Luận văn thạc sĩ kinh tế một số giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm việt nam nhằm đáp ứng các cam kết về dịch vụ bảo hiểm trong hiệp định thương mại việt nam hoa kỳ

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích một số giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm việt nam nhằm đáp ứng các cam kết về dịch vụ bảo, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Bùi Thu Ngà
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Thế Giới Và Quan Hệ Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Thị Trường Bảo Hiểm Việt Nam Theo Cam Kết Thương Mại Với Hoa Kỳ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG CAM KẾT VỀ DỊCH VỤ BẢO HIỂM TRONG HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - HOA KỲ
• 1.1. Khái quát chung về dịch vụ bảo hiểm
• 1.1.1. Khái niệm về dịch vụ bảo hiểm
• 1.1.2. Phân loại dịch vụ bảo hiểm
• 1.1.3. Vai trò của bảo hiểm đối với nền kinh tế quốc dân
• 1.2. Những qui định về dịch vụ bảo hiểm trong Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ
• 1.2.1. Những nét chính về Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ
• 1.2.2. Những qui định về dịch vụ bảo hiểm trong Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CÁC CAM KẾT VỀ DỊCH VỤ BẢO HIỂM CỦA VIỆT NAM TRONG HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - HOA KỲ
• 2.1. Thực trạng thị trường bảo hiểm Việt Nam
• 2.1.1. Qui mô thị trường bảo hiểm
• 2.1.2. Hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp
• 2.1.3. Hệ thống pháp luật của hoạt động kinh doanh bảo hiểm
• 2.1.4. Quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm
• 2.1.5. Những đóng góp của thị trường bảo hiểm đối với nền kinh tế quốc dân
• 2.2. Đánh giá tình hình thực thi các qui định về dịch vụ bảo hiểm của Việt Nam trong Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ
• 2.2.1. Thành lập cơ quan quản lý nhà nước độc lập
• 2.2.2. Xây dựng hệ thống các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng
• 2.2.3. Chính sách đảm bảo sự thống nhất và ổn định tài chính doanh nghiệp
• 2.2.4. Cam kết minh bạch hoá và công khai hoá các chính sách bảo hiểm
• 2.2.5. Chính sách nâng cao tính minh bạch - môi trường cạnh tranh bình đẳng trên thị trường bảo hiểm
• 2.2.6. Nhận xét chung về tình hình thực hiện các qui định
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM NHẰM ĐÁP ỨNG CÁC QUI ĐỊNH VỀ DỊCH VỤ BẢO HIỂM TRONG HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - HOA KỲ
• 3.1. Tác động của Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ tới phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam
• 3.1.1. Tác động đối với hệ thống pháp lý và công tác quản lý nhà nước
• 3.1.2. Tác động đối với thị trường bảo hiểm
• 3.2. Tìm hiểu kinh nghiệm của Trung Quốc trong mở cửa thị trường bảo hiểm
• 3.3. Các giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam nhằm đáp ứng những qui định về bảo hiểm trong Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ
• 3.3.1. Nhóm giải pháp về phía cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động kinh doanh bảo hiểm
• 3.3.2. Nhóm giải pháp về hệ thống pháp lý điều chỉnh hoạt động kinh doanh bảo hiểm
• 3.3.3. Nhóm giải pháp về phía các doanh nghiệp bảo hiểm
• 3.3.4. Nhóm giải pháp khác
• 3.4. Kiến nghị
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thị trường bảo hiểm Việt Nam

Thị trường bảo hiểm Việt Nam đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sau khi ký kết Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ. Thị trường bảo hiểm không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài sản và con người mà còn góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế. Theo thống kê, quy mô thị trường bảo hiểm đã tăng trưởng đáng kể trong những năm qua, với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước. Tuy nhiên, phát triển bảo hiểm vẫn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc nâng cao nhận thức của người dân về các sản phẩm bảo hiểm. Việc hiểu rõ về cam kết thương mại trong lĩnh vực bảo hiểm sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam có chiến lược phù hợp để cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài.

