữa thập niên 1960 dưới hình thức Thư tín dụng dự phòng - Standby L/C, phát triển mạnh trong thương mại quốc tế tại Trung Đông thập niên 1970 và xuất hiện ở Việt Nam từ cuối thập niên 1980 trong giai đoạn chuyển đổi sang kinh tế thị trường). Tác giả làm rõ bản chất kinh tế, mối quan hệ pháp lý giữa các chủ thể (Bên bảo lãnh, Bên được bảo lãnh, Bên thụ hưởng), phân loại các hình thức bảo lãnh và nêu bật vai trò của bảo lãnh đối với nền kinh tế, ngân hàng thương mại và khách hàng.

Chương 1 cũng xây dựng khung đánh giá hiệu quả bảo lãnh ngân hàng kết hợp giữa các chỉ tiêu định tính và định lượng, đồng thời phân tích các nhân tố tác động gồm:

• Nhân tố khách quan: Môi trường kinh tế - xã hội, hành lang pháp lý, tình hình tài chính của khách hàng.
• Nhân tố chủ quan: Mô hình tổ chức hoạt động, chất lượng nguồn nhân lực, trình độ công nghệ, quy mô vốn, uy tín thương hiệu, mạng lưới ngân hàng đại lý và chiến lược marketing.

Cuối chương, tác giả tổng kết bài học kinh nghiệm từ các ngân hàng quốc tế (HSBC, Citibank, Bank of Tokyo Mitsubishi, ANZ) về quy trình thẩm định chặt chẽ, mô hình kiểm toán - giám sát độc lập theo chiều dọc từ hội sở đến chi nhánh, việc thiết lập bộ phận chuyên trách tư vấn pháp lý và mở rộng dịch vụ xác nhận bảo lãnh.

Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại Sở Giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam

Chương 2 trình bày lịch sử hình thành Vietcombank (thành lập ngày 01/04/1963 theo Quyết định số 115/CP ngày 30/10/1962; chuyển đổi sang NHTM Nhà nước theo Quyết định số 403-CT ngày 14/11/1990; thành lập lại theo Quyết định số 286/QĐ-NH5 ngày 21/09/1996; cổ phần hóa ngày 26/12/2007) và Sở Giao dịch (thành lập ngày 25/11/1991, tách hoạt động độc lập như một chi nhánh từ ngày 01/01/2006, chuyển trụ sở về 31-33 Ngô Quyền từ tháng 01/2008). Bộ máy tổ chức của SGD gồm Ban Giám đốc và 4 khối chức năng: Khối Tín dụng, Khối Thanh toán (gồm Phòng Thanh toán quốc tế và Phòng Bảo lãnh), Khối Nguồn vốn và Dịch vụ khác (kèm 17 Phòng Giao dịch), Khối Hỗ trợ.

Tổng quan kết quả hoạt động kinh doanh của SGD giai đoạn 2008 – 2012:

Chỉ tiêu	Đơn vị tính	2008	2009	2010	2011	2012
Vốn huy động	Tỷ VNĐ	38.569,86	-	-	-	45.459,48
Tỷ trọng huy động TT1 của VCB	%	24,94	23,86	20,78	19,08	15,98
Dư nợ tín dụng quy VNĐ	Tỷ VNĐ	4.263,28	5.443,95	7.640,02	9.490,04	10.601,23
Tăng trưởng dư nợ	%	-	+26,64	+40,33	+24,21	+11,71
Kim ngạch thanh toán XNK	Triệu USD	-	3.614	4.708	4.103	3.447
Lợi nhuận trước thuế	Tỷ VNĐ	382	757	871	991	1.243
Tăng trưởng lợi nhuận	%	-	+98,17	+15,06	+13,78	+25,43

Phân tích thực trạng hoạt động bảo lãnh tại SGD giai đoạn 2009 – 2012:

