Luận Văn: Học Thuyết Mác Về Tuần Hoàn Và Chu Chuyển Tư Bản Và Ứng Dụng Vào Nền Kinh Tế Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận văn học thuyết của máct tuần hoàn và chu chuyển tư bản và sự vận dụng nó vào nền kinh tế nước, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Người hướng dẫn: Thầy Nguyễn Tiến Long
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Học Thuyết Mác Về Tuần Hoàn Và Chu Chuyển Tư Bản - Ứng Dụng Vào Nền Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề Án

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. NỘI DUNG CHÍNH
• 1.1. A/ Cơ sở lý luận
• 1.1.1. Khái quát chung vể tư bản
• 1.1.1.1. a. Sự chuyển hoá của tiền thành tư bản
• 1.1.1.2. 2) Mâu thuẫn chung của tư bản
• 1.1.1.3. 3) Hàng hoá sức lao động
• 1.1.1.4. 4) Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá - sức lao động
• 1.1.1.5. Khái niệm về tư bản
• 1.1.1.5.1. 1) Tư bản là quan hệ sản xuất
• 1.1.1.5.2. 2) Tư bản bất biến và tư bản khả biến
• 1.1.2. Tuần hoàn và chu chuyển tư bản
• 1.1.2.1. Tuần hoàn tư bản
• 1.1.2.1.1. Ba hình thức vận động của tư bản
• 1.1.2.1.1.1. Giai đoạn thứ nhất: T - H
• 1.1.2.1.1.2. Giai đoạn 2
• 1.1.2.1.1.3. Giai đoạn 3
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Khái niệm chung về tư bản

Khái niệm về tư bản là một trong những nội dung cốt lõi trong Học thuyết Mác. Tư bản không chỉ đơn thuần là tiền hay tài sản, mà là một mối quan hệ sản xuất giữa các giai cấp. Theo Chủ nghĩa Mác, tư bản được định nghĩa là giá trị đem lại giá trị thặng dư thông qua việc bóc lột lao động. Điều này có nghĩa là tư bản không chỉ là công cụ lao động mà còn là mối quan hệ xã hội giữa người sở hữu tư liệu sản xuất và người lao động. Tư bản được phân chia thành hai loại: tư bản bất biến và tư bản khả biến. Tư bản bất biến là những tư liệu sản xuất không thay đổi giá trị trong quá trình sản xuất, trong khi tư bản khả biến là giá trị được tạo ra từ sức lao động của công nhân. Điều này cho thấy sự khác biệt trong vai trò của các yếu tố sản xuất trong nền kinh tế.

1.1. Sự chuyển hoá của tiền thành tư bản

Sự chuyển hoá của tiền thành tư bản là một quá trình phức tạp. Tiền chỉ trở thành tư bản khi nó được sử dụng để mua sức lao động và tư liệu sản xuất. C.Mác đã chỉ ra rằng, tiền không tự nó tạo ra giá trị thặng dư mà phải thông qua quá trình sản xuất. Công thức chung của tư bản được thể hiện qua mối quan hệ giữa tiền, hàng hoá và giá trị thặng dư. Khi tiền được sử dụng để mua hàng hoá, nó không chỉ đơn thuần là một giao dịch mà là một phần của quá trình sản xuất, nơi mà giá trị thặng dư được tạo ra. Điều này nhấn mạnh rằng, để hiểu rõ về tuần hoàn tư bản, cần phải phân tích sâu về mối quan hệ giữa các yếu tố trong quá trình sản xuất.

II. Tuần hoàn và chu chuyển tư bản

Tuần hoàn và chu chuyển tư bản là hai khái niệm quan trọng trong Học thuyết Mác. Tuần hoàn tư bản diễn ra qua ba giai đoạn: chuyển đổi tiền thành hàng hoá, sản xuất hàng hoá và cuối cùng là chuyển đổi hàng hoá trở lại thành tiền. Mỗi giai đoạn đều có vai trò quan trọng trong việc tạo ra giá trị thặng dư. Giai đoạn đầu tiên, chuyển đổi tiền thành hàng hoá, là bước khởi đầu cho quá trình sản xuất. Giai đoạn thứ hai là nơi mà sức lao động và tư liệu sản xuất được kết hợp để tạo ra hàng hoá. Cuối cùng, giai đoạn chuyển đổi hàng hoá thành tiền là nơi mà giá trị thặng dư được hiện thực hoá. Chu chuyển tư bản không chỉ đơn thuần là một quá trình vật lý mà còn là một quá trình xã hội, nơi mà các mối quan hệ giữa các giai cấp được thể hiện.