1.1. Tình hình thực hiện cam kết thương mại

Việc thực hiện các cam kết thương mại trong lĩnh vực bảo hiểm đã tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, để đáp ứng được các yêu cầu từ phía đối tác, cần có sự cải cách mạnh mẽ trong hệ thống pháp luật và chính sách bảo hiểm Việt Nam. Các doanh nghiệp cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng dịch vụ và sản phẩm để thu hút khách hàng. Đặc biệt, việc xây dựng một môi trường thị trường tài chính minh bạch và công bằng là rất cần thiết để thu hút đầu tư nước ngoài.

II. Các giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm

Để phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và các doanh nghiệp. Một trong những giải pháp quan trọng là cải cách chính sách bảo hiểm nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. Cần thiết phải xây dựng một hệ thống pháp lý rõ ràng, minh bạch để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và doanh nghiệp. Ngoài ra, việc tăng cường hợp tác thương mại với các đối tác quốc tế cũng sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam. Các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức về dịch vụ bảo hiểm cũng cần được triển khai rộng rãi để người dân hiểu rõ hơn về lợi ích của việc tham gia bảo hiểm.

2.1. Tăng cường quản lý nhà nước

Quản lý nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thị trường bảo hiểm. Cần thành lập các cơ quan quản lý độc lập để giám sát hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh. Việc xây dựng các quy định rõ ràng về quy định bảo hiểm cũng sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc tuân thủ và thực hiện các cam kết. Hơn nữa, cần có các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng để tăng cường niềm tin vào dịch vụ bảo hiểm.

III. Đánh giá tác động của Hiệp định thương mại

Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ đã có tác động lớn đến sự phát triển của thị trường bảo hiểm. Sự mở cửa này không chỉ tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp trong nước mà còn đặt ra nhiều thách thức. Các doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng dịch vụ và sản phẩm để có thể tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các nước có nền bảo hiểm phát triển cũng là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực của doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam.

3.1. Học hỏi kinh nghiệm quốc tế

Việc tìm hiểu và áp dụng các mô hình phát triển thị trường bảo hiểm từ các nước như Trung Quốc hay các nước ASEAN sẽ giúp Việt Nam có những bước đi đúng đắn trong việc cải cách và phát triển. Các doanh nghiệp cần chủ động trong việc nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới, cải tiến quy trình làm việc để nâng cao hiệu quả kinh doanh. Hơn nữa, việc hợp tác với các đối tác nước ngoài trong lĩnh vực bảo hiểm cũng sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận được các công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản lý hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bảo hiểm Việt Nam giai đoạn 2000-2005 chứng kiến bước chuyển mình lịch sử với tốc độ tăng trưởng doanh thu phí bảo hiểm bình quân đạt khoảng 30% mỗi năm, nâng tỷ trọng đóng góp từ mức 0,49% GDP năm 1999 lên 2,01% GDP vào năm 2004. Cột mốc ký kết Hiệp định Thương mại Song phương Việt Nam - Hoa Kỳ có hiệu lực từ ngày 10/12/2001 đã đặt toàn ngành trước yêu cầu mở cửa toàn diện theo chuẩn mực quốc tế của Hiệp định Chung về Thương mại Dịch vụ của Tổ chức Thương mại Thế giới.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn giữa năng lực cạnh tranh còn non trẻ của các doanh nghiệp bảo hiểm nội địa và sức ép hội nhập sâu rộng từ các tập đoàn tài chính đa quốc gia. Mục tiêu cụ thể của công trình nhằm hệ thống hóa các cam kết pháp lý trong Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ, phân tích thực trạng hoạt động của 30 doanh nghiệp bảo hiểm đến tháng 4/2005, đánh giá các tác động đa chiều và đề xuất hệ sinh thái giải pháp khả thi.

