Chương 1: Tổng quan về thị trường bất động sản và thị trường tín dụng bất động sản.1 Thị trường bất động sản: 1.1 Khái niệm bất động sản và hàng hóa bất động sản 1. Bất động sản: Mỗi quốc gia từ khi được thành lập đều xác lập chủ quyền của mình trên một vùng lãnh thổ nhất định và không quốc gia nào được xâm phạm chủ quyền lãnh thổ của quốc gia khác. Để quản lý và sử dụng, hiện nay, ở hầu hết các quốc gia đều phân chia tài sản quốc gia thành hai loại: bất động sản và động sản. Bất động sản, về cơ bản có thể hiểu đó là đất đai, những tài sản gắn liền với đất đai và không di dời được.
Động sản là những tài sản có thể di dời từ chỗ này sang chỗ khác. Theo quy định tại Điều 181 của Bộ Luật Dân Sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005, bất động sản là các tài sản không di dời được, bao gồm: + Đất đai. + Nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà ở, công trình xây dựng đó; + Các tài sản khác gắn liền với đất đai; + Các tài sản khác do pháp luật quy định; b. Hàng hóa bất động sản: Một bất động sản khi trở thành hàng hóa thì nó có giá trị và giá trị sử dụng nhằm thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người.
Hàng hóa bất động sản là các bất động sản được đem ra mua bán trên thị trường.2 Đặc trưng của hàng hóa bất động sản: a. Thuộc tính bất động sản: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 - Tính bất động: đất đai là hàng hóa đặc biệt, dù được đem chuyển nhượng, bán nhưng chỉ được quyền sử dụng và khai thác, không thể chuyển bất động sản đó đến nơi họ muốn, nơi họ sống. Quyền sử dụng đất xác định vị trí của đất đai gắn liền với điều kiện sinh thái, kinh tế xã hội và tác động đến phương thức sử dụng đất và giá đất. - Tính không đồng nhất: giá cả của bất động sản gắn liền với đặc điểm của mỗi tài sản.
Hai bất động sản cùng nằm trong một khu vực nhưng giá của chúng còn phụ thuộc vào thời điểm bán như thế nào, người mua có thích hay không, tâm lý của người mua lúc đó như thế nào và đặc điểm cụ thể của bất động sản đó nữa, điều này chứng minh cho sự không đồng nhất đối với bất động sản và nhất là trong nền kinh tế thị trường hiện nay. Tính không đồng nhất của bất động sản ngày càng tăng khi nhu cầu của xã hội ngày càng phát triển vì: + Tính khan hiếm: Diện tích đất là có hạn so với sự gia tăng của dân số, do vậy về lâu dài diện tích đất có xu hướng ngày càng giảm. Diện tích đất đai có xu hướng giảm vì: • Tốc độ tăng dân số nhanh. • Tốc độ phát triển kinh tế thị trường theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa làm cho diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp.
• Nhu cầu lao động ở thành thị bao giờ cũng cao hơn ở nông thôn dẫn đến tình trạng dân số ở thành phố tăng đột biến, vì vậy nhu cầu về chỗ ở cũng tăng lên. + Tính bền vững, đời sống kinh tế dài: Bất động sản bao gồm đất đai và các công trình trên đất. Đất đai là nguồn tài nguyên do thiên nhiên ban tặng, là tư liệu sản xuất đặc biệt mà không có tài sản nào có thể thay thế được, tham gia vào quá trình tái sản xuất xã hội, cho nên, dù đem cho sử dụng mục đích nào đi nữa thì nó vẫn mang lại lợi ích cho chủ sở hữu. Đồng thời, thời gian sử dụng của đất đai, bất động sản là vô hạn, điều này thể hiện đời sống kinh tế bền vững.
Đặc trưng của hàng hóa bất động sản: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 Hàng hóa bất động sản là một hàng hóa đặc biệt, do đó ngoài những đặc điểm chung nó còn có những đặc điểm riêng, đó là: - Khả năng co giãn của cung bất động sản kém: Cung bất động sản là tương đối kém đàn hồi so với những thay đổi của giá cả, hạn chế nhất định về cung ứng đất đai, thể hiện trên các khía cạnh sau: + Tổ chức cung toàn bộ về đất đai là cố định hay nói cách khác quỹ đất đai luôn luôn không thay đổi. + Cung đất đai phù hợp với các mục đích riêng biệt là có giới hạn. + Hạn chế về mặt quy hoạch của Nhà nước, đây là hạn chế nổi bật nhất. + Việc phân bổ đất đai cho những mục đích sử dụng cụ thể phải tuân theo quan hệ trong từng thời kỳ nên thông thường không thể tùy tiện chuyển mục đích sử dụng đất trái với quy hoạch.
Những thay đổi về cao độ, diện tích xây dựng cũng phải đảm bảo tuân theo quy hoạch và quy định về xây dựng của chính quyền địa phương. - Thời gian mua, bán giao dịch dài, chi phí mua bán giao dịch cao: do bất động sản là một tài sản quan trọng có giá trị cao nên việc mua, bán bất động sản phải được cân nhắc thận trọng dẫn đến thời gian mua, bán giao dịch thường dài hơn so với các tài sản khác, điều này dẫn đến chi phí mua, bán giao dịch cao. Mặt khác, giao dịch giữa người mua và người bán không trực tiếp, phải qua môi giới (có thể là cá nhân hoặc tổ chức) nên đẩy chi phí giao dịch cao lên. Ngoài ra, phát triển đất nước theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa, chính sách pháp luật của Nhà nước, nhu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng để đáp ứng tình hình phát triển, tất cả đều làm chi phí mua bán giao dịch bất động sản tăng.