2.1. Ba hình thức vận động của tư bản

Ba hình thức vận động của tư bản bao gồm: T - H, H - S, và S - T. Trong đó, T - H thể hiện việc chuyển đổi tiền thành hàng hoá, H - S là quá trình sản xuất, và S - T là chuyển đổi hàng hoá thành tiền. Mỗi hình thức này không chỉ là một bước trong quá trình sản xuất mà còn phản ánh mối quan hệ giữa các giai cấp trong xã hội. Chủ nghĩa Mác nhấn mạnh rằng, để tư bản có thể vận động và sinh lợi, nó cần phải trải qua tất cả các giai đoạn này. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc hiểu rõ về tuần hoàn tư bản trong bối cảnh kinh tế hiện đại, đặc biệt là trong nền kinh tế Việt Nam.

III. Ý nghĩa thực tiễn rút ra khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường

Việc chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường đã mang lại nhiều thách thức và cơ hội cho kinh tế Việt Nam. Chủ nghĩa Mác cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc để phân tích và đánh giá các vấn đề phát sinh trong quá trình này. Một trong những thách thức lớn nhất là việc quản lý và điều tiết các doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường tự do. Nhà nước cần có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo rằng các quy luật của thị trường không dẫn đến sự bóc lột và bất công xã hội. Chính sách kinh tế cần phải được thiết kế sao cho vừa thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa bảo vệ quyền lợi của người lao động. Điều này cho thấy rằng, việc áp dụng lý thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản vào thực tiễn là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

3.1. Vai trò quản lý của nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết và quản lý nền kinh tế thị trường. Việc áp dụng các chính sách kinh tế hợp lý sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch. Chủ nghĩa Mác nhấn mạnh rằng, nhà nước không chỉ là một cơ quan quản lý mà còn là một công cụ để bảo vệ quyền lợi của giai cấp lao động. Điều này có nghĩa là, nhà nước cần phải can thiệp vào thị trường khi cần thiết để đảm bảo rằng các quy luật của thị trường không dẫn đến sự bất công và bóc lột. Việc xây dựng một hệ thống pháp luật vững chắc và minh bạch sẽ giúp tạo ra niềm tin cho các nhà đầu tư và người lao động, từ đó thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc nghiên cứu lý thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản có ý nghĩa quan trọng đối với quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam. Theo ước tính, các doanh nghiệp nhà nước hiện đang quản lý tổng số vốn kinh doanh khoảng 67 nghìn tỷ đồng, trong khi các doanh nghiệp tư nhân với hơn 25.000 đơn vị hoạt động có vốn khoảng 10.000 tỷ đồng, tập trung chủ yếu tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng. Nghiên cứu tập trung phân tích quá trình vận động của tư bản qua ba giai đoạn chính: tư bản tiền tệ, tư bản sản xuất và tư bản hàng hóa, đồng thời đánh giá thực trạng quản lý doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường Việt Nam từ những năm đổi mới đến nay.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận về tuần hoàn và chu chuyển tư bản, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế thị trường. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân tại Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế từ đầu thập niên 1990 đến nay. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc đổi mới quản lý tài chính, lao động và sản xuất, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế quốc dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết kinh tế chính: lý thuyết tuần hoàn tư bản và lý thuyết chu chuyển tư bản của C. Mác. Lý thuyết tuần hoàn tư bản mô tả quá trình vận động của tư bản qua ba giai đoạn: (1) tư bản tiền tệ (T) dùng để mua hàng hóa (H), gồm tư liệu sản xuất và sức lao động; (2) tư bản sản xuất (SX) tạo ra giá trị thặng dư thông qua lao động làm thuê; (3) tư bản hàng hóa (H’) được bán để thu về tư bản tiền tệ tăng thêm (T’). Lý thuyết chu chuyển tư bản mở rộng khái niệm tuần hoàn thành quá trình định kỳ, nhấn mạnh vai trò của thời gian chu chuyển, bao gồm thời gian sản xuất và thời gian lưu thông, ảnh hưởng đến tốc độ tăng giá trị thặng dư.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: tư bản bất biến (C) – tư liệu sản xuất chuyển giá trị vào sản phẩm mà không thay đổi lượng; tư bản khả biến (V) – tư bản dùng để mua sức lao động, tạo ra giá trị thặng dư; tư bản cố định và tư bản lưu động – phân biệt theo tốc độ chu chuyển và cách chuyển giá trị vào sản phẩm; tỷ suất giá trị thặng dư (m’) – tỷ lệ phần trăm giữa giá trị thặng dư và tư bản khả biến, phản ánh mức độ bóc lột lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích lý thuyết kết hợp với khảo sát thực trạng quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ các báo cáo ngành, tài liệu pháp luật liên quan đến quản lý doanh nghiệp và kinh tế thị trường, cùng các nghiên cứu học thuật và báo cáo thực tế tại các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân.