Phạm vi nghiên cứu bao quát thị trường bảo hiểm thương mại Việt Nam từ năm 1993 đến năm 2005, trọng tâm là lộ trình 5 năm đầu thực thi hiệp định. Ý nghĩa nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao đối với việc hoạch định chính sách, giúp cơ quan quản lý hoàn thiện thể chế giám sát và hỗ trợ các doanh nghiệp nâng quy mô vốn tái đầu tư trở lại nền kinh tế từ 46 tỷ đồng năm 1993 lên hơn 23.000 tỷ đồng năm 2004, chuẩn bị tiền đề gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết thương mại dịch vụ quốc tế và lý thuyết quản trị rủi ro tài chính hiện đại. Cụ thể, nghiên cứu áp dụng khung phân loại thương mại dịch vụ của Tổ chức Thương mại Thế giới gồm 155 phân ngành thuộc 12 khu vực, trong đó dịch vụ bảo hiểm là phân ngành trọng yếu thuộc nhóm dịch vụ tài chính. Bốn phương thức cung cấp dịch vụ quốc tế được phân tích chuyên sâu gồm: cung cấp qua biên giới, tiêu dùng ở nước ngoài, hiện diện thương mại và hiện diện thể nhân.

Bên cạnh đó, lý thuyết phân bổ rủi ro và quỹ tài chính tập trung làm rõ chức năng kinh tế - xã hội của bảo hiểm trong việc bồi thường thiệt hại, giảm thiểu rủi ro tài chính và tạo lập nguồn vốn đầu tư trung và dài hạn. Các nguyên tắc pháp lý cốt lõi gồm Nguyên tắc Đối xử Tối huệ quốc, Nguyên tắc Đối xử Quốc gia, nguyên tắc từng bước tự do hóa và nguyên tắc minh bạch hóa chính sách được chuẩn hóa dựa trên cấu trúc 7 chương, 72 điều và Phụ lục G của Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp các kỹ thuật phân tích định tính và định lượng chặt chẽ. Dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ Bộ Tài chính, Tổng công ty Tái bảo hiểm Quốc gia Việt Nam, Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam và báo cáo thường niên của các doanh nghiệp trong giai đoạn 1993-2004.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 30 doanh nghiệp bảo hiểm (gồm 3 doanh nghiệp nhà nước, 10 công ty cổ phần, 6 doanh nghiệp liên doanh, 11 doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài) cùng 5 công ty môi giới bảo hiểm đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam tính đến tháng 4/2005. Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ nhằm bảo đảm tính bao quát tuyệt đối của thị trường, tránh hiện tượng sai lệch mẫu khi phân tích cơ cấu sở hữu và thị phần.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh quốc tế đối với trường hợp của Trung Quốc, Brazil, Indonesia và Malaysia là nhằm làm sáng tỏ mối quan hệ nhân quả giữa lộ trình cắt giảm rào cản thể chế và mức độ thích ứng của thị trường tài chính nội địa trong dòng thời gian nghiên cứu từ năm 2000 đến năm 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô thị trường phát triển nhanh chóng về số lượng và loại hình tổ chức. Số lượng doanh nghiệp bảo hiểm tăng gần gấp đôi từ 17 đơn vị năm 2000 lên 30 đơn vị vào tháng 4/2005. Trong đó, khối doanh nghiệp cổ phần tăng từ 3 lên 10 công ty, khối doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài tăng từ 4 lên 11 công ty. Tổng doanh thu phí toàn thị trường tăng từ 5.202 tỷ đồng năm 2001 lên xấp xỉ 11.000 tỷ đồng năm 2004, duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 30%/năm.

Thứ hai, cơ cấu thị phần có sự chuyển dịch sâu sắc do áp lực cạnh tranh. Tại khối bảo hiểm nhân thọ, thị phần của doanh nghiệp nhà nước nắm giữ vị thế thống lĩnh là Bảo Việt Nhân thọ sụt giảm từ 70,83% năm 2000 xuống còn 39,94% năm 2004 trước sự vươn lên mạnh mẽ của các công ty có vốn đầu tư nước ngoài. Tại khối bảo hiểm phi nhân thọ, doanh nghiệp trong nước vẫn giữ tỷ trọng chi phối, tuy nhiên thị phần của doanh nghiệp ngoại như AIA đã tăng trưởng nhanh từ 1,03% năm 2000 lên 5,78% năm 2004, tương đương mức tăng hơn 5 lần.