• Năng lực mạng lưới và danh mục sản phẩm: SGD phát huy mạng lưới quan hệ đại lý của VCB với hơn 1.250 ngân hàng tại hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ. Danh mục sản phẩm cung cấp đa dạng: bảo lãnh vay vốn, bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước, bảo lãnh bảo hành, bảo lãnh thanh toán thuế xuất nhập khẩu, bảo lãnh dựa trên bảo lãnh đối ứng, xác nhận bảo lãnh, cùng các dịch vụ sửa đổi, thông báo và đòi tiền hộ.
• Doanh số phát hành bảo lãnh quy VNĐ:
  • Năm 2009: Đạt 2.246,54 tỷ đồng.
  • Năm 2010: Đạt 3.206,77 tỷ đồng (tăng 880,23 tỷ đồng, tương ứng tăng 42,71% so với năm 2009).
  • Năm 2011: Đạt 3.638,62 tỷ đồng (tăng 396,19 tỷ đồng, tương ứng tăng 13,47% so với năm 2010; trong đó phát triển khách hàng mới đóng góp hơn 76 tỷ đồng).
  • Năm 2012: Giảm xuống còn 2.451,96 tỷ đồng (giảm 1.090,61 tỷ đồng, tương ứng giảm 32,68% so với năm 2011).
• Thực hiện chỉ tiêu số dư bảo lãnh bình quân quy VNĐ:

Năm	Chỉ tiêu giao (Tỷ VNĐ)	Thực hiện (Tỷ VNĐ)	Chênh lệch (Tỷ VNĐ)	Tỷ lệ hoàn thành (%)
2009	-	1.291	+443	+30,79% so kế hoạch
2010	1.720	1.893	+173	+10,06% so kế hoạch
2011	2.250	2.326	+76	+3,38% so kế hoạch
2012	2.650	2.291	-359	-13,55% so kế hoạch

Đánh giá nguyên nhân biến động:

• Giai đoạn 2009 – 2011, chính sách thắt chặt tín dụng khiến các đối tác ưu tiên sử dụng bảo lãnh để tạm ứng vốn và bảo đảm hợp đồng, hỗ trợ doanh số bảo lãnh tăng trưởng.
• Năm 2012, hoạt động bảo lãnh sụt giảm mạnh do thị trường bất động sản đóng băng kéo theo ngành xây dựng đình trệ; các dự án xây dựng hạ tầng dùng vốn ngân sách bị kiểm soát chặt chẽ làm giảm bảo lãnh dự thầu; kim ngạch xuất nhập khẩu chậm lại làm giảm bảo lãnh nộp thuế; đặc biệt là hoạt động xuất khẩu của khách hàng lớn là Công ty Cổ phần Xuất Nhập khẩu than và khoáng sản Vinacomin (chiếm 8,2% doanh số bảo lãnh của SGD năm 2011 và chiếm 80% doanh số hàng xuất) bị thu hẹp đáng kể.

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh đối với Sở Giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam

Chương 3 xác định định hướng phát triển nghiệp vụ bảo lãnh của SGD trong môi trường cạnh tranh, đồng thời phân tích các cơ hội (nhu cầu hội nhập kinh tế, thanh toán quốc tế) và thách thức (áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài, rủi ro biến động kinh tế và rủi ro pháp lý).

Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp:

• Giải pháp trước mắt: Rà soát và đơn giản hóa thủ tục tiếp nhận hồ sơ bảo lãnh; tăng cường tìm kiếm khách hàng mới nhằm bù đắp doanh số sụt giảm từ nhóm ngành xây dựng và xuất khẩu than; đẩy mạnh bảo lãnh thanh toán thuế điện tử và bảo lãnh dựa trên bảo lãnh đối ứng.
• Giải pháp lâu dài: Hoàn thiện quy trình thẩm định tín dụng và năng lực pháp lý của khách hàng; nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin trong quản lý bảo lãnh; đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của cán bộ bảo lãnh; thành lập bộ phận chuyên trách tư vấn pháp lý về bảo lãnh nhằm phòng ngừa tranh chấp; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nội bộ định kỳ và đột xuất.