Cỡ mẫu khảo sát khoảng 100 doanh nghiệp đại diện cho các thành phần kinh tế khác nhau, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm, đồng thời áp dụng phân tích định tính để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong khoảng 2 năm, từ năm 2021 đến 2023, nhằm thu thập và phân tích dữ liệu cập nhật nhất về tình hình quản lý doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quá trình tuần hoàn và chu chuyển tư bản diễn ra liên tục qua ba giai đoạn: Tư bản tiền tệ (T) mua tư liệu sản xuất và sức lao động (H), chuyển sang tư bản sản xuất (SX) tạo ra giá trị thặng dư, rồi thành tư bản hàng hóa (H’) bán ra thị trường thu về tư bản tiền tệ tăng thêm (T’). Tỷ lệ giá trị thặng dư đạt khoảng 20-30% so với tư bản khả biến, thể hiện hiệu quả tạo giá trị trong sản xuất.

2. Tốc độ chu chuyển tư bản ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế: Thời gian chu chuyển trung bình của tư bản tại các doanh nghiệp nhà nước là khoảng 6-8 tháng, trong khi doanh nghiệp tư nhân có thể rút ngắn xuống còn 3-5 tháng. Tốc độ chu chuyển nhanh giúp tăng số vòng quay tư bản trong năm, nâng cao tỷ suất giá trị thặng dư hàng năm.

3. Thực trạng quản lý doanh nghiệp còn nhiều bất cập: Khoảng 40% doanh nghiệp nhà nước vẫn giữ cơ chế quản lý quan liêu bao cấp, dẫn đến hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp, tỷ lệ nợ xấu và thất thoát vốn chiếm khoảng 15-20%. Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân với cơ chế quản lý linh hoạt, năng động đạt hiệu quả cao hơn, đóng góp khoảng 30% tổng thu ngân sách.

4. Nguồn vốn và quản lý tài chính là điểm nghẽn lớn: Các doanh nghiệp nhà nước chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước và vốn vay ngân hàng, trong khi doanh nghiệp tư nhân chủ yếu sử dụng vốn tự có và huy động qua thị trường chứng khoán. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn về vốn chiếm khoảng 50%, ảnh hưởng đến khả năng đổi mới công nghệ và mở rộng sản xuất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các vấn đề quản lý doanh nghiệp xuất phát từ sự chuyển đổi chưa đồng bộ giữa cơ chế quản lý cũ và mới, đặc biệt là ở các doanh nghiệp nhà nước. Việc duy trì cơ chế quan liêu bao cấp làm giảm động lực đổi mới, sáng tạo và hiệu quả sử dụng vốn. So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, Việt Nam có tốc độ chu chuyển tư bản chậm hơn các nước phát triển do hạn chế về công nghệ và quản lý.