Thứ ba, danh mục sản phẩm và năng lực tài chính chuyển dịch tích cực. Số lượng sản phẩm bảo hiểm tăng từ 22 nghiệp vụ phi nhân thọ trước năm 1993 lên hơn 650 sản phẩm đa dạng vào năm 2004. Tỷ trọng doanh thu bảo hiểm nhân thọ chiếm tới 62% tổng doanh thu phí toàn ngành năm 2004 so với mức 10% năm 1998. Tổng tài sản toàn ngành đạt 26.000 tỷ đồng, dự phòng nghiệp vụ vượt 18.000 tỷ đồng và quy mô vốn đầu tư trở lại nền kinh tế đạt 23.002 tỷ đồng năm 2004. Năng lực giữ lại phí bảo hiểm thuần nội địa đạt 86,19% tổng phí bảo hiểm gốc.

Thứ tư, kênh phân phối được chuyên nghiệp hóa với mạng lưới hơn 110.000 đại lý chuyên nghiệp, 40.000 đại lý bán chuyên và 5 công ty môi giới. Doanh thu phí bảo hiểm khai thác qua kênh môi giới năm 2004 đạt 580 tỷ đồng, chiếm 12,18% tổng doanh thu phí phi nhân thọ.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cột kết hợp đường biểu diễn, phản ánh quy mô doanh thu phí tăng song hành cùng tỷ lệ đóng góp trong GDP từ 0,49% năm 1999 lên 2,01% năm 2004. Đồng thời, bảng ma trận thị phần minh họa rõ nét xu thế phá vỡ thế độc quyền nhà nước để hình thành thị trường cạnh tranh lành mạnh.

Nguyên nhân căn bản của sự phát triển này là hiệu lực của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 và các cam kết mở cửa minh bạch từ Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ. Khi so sánh với kinh nghiệm mở cửa của Trung Quốc, tiến trình tại Việt Nam diễn ra tương đối cởi mở với lộ trình 3 năm cho phép thành lập liên doanh và 5 năm cho phép thành lập công ty 100% vốn nước ngoài.

Việc bãi bỏ yêu cầu nhượng tái bảo hiểm bắt buộc 20% cho công ty tái bảo hiểm quốc gia sau 5 năm đặt ra yêu cầu cấp bách về quản trị vốn. Thị trường trong nước cần duy trì tỷ lệ giữ lại an toàn trước sức ép từ các tập đoàn tái bảo hiểm toàn cầu, đồng thời nâng cao năng lực định phí để hạn chế hiện tượng chuyển lợi nhuận và trục lợi bảo hiểm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước độc lập. Bộ Tài chính cần xúc tiến thành lập cơ quan quản lý và giám sát bảo hiểm chuyên trách, vận hành độc lập theo chuẩn mực quốc tế trong lộ trình 2006-2007. Mục tiêu là chuyển đổi phương thức giám sát từ kiểm tra hành chính sang giám sát dựa trên mức độ an toàn vốn và khả năng thanh toán của 30 doanh nghiệp đang hoạt động.

Thứ hai, nâng cao năng lực tài chính và đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp bảo hiểm nội địa. Các doanh nghiệp trong nước cần tăng vốn điều lệ tối thiểu đạt từ 70 tỷ đến 300 tỷ đồng đối với mảng phi nhân thọ và trên 1.000 tỷ đồng đối với mảng nhân thọ trong khung thời gian 2-3 năm, nhằm đáp ứng biên khả năng thanh toán khi thị trường bãi bỏ hoàn toàn các rào cản hiện diện thương mại.

Thứ ba, đa dạng hóa sản phẩm và tối ưu hóa danh mục đầu tư tài chính. Các công ty bảo hiểm cần chủ động tái cấu trúc hơn 650 sản phẩm hiện hữu, phát triển các dòng sản phẩm liên kết chung, bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm tài sản kỹ thuật cao. Định hướng nâng tổng quy mô vốn nhàn rỗi tái đầu tư vào trái phiếu chính phủ, thị trường chứng khoán và cơ sở hạ tầng vượt ngưỡng 30.000 tỷ đồng trước năm 2008.