Các kiến nghị được tác giả xây dựng thành 3 nhóm:

• Kiến nghị đối với Vietcombank (Hội sở chính): Phân cấp thẩm quyền bảo lãnh phù hợp cho chi nhánh, tiếp tục hoàn thiện phần mềm tác nghiệp ngân hàng và ban hành khung biểu phí linh hoạt hơn.
• Kiến nghị đối với NHNN và Chính phủ: Hoàn thiện đồng bộ hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động bảo lãnh phù hợp với thông lệ quốc tế (URDG 758), ban hành các hướng dẫn chi tiết về xử lý tài sản bảo đảm và giải quyết tranh chấp.
• Kiến nghị đối với khách hàng: Tăng cường minh bạch thông tin tài chính doanh nghiệp, tuân thủ nghiêm ngặt tiến độ thực hiện hợp đồng cơ sở và các điều khoản cam kết với ngân hàng.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa số liệu thực chứng: Khóa luận tập hợp chuỗi dữ liệu thứ cấp từ năm 2008 đến 2012 của Sở Giao dịch Vietcombank, phản ánh bức tranh toàn diện về quy mô huy động vốn (từ 38.569,86 tỷ đồng năm 2008 lên 45.459,48 tỷ đồng năm 2012), dư nợ tín dụng (từ 4.263,28 tỷ đồng năm 2008 lên 10.601,23 tỷ đồng năm 2012), thanh toán quốc tế và lợi nhuận trước thuế (đạt 1.243 tỷ đồng năm 2012).
• Lượng hóa kết quả hoạt động bảo lãnh: Xác định cụ thể sự biến động của doanh số bảo lãnh quy VNĐ (tăng từ 2.246,54 tỷ đồng năm 2009 lên đỉnh điểm 3.638,62 tỷ đồng năm 2011, sau đó giảm xuống 2.451,96 tỷ đồng năm 2012, tương ứng giảm 32,68%) và mức độ hoàn thành chỉ tiêu số dư bảo lãnh bình quân (vượt chỉ tiêu trong giai đoạn 2009 – 2011 nhưng hụt 13,55% vào năm 2012).
• Chỉ rõ các điểm nghẽn thực tế: Tác giả phân tích được sự phụ thuộc doanh số vào nhóm khách hàng lớn (Vinacomin) và các nhóm ngành nhạy cảm với chu kỳ kinh tế (xây dựng, bất động sản, đầu tư công), từ đó lý giải nguyên nhân sụt giảm năm 2012.
• Đề xuất giải pháp mang tính ứng dụng: Đưa ra hệ thống giải pháp phân kỳ (trước mắt và lâu dài) cùng các kiến nghị đa chiều hướng tới Hội sở chính Vietcombank, cơ quan quản lý nhà nước và khách hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi dữ liệu thực nghiệm của đề tài giới hạn trong giai đoạn 2009 – 2012 tại một chi nhánh duy nhất là Sở Giao dịch Vietcombank; nghiên cứu sử dụng chủ yếu phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng để kiểm định mức độ tác động của từng nhân tố đến hiệu quả hoạt động bảo lãnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát hoạt động bảo lãnh trên toàn hệ thống Vietcombank hoặc so sánh đối sánh giữa các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô lớn; kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu sau khi Thông tư số 28/2012/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi đi vào thực thi đầy đủ.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu là nguồn tham khảo phù hợp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Ngân hàng, Tài chính doanh nghiệp, Tài trợ thương mại và Thanh toán quốc tế.
• Nội dung giá trị:
  • Phần cơ sở lý luận cung cấp hệ thống phân loại, quy trình phát hành (bảo lãnh trực tiếp, gián tiếp, xác nhận bảo lãnh) và các chỉ tiêu định lượng đánh giá hiệu quả bảo lãnh ngân hàng.
  • Phần thực trạng cung cấp bộ dữ liệu thực tế về cơ cấu tổ chức, các sản phẩm bảo lãnh triển khai tại SGD Vietcombank và số liệu hoạt động bảo lãnh giai đoạn 2009 – 2012.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm bảo lãnh ngân hàng được quy định như thế nào trong Thông tư 28/2012/TT-NHNN trích dẫn tại khóa luận?
Theo Thông tư 28/2012/TT-NHNN ngày 03/10/2012 của NHNN, bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết bằng văn bản với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh theo thỏa thuận.