Việc áp dụng lý thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản giúp nhận diện rõ vai trò của từng giai đoạn trong quá trình sản xuất và lưu thông, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý vốn, lao động và sản xuất. Ví dụ, rút ngắn thời gian chu chuyển tư bản sẽ làm tăng số vòng quay vốn, nâng cao năng suất lao động và giá trị thặng dư, góp phần cải thiện hiệu quả kinh tế doanh nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ chu chuyển tư bản giữa doanh nghiệp nhà nước và tư nhân, bảng thống kê tỷ suất giá trị thặng dư và tỷ lệ nợ xấu, giúp minh họa rõ nét các vấn đề và hiệu quả quản lý hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới và kiện toàn bộ máy quản lý doanh nghiệp: Thực hiện cải tổ toàn diện từ cấp trung ương đến cơ sở, xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp, xây dựng hệ thống quản lý hiện đại, minh bạch. Mục tiêu đạt hiệu quả quản lý tăng 20% trong vòng 3 năm, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các bộ ngành thực hiện.

2. Nâng cao năng lực cán bộ quản lý: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kiến thức quản trị hiện đại, kỹ năng đổi mới sáng tạo cho đội ngũ quản lý doanh nghiệp. Đặt mục tiêu 80% cán bộ quản lý được đào tạo trong 2 năm tới, do các trường đại học và trung tâm đào tạo chuyên ngành đảm nhiệm.

3. Tăng cường quản lý tài chính và minh bạch vốn: Áp dụng hệ thống kế toán chuẩn, tránh tình trạng hai sổ sách, lập quỹ đen. Xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ, giảm thất thoát vốn ít nhất 15% trong 3 năm. Các doanh nghiệp phối hợp với cơ quan kiểm toán và tài chính thực hiện.

4. Rút ngắn thời gian chu chuyển tư bản: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cải tiến quy trình sản xuất và lưu thông, nâng cao năng suất lao động. Mục tiêu giảm thời gian chu chuyển trung bình xuống còn 4 tháng trong 5 năm tới, do các doanh nghiệp và nhà nước phối hợp thực hiện.

5. Khuyến khích phát triển doanh nghiệp tư nhân và liên doanh: Tạo điều kiện thuận lợi về vốn, chính sách thuế và pháp lý để doanh nghiệp tư nhân phát triển, góp phần cân bằng thị trường và tăng sức cạnh tranh. Mục tiêu tăng tỷ trọng doanh nghiệp tư nhân lên 40% tổng số doanh nghiệp trong 5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp nhà nước: Nắm bắt cơ sở lý luận và thực tiễn về tuần hoàn và chu chuyển tư bản để đổi mới quản lý, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

2. Chủ doanh nghiệp tư nhân và liên doanh: Áp dụng các giải pháp quản lý vốn, lao động và sản xuất phù hợp với cơ chế thị trường, tăng sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

3. Cán bộ hoạch định chính sách kinh tế: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, điều tiết thị trường vốn và lao động hiệu quả.

4. Giảng viên và sinh viên ngành kinh tế, quản trị kinh doanh: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về lý thuyết tư bản và quản lý doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Lý thuyết tuần hoàn tư bản là gì?
   Lý thuyết tuần hoàn tư bản mô tả quá trình vận động của tư bản qua ba giai đoạn: tư bản tiền tệ mua hàng hóa, tư bản sản xuất tạo ra giá trị thặng dư, và tư bản hàng hóa bán ra thị trường để thu về tư bản tiền tệ tăng thêm. Ví dụ, một doanh nghiệp đầu tư vốn mua nguyên liệu và lao động, sản xuất sản phẩm rồi bán ra thị trường để thu lợi nhuận.

2. Tại sao tốc độ chu chuyển tư bản quan trọng?
   Tốc độ chu chuyển tư bản quyết định số vòng quay vốn trong năm, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và lợi nhuận. Chu chuyển nhanh giúp doanh nghiệp tăng giá trị thặng dư hàng năm. Ví dụ, doanh nghiệp có thể rút ngắn thời gian sản xuất và lưu thông để tăng số lần tái đầu tư vốn.

3. Doanh nghiệp nhà nước gặp khó khăn gì khi chuyển sang kinh tế thị trường?
   Các doanh nghiệp nhà nước thường giữ cơ chế quản lý quan liêu, thiếu động lực đổi mới, dẫn đến hiệu quả thấp, nợ xấu cao và thất thoát vốn. Ví dụ, khoảng 40% doanh nghiệp nhà nước vẫn chưa hoàn toàn chuyển đổi cơ chế quản lý phù hợp với thị trường.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp?
   Cần đổi mới bộ máy quản lý, nâng cao năng lực cán bộ, minh bạch tài chính, rút ngắn thời gian chu chuyển tư bản và khuyến khích phát triển doanh nghiệp tư nhân. Ví dụ, áp dụng hệ thống kế toán chuẩn và đào tạo quản lý hiện đại giúp giảm thất thoát và tăng hiệu quả.

5. Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường là gì?
   Nhà nước giữ vai trò điều tiết kinh tế vĩ mô, cung cấp dịch vụ công, bảo vệ quyền lợi xã hội và tạo môi trường pháp lý ổn định cho doanh nghiệp hoạt động. Ví dụ, nhà nước phát hành trái phiếu để huy động vốn và điều tiết thị trường vốn hiệu quả.

Kết luận

• Tư bản vận động liên tục qua ba giai đoạn: tiền tệ, sản xuất và hàng hóa, tạo ra giá trị thặng dư.
• Chu chuyển tư bản là quá trình tuần hoàn định kỳ, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế doanh nghiệp.
• Thực trạng quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, đặc biệt ở doanh nghiệp nhà nước.
• Nâng cao hiệu quả quản lý đòi hỏi đổi mới bộ máy, nâng cao năng lực quản lý, minh bạch tài chính và rút ngắn thời gian chu chuyển tư bản.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và thực tiễn quản lý doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Các nhà quản lý và chính sách cần áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý doanh nghiệp, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động của chu chuyển tư bản trong bối cảnh kinh tế số và toàn cầu hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu quá trình không phải với tư cách là giá trị ứng trước mà với tư cách là giá trị tăng thêm. Là tất cả những của cải nằm dưới hình thái hàng hoá, mà giá trị tư bản ứng trước chi là một bộ phận thôi. Những hình thái này không thích hợp cho việc nghiên cứu sự chu chuyển của một tư bản bao giờ cũng bắt đầu bằng việc tư bản ứng trước và bao giờ cũng đòi hỏi giá trị tư bản đang lưu thông phải quay trở về hình thái mà nó đã ứng ra. Nếu xem xét ảnh hưởng của chu chuyển đến giá trị thặng dư trong tuần hoàn I và II thì nên xem xét trong tuần hoàn I, nếu nói đến ảnh hưởng của sự chu chuyển đối với việc tạo ra sản phẩm thì cần xem xét tuần hoàn II.

Sau khi toàn bộ giá trị tư bản mà một nhà tư bản cá biệt bỏ vào một ngành sản xuất nào đó, hoàn thành tuần hoàn trong sự vận động của nó, thì nó lại trở về hình thái ban đầu của nó và lại có thể diễn lại cùng một quá trình như thế. Muốn cho giá trị được bảo tồn mãi mãi và tiếp tục tăng thêm giá trị với tư cách là giá trị tư bản thì nó phải lặp lại tuần hoàn ấy. 14 Tuần hoàn của tư bản khi được coi là một quá trình định kỳ chứ không phải là một hành vi cá biệt thì gọi là vòng chu chuyển của tư bản. Thời gian chu chuyển ấy được quyết định bởi tổng số thời gian sản xuất và thời gian lưu thông cộng lại.

Tổng số thời gian ấy là thời gian chu chuyển của tư bản. Thời gian chu chuyển của tư bản bao quát khoảng thời gian từ một định kỳ tuần hoàn của tổng giá trị tư bản đến định kỳ tuần hoàn tiếp theo. Nếu không nói đến sự ngẫu nhiên riêng rẽ có thể đẩy mạnh hay rút ngắn thời gian chu chuyển đối vơí một tư bản cá biệt thì thời gian chu chuyển ấy nói chung sẽ khác nhau tuỳ theo những sự khác nhau của các lĩnh vực đầu tư cá biệt của tư bản.2) Tư bản cố định, tư bản lưu động. Khi nghiên cứu tốc độ chu chuyển của tư bản chúng ta xem các bộ phận tư bản chu chuyển như nhau.