Thứ tư, chuẩn hóa chất lượng mạng lưới phân phối và công nghệ quản trị. Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cùng các doanh nghiệp cần thiết lập quy chuẩn đào tạo và sát hạch đại lý, kiểm soát chất lượng hoạt động của hơn 110.000 đại lý chuyên nghiệp, ứng dụng phần mềm quản lý rủi ro lõi nhằm giảm tỷ lệ hủy hợp đồng năm đầu tiên xuống dưới mức 15% trong vòng 18 tháng triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, xây dựng chiến lược quản lý thị trường tài chính và giám sát an toàn vốn cho 30 doanh nghiệp bảo hiểm trong quá trình đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới.
• Ban lãnh đạo và phòng chiến lược tại các doanh nghiệp bảo hiểm: Hỗ trợ xây dựng chiến lược cạnh tranh, định giá sản phẩm, quản trị rủi ro danh mục hơn 650 sản phẩm và nâng cao năng lực giữ lại phí bảo hiểm trên mức 85%.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học khối ngành kinh tế quốc tế, tài chính - ngân hàng: Làm tài liệu học thuật giá trị về cam kết thương mại dịch vụ theo khung khổ GATS, phương pháp phân tích thị phần và tác động của mở cửa thị trường tài chính.
• Các tổ chức tài chính quốc tế và nhà đầu tư nước ngoài: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về khung pháp lý, tiềm năng tăng trưởng doanh thu vượt 11.000 tỷ đồng và cơ cấu thị trường bảo hiểm Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế song phương.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Lộ trình mở cửa dịch vụ bảo hiểm của Việt Nam trong Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ được quy định cụ thể ra sao? Trả lời: Theo Phụ lục G của hiệp định, sau 3 năm kể từ khi có hiệu lực (tháng 12/2004), Việt Nam cho phép thành lập liên doanh bảo hiểm với tỷ lệ vốn Hoa Kỳ tối đa 50%. Sau 5 năm (tháng 12/2006), cho phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn Hoa Kỳ và bãi bỏ tỷ lệ tái bảo hiểm bắt buộc 20% cho đơn vị tái bảo hiểm quốc gia. Sau 6 năm, dỡ bỏ mọi giới hạn đối với bảo hiểm bắt buộc.

Câu hỏi 2: Tốc độ tăng trưởng và quy mô thị trường bảo hiểm Việt Nam thay đổi như thế nào sau khi thực thi hiệp định? Trả lời: Doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường tăng bình quân 30% mỗi năm trong giai đoạn 1993-2004, nâng tổng doanh thu từ 5.202 tỷ đồng năm 2001 lên xấp xỉ 11.000 tỷ đồng năm 2004. Tỷ trọng doanh thu bảo hiểm trong GDP tăng từ 0,49% năm 1999 lên 2,01% năm 2004, đồng thời số lượng doanh nghiệp tăng từ 17 lên 30 đơn vị.

Câu hỏi 3: Thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp bảo hiểm nội địa khi mở cửa thị trường là gì? Trả lời: Thách thức cốt lõi là sự sụt giảm thị phần trước các đối thủ nước ngoài có tiềm lực vốn lớn và công nghệ hiện đại. Minh chứng rõ nhất là thị phần của doanh nghiệp đầu ngành Bảo Việt Nhân thọ đã giảm từ 70,83% năm 2000 xuống còn 39,94% năm 2004, đòi hỏi các công ty trong nước phải tái cấu trúc vốn và sản phẩm.

Câu hỏi 4: Đóng góp của ngành bảo hiểm đối với việc huy động vốn cho nền kinh tế được thể hiện qua các chỉ số nào? Trả lời: Nguồn vốn nhàn rỗi được các doanh nghiệp bảo hiểm tái đầu tư trở lại nền kinh tế tăng trưởng vượt bậc từ 46 tỷ đồng năm 1993 lên 9.955 tỷ đồng năm 2002 và đạt 23.002 tỷ đồng vào năm 2004. Các kênh đầu tư tập trung vào trái phiếu chính phủ, tiền gửi ngân hàng, phát triển hạ tầng và thị trường vốn.