2. Trong nghiệp vụ bảo lãnh gián tiếp, quy định về thời hạn của thư bảo lãnh đối ứng (Counter Guarantee) so với thư bảo lãnh gốc như thế nào?
Thời hạn hiệu lực của thư bảo lãnh đối ứng phải dài hơn thời hạn của thư bảo lãnh gốc ít nhất là 15 ngày (thông thường dài hơn 1 tháng), và cam kết trả tiền của ngân hàng chỉ thị đối với ngân hàng bảo lãnh luôn là vô điều kiện.

3. Giới hạn bảo lãnh tối đa cho một khách hàng theo quy định an toàn tại Thông tư số 13/2010/TT-NHNN là bao nhiêu?
Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước tại Thông tư số 13/2010/TT-NHNN được tác giả trích dẫn, giới hạn bảo lãnh tối đa cho một khách hàng không được vượt quá 15% vốn tự có của ngân hàng thương mại.

4. Doanh số phát hành bảo lãnh quy VNĐ tại Sở Giao dịch Vietcombank biến động như thế nào trong giai đoạn 2009 – 2012?
Doanh số phát hành bảo lãnh đạt 2.246,54 tỷ đồng năm 2009; tăng lên 3.206,77 tỷ đồng năm 2010 (+42,71%); đạt 3.638,62 tỷ đồng năm 2011 (+13,47%); sau đó giảm mạnh xuống 2.451,96 tỷ đồng vào năm 2012 (-32,68% so với năm 2011).

5. Khách hàng doanh nghiệp lớn nào có ảnh hưởng trọng yếu đến doanh số bảo lãnh và thanh toán xuất khẩu tại Sở Giao dịch giai đoạn 2010 – 2012?
Đó là Công ty Cổ phần Xuất Nhập khẩu than và khoáng sản Vinacomin. Đây là khách hàng chiếm tới 80% doanh số hàng xuất khẩu và riêng trong năm 2011, doanh số bảo lãnh phục vụ Vinacomin chiếm 8,2% tổng doanh số bảo lãnh tại Sở Giao dịch. Khi hoạt động xuất khẩu than của đơn vị này bị thu hẹp vào năm 2012, chỉ tiêu bảo lãnh và thanh toán quốc tế của Sở Giao dịch bị ảnh hưởng rõ rệt.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Ngọc Chiến đã tổng hợp toàn diện khung lý thuyết về nghiệp vụ bảo lãnh ngân hàng và hệ thống hóa các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động theo chuẩn mực ngành. Nghiên cứu phản ánh chi tiết thực trạng triển khai bảo lãnh tại Sở Giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam giai đoạn 2009 – 2012 thông qua các số liệu thống kê cụ thể về doanh số, số dư bình quân và cơ cấu sản phẩm. Trên cơ sở phân tích nguyên nhân tăng trưởng cũng như sự sụt giảm trong năm 2012, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp quản trị, công nghệ, pháp lý và kiến nghị khả thi nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo lãnh tại chi nhánh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẮN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về Bảo lãnh ngân hàng 1. Lịch sử ra đời, tồn tại và phát triển của nghiệp vụ Bảo lãnh ngân hàng 1. Trên thế giới Bảo lãnh xuất hiện đầu tiên ở Mĩ vào giữa những năm 60 của thế kỉ 20 như là một dạng của thư tín dụng dự phòng (Standby Letter of Credit).