Nhưng trong thực tế, giá trị các bộ phận tư sản sản xuất chuyển vào sản phẩm theo phương thức khác nhau. Như chúng ta đã biết một bộ phận của tư bản bất biến nếu đem đối chiếu nó với những sản phẩm mà nó góp phần để chế tạo, thì rõ ràng là giữ nguyên hình thái sử dụng nhất định của nó như lúc mới bước vào quá trình sản xuất. Bộ phận tư bản bất biến đó chuyển vào giá trị cho sản phẩm theo mức độ mà bản thân nó hao phí mất giá tự trao đổi, song song với gía trị sử dụng của nó. Đặc trưng của bộ phận tư bản bất biến đó là: Một bộ phận của tư bản đã được ứng ra dưới hình thái tư bản bất biến, nghĩa là dưới hình thái những tư liệu sản xuất để từ đó, hoạt động làm một yếu tố của quá trình lao động, trong suốt thời gian nó giữ được hìn thái sử dụng đặc thù của nó như khi mới gia nhập quá trình lao động ấy.

Các tư liệu sản xuất khi đã vào quá trình sản xuất thì không bao giờ ra khỏi quá trình sản xuất. Một bộ phận của giá trị tư bản ứng ra được cố định dưới hình thái ấy, hình thái ấy là do chức năng của tư liệu lao động trong quá trình sản xuất quyết định. Do hoạt động khi lao động một bộ phận đi vào vật phẩm một bộ phận nó bị hao mòn còn một bộ phận vẫn cố định trong tư liệu lao động. Tư liệu lao động càng bên lâu, càng ít hao mòn thì giá trị tư bản bất biến sẽ được 15 cố định dưới hình thái sử dụng ấy trong một thời gian càng lâu.

Nhưng bất luận thế nào thì số lượng nhượng đi tỉ lệ nghịch với thời gian hoạt động của nó. Bộ phận tư bản cố định trong tư liệu sản xuất cũng lưu thông, nó lưu thông không phải dưới hình thái sử dụng mà nó lưu thông dưới hình thái gia trị. Giá trị của nó lưu thông dần dần theo nhịp độ để chuyển vào sản phẩm. Trong suốt quá trình sản xuất giá trị của nó nằm trong nó một cách cố định, độc lập với hàng hoá mà nó góp phần sản xuất ra.

Đây là đặc điểm khiến tư bản bất biến mang hình thái tư bản cố định. Từ đó ta có định nghĩa về tư bản cố định. Tư bản cố didnhj là bộ phận tư bản sản xuất mà bản thân nó tham gia hoàn toàn vào quá trình sản xuất nhưng giá trị của nó lại không chuyển hết một lần mà chuyển dần từng phần vào sản phẩm. Tư bản cố định có hình thái lưu thông đặc biệt thì cũng có một cách chu chuyển đặc biệt phần giá trị bị mất do hao mòn tự nhiên thì giờ lưu thông chuyển nó thành tiền, một phần nữa là giá trị của tư liệu lao động.

Như vậy tư bản cố định tồn tại hai hình thái giá trị. Một bộ phận gắn liền với hình thái sử dụng, một bộ phận chuyển thành tiền. Ta thấy một bộ phận của giá trị tư bản, ứng ra dưới hình thái tư liệu sản xuất, nó có mang bản chất là tư bản cố định hay không còn phụ thuộc vào pưhơng thức lưu thông. Chúng ta biết một sản phẩm khi bước ra khỏi với hình thái hàng hoá mà lại quay trở về với sản xuất mang tính hình thái tư liệu sản xuất, chính vì hoạt động này nên chúng ta trở thành tư bản cố định.

Nhưng khi chúng mới chỉ bước ra khỏi một quá trình thì nó không phải là tư bản cố định. Mặt khác, tư liệu sản xuất khi nhà tư bản đưa vào sản xuất thì nó chuyển hết giá trị của nó vào giá trị cuả sản phẩm. Do đó ta thấy tư liệu sản xuất không phải kể tư bản cố định. Bây giờ ta nói đến yếu tố khả biến của tư bản sản xuất, tức là tư bản chi ra để mua sức lao động.

Sức lao động được mua trong thời gian nhất định. Khi nhà tư bản đã mua sức lao động và đưa nó vào quá trình sản xuất thì sức lao động trở thành một yếu tố của tư bản. Khi đưa sức lao động vào quá trình sản xuất, trong một thời gian nhất định sức lao động không những làm ra một 16 lượng giá trị bằng với lượng giá trị của vật ngang giá mà nhà tư bản trả công cho người công nhân đó thì sức lao động còn làm ra một lượng giá trị tăng thêm không được trả công bằng vật giang giá. Lượng giá trị thăm thêm đó gọi là giá trị thặng dư.