Câu hỏi 5: Bài học kinh nghiệm quốc tế nào được luận văn rút ra cho tiến trình hội nhập của Việt Nam? Trả lời: Luận văn phân tích kinh nghiệm của Trung Quốc và các nước đang phát triển trong việc duy trì kiểm soát giấy phép theo giai đoạn, bảo hộ hợp lý các sản phẩm bảo hiểm bắt buộc và từng bước nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Bài học trọng tâm là gắn mở cửa thị trường với nâng cao năng lực giám sát và giữ lại phí nội địa trên mức 86%.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các cam kết về dịch vụ bảo hiểm trong Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ theo các chuẩn mực quốc tế của Tổ chức Thương mại Thế giới.
• Phân tích thực chứng bức tranh phát triển của thị trường với tốc độ tăng trưởng doanh thu phí 30%/năm, đạt tỷ trọng 2,01% GDP và quy mô tài sản vượt 26.000 tỷ đồng năm 2004.
• Đánh giá sâu sắc sự chuyển dịch cơ cấu sở hữu từ độc quyền sang cạnh tranh bình đẳng giữa 30 doanh nghiệp, được hỗ trợ bởi hệ thống hơn 110.000 đại lý chuyên nghiệp và 5 công ty môi giới.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi về cơ quan quản lý độc lập, hoàn thiện khung pháp lý, tăng vốn điều lệ từ 70 tỷ đến trên 1.000 tỷ đồng và mở rộng danh mục 650 sản phẩm.
• Đặt ra lộ trình hành động thiết thực cho giai đoạn 2006-2010, kêu gọi các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp khẩn trương nâng cao nội lực tài chính để chủ động hội nhập thành công vào nền kinh tế toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Những qui định về dịch vụ bảo hiểm trong Hiệp đinh thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ Chương 2 - Tình hình thực hiện các qui định về dịch vụ bảo hiểm của Việt Nam trong Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ Chương 3 - Một số giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm nhằm đáp ứng các qui định về dịch vụ bảo hiểm trong Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ Đề tài được thực hiện trong điều kiện công tác thống kê số liệu toàn ngành chưa hoàn thiện, việc trao đổi cập nhật thông tin giữa các cơ quan quản lí bảo hiểm, Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam và các doanh nghiệp bảo hiểm còn nhiều hạn chế, vì vậy luận văn không tránh khỏi nhiều thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được sự thông cảm và góp ý chân thành của các Thày, Cô giáo, đồng nghiệp và bạn bè. Tác giả xin chân thành cảm ơn TS. Trịnh Thị Thu Hương, người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Khoa sau đại học, các Thày, các Cô đã giảng dạy lớp Cao học 9, Trường đại học Ngoại thương Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy, truyền bá những kiến thức quí báu, sâu rộng, giúp tôi có nền tảng khoa học để thực hiện đề tài nghiên cứu này. Nhân đây tôi cũng xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các đồng nghiệp tại Phòng quản lý bảo hiểm – Bộ tài chính, Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam, Bảo hiểm Việt Nam, Công ty tái bảo hiểm quốc gia Việt 6 Nam, Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam trong việc cung cấp thông tin và số liệu thống kê, giúp tôi hoàn thành luận văn này. 7 CHƢƠNG 1 NHỮNG CAM KẾT VỀ DỊCH VỤ BẢO HIỂM TRONG HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI VIỆT NAM - HOA KỲ 1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ DỊCH VỤ BẢO HIỂM Nguyên tắc hoạt động cơ bản của bảo hiểm là phân bổ rủi ro. Trong khi đó, rủi ro lại luôn vận động, không chỉ giới hạn trong một quốc gia mà có thể di chuyển đến một hoặc nhiều nước khác, có liên quan đến quyền lợi của các tổ chức và cá nhân thuộc nhiều quốc tịch.

Vì vậy sự phát triển của hoạt động kinh doanh bảo hiểm ở Việt Nam không thể tách rời và đứng ngoài xu thế hội nhập quốc tế. Hiệp định BTA có thể coi là bước đầu tiên thể hiện những cam kết cụ thể và rõ ràng nhất cả về lộ trình cũng như nội dung hội nhập của thị trường bảo hiểm Việt Nam. Để tìm hiểu nội dung những qui định về dịch vụ bảo hiểm trong Hiệp định BTA, chúng ta cần tìm hiểu khái niệm dịch vụ bảo hiểm và những vấn đề liên quan.1 Khái niệm dịch vụ bảo hiểm 1.1 Dịch vụ Mặc dù thuật ngữ “dịch vụ” được sử dụng thường xuyên và luôn xuất hiện như là tiêu điểm của các cuộc đàm luận hay trao đổi, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về dịch vụ. Chính tính vô hình, khó nắm bắt của dịch vụ, sự đa dạng và phức tạp của các loại hình dịch vụ làm cho việc nêu lên được một định nghĩa rõ ràng về dịch vụ gặp nhiều khó khăn.