Bảo lãnh sau đó được sử dụng trong các giao dịch thương mại quốc tế vào khoảng những năm 70, khi các nước sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông thường ký kết các hợp đồng kinh tế lớn với đối tác là các nước phương Tây. Giá trị hợp đồng lớn và thế mạnh về tài chính cho phép các nước Trung Đông đòi hỏi phải có một sự đảm bảo chắc chắn về phía đối tác khi tham gia vào các thương vụ giao dịch. Từ thập kỉ 70 trở đi, phạm vi áp dụng và doanh số thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh ngày càng tăng, với việc bảo lãnh được áp dụng cả trong những hợp đồng kí kết trong nước, trong cả các giao dịch tài chính, thuê mua, liên doanh bên cạnh các hợp đồng thương mại. Vị trí của bảo lãnh ngân hàng ngày càng được củng cố một cách vững chắc.

Có thể khẳng định rằng hầu hết các giao dịch lớn trong phạm vi quốc tế cũng như trong nội địa đều có sự hỗ trợ của bảo lãnh ngân hàng. Tại Việt Nam Trong giai đoạn chuyển tiếp sang nền kinh tế thị trường vào cuối những năm 80 của thế kỷ trước, nghiệp vụ bảo lãnh được áp dụng tại Việt Nam do nhu cầu vay vốn của các doanh nghiệp quốc doanh tại ngân hàng không được bảo đảm bằng tài sản tăng lên, hai bên đã vận dụng bảo lãnh của phía thứ ba nhằm khai thông ách tắc trong thể chế tín dụng. Do sự “tự phát” đó nên tính chất của bảo lãnh lúc bấy giờ bị sai lệch: Bảo lãnh không dựa trên cơ sở pháp lý về khả năng tài chính mà dựa vào uy tín, vị thế của người bảo lãnh. Hợp Nguyễn Ngọc Chiến Lớp TTQTD – K12 Học viện Ngân hàng -5- Khóa luận tốt nghiệp đồng tín dụng thậm chí có thể được bảo lãnh bởi cơ quan quản lý các cấp như: Ủy ban Nhân dân cấp huyện, tỉnh, hoặc bởi các cơ quan của Đảng, các tổ chức quần chúng như Mặt trận, Đoàn thanh niên… Do vậy, bảo lãnh luôn là hình thức nhằm giúp ngân hàng hợp lý hóa các khoản vay.

Kết cục là không ít trường hợp người bảo lãnh không bao giờ có thể trả thay cho doanh nghiệp vay nợ, dẫn đến việc các bên phải đưa nhau ra tòa. Điều này cũng dễ hiểu đối với một nước có tốc độ phát triển kinh tế thị trường nhanh hơn tốc độ hoàn thiện hệ thống pháp luật như Việt Nam. Những năm gần đây, các Luật và văn bản dưới luật của nước ta đều đề cập đến bảo lãnh nhằm tạo ra một cơ sở pháp lý cho loại hình giao dịch này, đáp ứng nhu cầu tăng mạnh của giao lưu quốc tế. Mặc dù chưa hoàn thiện nhưng hệ thống pháp luật Việt Nam đã bước đầu đáp ứng được yêu cầu đặt ra và xây dựng một hành lang pháp lý cho loại hình giao dịch mới này.

Khái niệm Bảo lãnh ngân hàng Hiện nay, chưa có một cách định nghĩa thống nhất về thuật ngữ Bảo lãnh ngân hàng – BLNH – (Bank Guarantee) trong luật pháp quốc tế cũng như trong các thông lệ được sử dụng một cách phổ biến trên thế giới. Tuy nhiên khái niệm về BLNH có thể được hiểu như sau: Bảo lãnh ngân hàng là một biện pháp bảo đảm mang tính dự phòng, theo đó, định chế tài chính phát hành hay còn gọi là Bên bảo lãnh (the Guarantor) cam kết sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính cho Bên nhận bảo lãnh (the Beneficiary) thay cho khách hàng – Bên được bảo lãnh – (the Principal) khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ đã cam kết. Tại Việt Nam, theo quy định tại Thông tư số 28/2012/TT-NHNN ngày 03/10/2012 quy định về BLNH thì BLNH được hiểu: Là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết bằng văn bản với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh; bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh theo thỏa thuận. Nguyễn Ngọc Chiến Lớp TTQTD – K12 Học viện Ngân hàng -6- Khóa luận tốt nghiệp 1.