- Bất động sản có tính thích ứng và chịu sự ảnh hưởng lẫn nhau: Bất động sản là các công trình trong quá trình sử dụng có thể điều chỉnh công năng sử dụng mà vẫn giữ được đặc trưng của công trình và đảm bảo nhu cầu của người tiêu dùng. Mặt khác, khi đầu tư xây dựng vào các công trình thiết kế hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội sẽ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 làm tăng thêm vẻ đẹp và nâng cao giá trị của đất đai và các công trình xây dựng trong khu vưc đó. - Khả năng chuyển hóa thành tiền mặt kém linh họat: bất động sản là một hàng hóa đặc biệt, quan trọng nên có giá trị cao, lợi nhuận mang lại lớn nhưng lại liên quan đến nhiều thủ tục, do đó việc quyết định mua, bán không nhanh như hàng hóa khác. Vì vậy, khả năng chuyển đổi thành tiền mặt kém linh hoạt.
- Sự can thiệp và quản lý chặt chẽ của nhà nước: vì bất động sản có tầm quan trọng rất lớn với nền kinh tế, xã hội và chính trị của một quốc gia nên Nhà nước luôn có những quy định để điều tiết, quản lý chặt chẽ đối với việc sử dụng và chuyển dịch bất động sản, vì vậy bất động sản chịu sự can thiệp trực tiếp của Nhà Nước.2 Thị trường bất động sản: 1.1 Khái niệm: Thị trường bất động sản là nơi diễn ra hoạt động kinh doanh bất động sản bao gồm kinh doanh bất động sản và kinh doanh dịch vụ bất động sản.2 Đặc điểm: - Thị trường bất động sản không phải là thị trường giao dịch bản thân bất động sản mà còn là thị trường giao dịch các quyền và lợi ích chứa đựng trong bất động sản. - Thị trường bất động sản mang tính vùng, tính khu vực sâu sắc: Bất động sản là hàng hóa cố định, không thể di dời về mặt địa lý, sự thừa thải ở nơi này không thể bù đắp sự thiếu hụt ở nơi khác, điều này làm cho thị trường bất động sản mang tính chất địa phương sâu sắc. - Thị trường bất động sản chịu sự chi phối của pháp luật: Bất động sản là tài sản của quốc gia, là hàng hóa đặc biệt, các giao dịch về bất động sản tác động mạnh mẽ đến các hoạt động kinh tế - xã hội. Do đó các vấn đề về bất động sản đều có sự chi phối và đều chỉnh chặt chẽ của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật riêng về bất động sản.
- Thị trường bất động sản mang tính chất của một thị trường không hoàn hảo: Thị trường bất động sản là một thị trường đòi hỏi sự can thiệp nhiều và trực tiếp của TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 Nhà Nước nên mức độ hoàn hảo của thị trường bất động sản thấp hơn các thị trường hàng hóa tiêu dùng, thị trường tư liệu sản xuất và các thị trường khác. Bên cạnh đó, do không tái tạo được hay tính khan hiếm của đất nên thị trường mang tính độc quyền. Các thông tin về quy hoạch, về quản lý, kinh tế xã hội liên quan đến đất đai chưa được phổ biến triệt để điều này làm cho thị trường bất động sản có cạnh tranh nhưng là cạnh tranh ngầm, cạnh tranh không hoàn hảo. - Nguồn cung trong thị trường bất động sản thay đổi chậm hơn so với cầu biến động bất động sản: Hàng hóa bất động sản là một loại hàng hóa đặc biệt không giống như những hàng hóa thông thường khác, cung bất động sản không thể phản ứng nhanh chóng như việc tăng cung của các hàng hóa khác để đáp ứng nhu cầu, bởi lẽ việc tăng cung bất động sản thường phải có thời gian cần thiết tương đối dài để sản xuất cho thị trường một loại bất động sản nào đó, như thời gian tìm hiểu mua đất đai, làm thủ tục sử dụng đất, xin cấp phép xây dựng, triển khai đầu tư xây dựng.
- Giao dịch trên thị trường bất động sản cần đến các loại tư vấn, chuyên gia định giá chuyên nghiệp có trình độ cao và các tổ chức trung gian: Bất động sản là hàng hóa có giá trị lớn, giá cả của hàng hóa bất động sản chịu tác động của nhiều yếu tố, thông tin trên thị trường bất động sản khá phức tạp và thường không hoàn hảo. Vì vậy, khi mua bán, giao dịch bất động sản đòi hỏi phải có đầy đủ thông tin chính xác, có sự tính toán kỹ lưỡng, có tư vấn của các chuyên gia môi giới, định giá bất động sản có chuyên môn thuộc các tổ chức môi giới hoặc các tổ chức trung gian hoạt động trên thị trường.