Theo quan điểm của Các Mác – cha đẻ của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử – dịch vụ là con đẻ của nền kinh tế sản xuất hàng hoá, khi mà nền kinh tế hàng hoá phát triển mạnh, đòi hỏi một sự lưu thông thông suốt, liên tục để thoả mãn nhu cầu ngày càng cao của con người thì dịch vụ phát triển [7, tr. 8 Vào những năm cuối thế kỷ 20, khi dịch vụ đã trở thành một ngành kinh tế quan trọng của các quốc gia và trở thành đối tượng nghiên cứu của các nhà kinh tế, khoa học, người ta thường có hai cách hiểu về dịch vụ. Dịch vụ, hiểu theo nghĩa rộng là lĩnh vực kinh tế thứ 3 trong nền kinh tế quốc dân, do đó theo cách hiểu này thì những hoạt động nào nằm ngoài hai ngành công nghiệp và nông nghiệp đều thuộc ngành dịch vụ. Theo nghĩa hẹp, dịch vụ này là những hoạt động hỗ trợ cho quá trình kinh doanh, thương mại, bao gồm các hoạt động hỗ trợ trước, trong và sau khi bán hàng.

Với nghĩa này, dịch vụ được coi là phần mềm của sản phẩm được cung ứng cho khách hàng. Theo Tạp chí "Nhà kinh tế", dịch vụ (service) "là bất kỳ cái gì đem bán mà không thể rơi vào bàn chân bạn". Như vậy có thể hiểu dịch vụ là một sản phẩm vô hình, không nhìn thấy được và không nắm bắt được. Dịch vụ là một sản phẩm vì nó là kết quả sức lao động của con người, được tạo ra nhằm thoả mãn nhu cầu sản xuất và lưu thông hàng hoá cũng như đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của con người.

Tỷ trọng ngành dịch vụ đang ngày càng tăng lên trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong cơ cấu nền kinh tế của các nước, như ở Mỹ là 73% GDP, EU 63%, Nhật Bản 56%, Singapore 60%. Cuối thế kỷ XX ở các nước công nghiệp phát triển, số người lao động trong lĩnh vực dịch vụ thường chiếm trên 70% [12, tr. Ở Việt Nam, theo Tổng cục thống kê, thu nhập từ dịch vụ chiếm khoảng 40% tổng thu nhập quốc dân và tỷ lệ này tiếp tục tăng lên qua từng năm. Ngành dịch vụ cũng là ngành ngày càng mở rộng về số lượng, qui mô, tốc độ, trở thành ngành cho số người làm việc và giá trị sản xuất ngày càng lớn.

Vì vậy có thể thấy rõ rằng dịch vụ là loại sản phẩm tạo ra giá trị thặng dư cao do có sự khai thác sức lao động, trí thức và chất xám của con người. 9 Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã phân loại dịch vụ thành 155 phân ngành, thuộc 12 khu vực sau đây : - Dịch vụ kinh doanh gồm : nghề nghiệp, máy tính và liên quan, nghiên cứu và triển khai, bất động sản, cho thuê, dịch vụ kinh doanh khác ; - Dịch vụ thông tin, liên lạc gồm : bưu điện, chuyển phát nhanh, viễn thông, nghe nhìn, dịch vụ khác ; - Dịch vụ xây dựng và kỹ thuật gồm : xây dựng nhà cửa, lắp đặt máy móc, hoàn thiện các công trình ; - Dịch vụ phân phối gồm : đại lý hoa hồng, bán buôn, bán lẻ, đại lý độc quyền, dịch vụ khác ; - Dịch vụ đào tạo gồm : tiểu học, trung học, đại học, dịch vụ giáo dục khác ; - Dịch vụ môi trường gồm : thoát nước, xử lý chất thải, vệ sinh và tương tự, dịch vụ khác ; - Dịch vụ tài chính bảo hiểm gồm : bảo hiểm và liên quan, ngân hàng và liên quan, dịch vụ tài chính khác ; - Dịch vụ liên quan đến sức khoẻ và xã hội gồm : chữa bệnh, bệnh viện, dịch vụ khác ; - Dịch vụ du lịch và liên quan gồm : khách sạn và nhà hàng, đại lý và điều hành du lịch, hướng dẫn du lịch, dịch vụ khác ; - Dịch vụ giải trí, văn hoá và thể thao gồm : giải trí, tin tức, thư viện, kiến trúc, bảo tàng. thể thao và giải trí khác ; - Dịch vụ vận tải gồm : vận tải đường biển, vận tải thuỷ nội địa, vận tải hàng không, vận tải đường sắt, vận tải ôtô, vận tải đường ống, vận tải vũ trụ, vận tải đa phương thức, dịch vụ vận tải khác ; - Dịch vụ khác. Cũng giống như trong Hiệp định GATS của WTO, dịch vụ theo BTA, là bất kỳ dịch vụ nào trong bất kỳ lĩnh vực nào, trừ các dịch vụ được cung cấp 10 khi thi hành thẩm quyền của chính phủ.