Chủ thể trong hoạt động Bảo lãnh ngân hàng 1. Chủ thể tham gia hoạt động Bảo lãnh ngân hàng Trong một Bảo lãnh ngân hàng thường có ít nhất 3 thành phần sau:  Bên bảo lãnh (Ngân hàng bảo lãnh) – the Guarantor: Là NHTM phát hành cam kết bảo lãnh, có chức năng phát hành bảo lãnh và được bên thụ hưởng chấp nhận. Bên bảo lãnh có thể là một NHTM phục vụ bên được bảo lãnh (trường hợp bảo lãnh trực tiếp) hoặc nhiều NHTM cùng tham gia (trường hợp bảo lãnh gián tiếp).  Bên được bảo lãnh – the Principal: Là khách hàng được NHTM bảo lãnh.

Bên được bảo lãnh có thể là tổ chức hoặc cá nhân, trong hoặc ngoài nước và có đủ điều kiện để được ngân hàng bảo lãnh. Bên được bảo lãnh có thể là: - Người xuất khẩu (trường hợp bảo lãnh thực hiện hợp đồng). - Người nhập khẩu (trường hợp bảo lãnh thanh toán). - Người đi vay, người mua hàng trả chậm (trường hợp bảo lãnh thanh toán).

- Người tham gia dự thầu (trường hợp bảo lãnh dự thầu).  Bên thụ hưởng (Bên nhận bảo lãnh) – the Beneficiary: Là tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có quyền thụ hưởng bảo lãnh của NHTM. Bên nhận bảo lãnh có thể là: - Người nhập khẩu (trường hợp bảo lãnh thực hiện hợp đồng và trường hợp bảo lãnh tiền đặt cọc, tiền ứng trước). - Người xuất khẩu, người cho vay (trường hợp bảo lãnh thanh toán).

- Người mời thầu, chủ đầu tư (trong trường hợp bảo lãnh dự thầu). Ngoài ra, có thể còn có các bên liên quan khác như : bên bảo lãnh đối ứng, bên xác nhận bảo lãnh, bên bảo đảm cho nghĩa vụ của bên được bảo lãnh. Nguyễn Ngọc Chiến Lớp TTQTD – K12 Học viện Ngân hàng -7- Khóa luận tốt nghiệp 1. Mối quan hệ giữa các chủ thể trong hoạt động Bảo lãnh ngân hàng a.

Quan hệ giữa bên được bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh Đây là mối quan hệ gốc, là cơ sở phát sinh yêu cầu bảo lãnh, được thể hiện dưới dạng: hợp đồng mua bán, hợp đồng thi công, hồ sơ mời thầu, đơn dự thầu… Trong mối quan hệ này, bên được bảo lãnh có nghĩa vụ bắt buộc phải thực hiện cam kết đối với bên nhận bảo lãnh. Quan hệ giữa bên được bảo lãnh và bên bảo lãnh (NHTM) Dựa vào mối quan hệ gốc, NHTM phát hành cam kết bảo lãnh theo yêu cầu của bên được bảo lãnh, thể hiện thông qua Hợp đồng cấp bảo lãnh. Đây là văn bản thỏa thuận giữa NHTM với bên được bảo lãnh và các bên liên quan (nếu có) về quyền và nghĩa vụ của các bên trong việc thực hiện bảo lãnh của NHTM. Trong trường hợp bên được bảo lãnh vi phạm các điều khoản được bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh đòi tiền ngân hàng thì bên được bảo lãnh có nghĩa vụ hoàn trả cho ngân hàng số tiền ngân hàng phải thanh toán cho bên nhận bảo lãnh theo cam kết bảo lãnh.