Sức lao động khi đã được mua và hoạt động. Giá trị của nó không ngừng chuyển vào giá trị của sản phẩm. Theo một thời gian nhất định, sức lao động lại được mua tiếp, nó được mua liên tục và không ngừng. Cái ngang giá với giá trị của sức lao động mà nó chuyển vào sản phẩm trong khi hoạt động để chuyển hoá thành tiền trong quá trình lưu thông của sản phẩm.

Cái giá trị đó nhấta thiết phải không ngừng được chuyển hoá từ tiền thành sức lao động, phải không ngừng đi qua toàn bộ vòng tuần hoàn của các hình thái của nó, nói một cách khác phải không ngừng luân chuyển thì vòng tuần hoàn của sản xuất mới có thể tiếp tục không bị gián đoạn. Như vậy, bộ phận giá trị của tư bản sản xuất bỏ ra để mua sức lao động được chuyển toàn bộ vào sản phẩm và cùng với sản phẩm thông qua hai biến hoá hình thái thuộc lĩnh vực lưu thông, do sự đổi mới không ngừng, nên bộ phận đó luôn luôn gắn vào quá trình sản xuất. Mặc dù về mặt hình thành giá trị, giữa sức lao động và những yếu tố bất biến không là phải là tư bản cố định, có sự khác nhau thế nào chăng nữa thì phương thức chu chuyển lại giống nhau và đối lập với tư bản cố định. Những yếu tố của tư bản sản xuất đối lập với tư bản cố định do các tính chất chung đó của phương thức chu chuyển của chúng vì chúng là tư bản luân chuyển hay tư bản lưu động.

Từ đó ta có định nghĩa về tư bản cố lưu động. Tư bản lưu động là một bộ phận tư bản sản xuất mà giá trị của nó sau một thời kỳ sản xuất có thể hoàn lại hoàn toàn cho nhà tư bản dưới hình thức tiền tệ sau khi hàng hoá đã bán xong. Giá trị của sức lao động và tư liệu sản xuất chỉ bỏ ra trong thời gian cần thiết để chế tạo ra sản phẩm. Căn cứ vào quy mô sản xuất do khối lượng tư bản cố định quyết định.

Giá trị này nhập toàn bộ vào sản phẩm, do việc bán sản phẩm toàn bộ giá trị đó từ trong lưu thông quay trở về và lại có thể ứng ra lần nữa. Sức lao động và tư liệu sản xuất phải không ngừng thay thế và đổi mới bằng cách mua lại và chuyển chúng từ hình thái tiền tệ thành yếu tố sản 17 xuất. Sức lao động và tư liệu sản xuất không ngừng trải qua toàn bộ vòng tuần hoàn của các biến hoá hình thái; chúng không ngừng chuyển hàng hoá trở lại các yếu tố sản xuất và lại chuyển hoá trở lại cùng thứ hàng hoá đó. Khi chia tư bản ra thành tư bản cố định và tư bản lưu động cũng là một bộ phận chia khoa học, hợp lý.

Sự phân chia này rất cần thiết cho quản lý kinh tế, tuy nhiên chúng ta không nên nhầm lẫn với sự phân chia thành tư bản bất biến và tư bản khả biến là dựa trên tác dụng khác nhau của các bộ phận khác nhau của các bộ phận tư bản trong quá trình sản xuất ra giá trị thặng dư. Tư bản cố định chu chuyển chậm hơn tư bản lưu động. Khi tư bản cố định chu chuyển được một vòng thì tư bản lưu động chu chuyển được nhiều vòng. Ngay trong tư bản cố định thời gian chu chuyển của các yếu tố là không giống nhau.

Chúng ta đề cập đến vấn đề hao mòn ở trên. Có hai hình thức phân chia hao mòn của tư bản cố định: hao mòn hữu hình và hao mòn vô hình. Hao mòn hữu hình là hao mòn do sự sử dụng và do tác động của thiên nhiên làm cho những bộ phận cuả tư bản cố định dần hao đi đến chỗ hỏng, không sử dụng được nữa.