Dịch vụ được cung cấp khi thi hành thẩm quyền của chính phủ là dịch vụ được cung cấp không dựa trên cơ sở thương mại cũng như không dựa trên cơ sở cạnh tranh giữa các nhà cung cấp dịch vụ. Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ định nghĩa thương mại dịch vụ theo bốn “hình thức cung cấp” mà dịch vụ được cung cấp như sau : + Từ lãnh thổ của một Bên vào lãnh thổ của Bên kia; + Tại lãnh thổ của một Bên cho người sử dụng dịch vụ của Bên kia; + Bởi một nhà cung cấp dịch vụ của một Bên thông qua sự hiện diện thương mại tại lãnh thổ của Bên kia; + Bởi một nhà cung cấp dịch vụ của một Bên thông qua sự hiện diện của thể nhân của một Bên tại lãnh thổ Bên kia. Như vậy theo BTA, các công ty của Mỹ và Việt Nam có thể cung cấp dịch vụ cho nhau theo 4 hình thức cung cấp dịch vụ nói trên. "Cung cấp dịch vụ, theo BTA, không chỉ là việc bán mà còn gồm việc sản xuất, phân phối, tiếp thị và cung ứng dịch vụ.

Bốn hình thức cung cấp dịch vụ qui định trong BTA cũng chính là 4 hình thức cung cấp dịch vụ trong WTO. Tuỳ từng loại dịch vụ mà hai bên phải sử dụng các hình thức cung cấp thích hợp.2 Bảo hiểm Có nhiều khái niệm về bảo hiểm hiện đang được sử dụng trên thị trường bảo hiểm thế giới. Trong khuôn khổ luận văn này, tác giả chỉ đưa ra một số khái niệm được thừa nhận rộng rãi nhất trên thế giới. - Theo Uỷ ban thuật ngữ bảo hiểm của Hiệp hội bảo hiểm và rủi ro Hoa Kỳ thì : "Bảo hiểm là việc chuyển giao những rủi ro do các tổn thất bất ngờ và ngẫu nhiên gây ra từ người được bảo hiểm sang cho người bảo hiểm khi họ cam kết bồi thường cho những tổn thất này; cung cấp các quyền lợi 11 bằng tiền khi tổn thất xảy ra hoặc cung cấp các dịch vụ liên quan đến rủi ro cho người được bảo hiểm." - Theo Hiệp hội các nhà bảo hiểm Anh thì : " Bảo hiểm là sự thoả thuận qua đó một bên (Người bảo hiểm) hứa sẽ thanh toán cho bên kia (Người được bảo hiểm hay người tham gia bảo hiểm) một khoản tiền nếu sự cố xảy ra gây tổn thất tài chính cho người được bảo hiểm.

Trách nhiệm thanh toán những tổn thất này được chuyển giao từ người tham gia bảo hiểm sang người bảo hiểm. Để chấp nhận trách nhiệm thanh toán này, người bảo hiểm đòi hỏi người được bảo hiểm một khoản tiền, đó là phí bảo hiểm.