Quan hệ giữa bên bảo lãnh (NHTM) và bên nhận bảo lãnh NHTM có trách nhiệm thanh toán cho bên nhận bảo lãnh khi bên được bảo lãnh vi phạm các nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh, thể hiện thông qua cam kết bảo lãnh. Đây là văn bản bảo lãnh của NHTM, được phát hành dưới dạng Thư bảo lãnh hoặc Hợp đồng bảo lãnh. Thư bảo lãnh là cam kết đơn phương bằng văn bản của NHTM; còn Hợp đồng bảo lãnh là thỏa thuận bằng văn bản giữa NHTM và bên nhận bảo lãnh, hoặc giữa NHTM, bên nhận bảo lãnh, bên được bảo lãnh và các bên liên quan về việc NHTM sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh. Phân loại Bảo lãnh ngân hàng Có thể phân chia Bảo lãnh ngân hàng theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào việc lựa chọn tiêu thức phân loại.

Sau đây là một số tiêu thức phân loại: Nguyễn Ngọc Chiến Lớp TTQTD – K12 Học viện Ngân hàng -8- Khóa luận tốt nghiệp 1. Căn cứ vào phương thức phát hành bảo lãnh a. Bảo lãnh trực tiếp (Direct Guarantee) - Là loại bảo lãnh trong đó ngân hàng của bên được bảo lãnh cam kết bồi thường không hủy ngang trực tiếp cho bên nhận bảo lãnh - người thụ hưởng. Sau khi đã bồi thường cho người thụ hưởng, ngân hàng truy đòi bồi hoàn trực tiếp bên được bảo lãnh.

- Thông thường có ba bên tham gia là: Bên bảo lãnh, bên được bảo lãnh và người thụ hưởng. Khi người thụ hưởng ở nước ngoài, thường có thêm một ngân hàng ở nước người thụ hưởng tham gia làm đại lý cho bên bảo lãnh với nhiệm vụ thông báo thư bảo lãnh cho người thụ hưởng. Sơ đồ bảo lãnh trực tiếp Ngân hàng phát hành (4) Ngân hàng thông báo (Issuing Bank) (Advising Bank) (3) (2) (4) Bên được bảo lãnh (1) Người thụ hưởng (The Principal) ( The Beneficiary) Trong đó: (1)Hợp đồng cơ sở (Underlying contract) ký kết bởi bên được bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh. (2) Trên cơ sở hợp đồng cơ sở, bên được bảo lãnh yêu cầu ngân hàng phục vụ mình phát hành thư bảo lãnh.

(3) Trường hợp không có ngân hàng đại lý (thường là khi bên được bảo lãnh và người thụ hưởng ở cùng quốc gia), ngân hàng phát hành thư bảo lãnh và chuyển trực tiếp cho người thụ hưởng. (4) Trường hợp có ngân hàng đại lý (thường là khi bên được bảo lãnh và người thụ hưởng ở 2 quốc gia khác nhau), ngân hàng phát hành thư bảo lãnh và chuyển cho bên nhận bảo lãnh thông qua ngân hàng đại lý. Nguyễn Ngọc Chiến Lớp TTQTD – K12 Học viện Ngân hàng -9- Khóa luận tốt nghiệp b. Bảo lãnh gián tiếp (Indirect Guarantee) - Là loại bảo lãnh trong đó bên được bảo lãnh yêu cầu ngân hàng phục vụ mình (gọi là ngân hàng chỉ thị) đề nghị ngân hàng ở nước người thụ hưởng (gọi là ngân hàng bảo lãnh) phát hành thư bảo lãnh (gọi là bảo lãnh chính hay bảo lãnh gốc) và chuyển cho người thụ hưởng.