Luận văn thạc sĩ về chính sách tài chính kích cầu và tác động chống suy giảm kinh tế tại Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Chính sách tài chính kích cầu chống suy giảm kinh tế Việt Nam, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong kinh

• Tác giả: Trần Minh Đạo
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Hữu Phước
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Kích Cầu – Chính Sách Tài Chính Chống Suy Giảm Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KÍCH CẦU, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH VÀ SUY GIẢM KINH TẾ
• 1.1. Chính sách tài chính
• 1.2. Suy giảm kinh tế
• 1.2.1. Suy giảm kinh tế là gì ?
• 1.3. Các quan điểm Kinh tế học về chống khủng hoảng kinh tế
• 1.4. Khái niệm về kích cầu
• 1.5. Những nguyên tắc cơ bản để thực hiện chính sách kích cầu
• 1.5.1. Kích cầu phải kịp thời
• 1.5.2. Kích cầu phải đúng đối tượng
• 1.5.3. Kích cầu chỉ được thực hiện trong ngắn hạn
• 1.5.4. Điều kiện tạo nên tính hiệu quả cho gói kích cầu
• 1.6. Kinh nghiệm chống suy thoái kinh tế ở một số nước trên thế giới
• 1.6.1. Tổng quan về các gói kích cầu ở một số nước trên thế giới
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm rút ra từ việc chống suy thoái kinh tế ở một số nước trên thế giới
• 1.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH KÍCH CẦU Ở VIỆT NAM
• 2.1. Bối cảnh kinh tế thế giới và thực trạng nền kinh tế Việt Nam
• 2.1.1. Bối cảnh kinh tế thế giới tác động đến kinh tế Việt Nam
• 2.1.2. Thực trạng nền kinh tế Việt Nam 2008 - 2009
• 2.1.2.1. Thực trạng nền kinh tế Việt Nam 2008
• 2.1.2.2. Thực trạng nền kinh tế Việt Nam những tháng đầu năm 2009
• 2.2. Diễn biến lạm phát, chỉ số giá tiêu dùng
• 2.3. Sự cần thiết tất yếu của một chính sách kích cầu ở Việt Nam
• 2.4. Mô hình tăng trưởng dựa vào chiến lược xuất khẩu của Việt Nam
• 2.4.1. Tình hình xuất khẩu của Việt Nam
• 2.4.2. Mô hình tăng trưởng dựa vào chiến lược xuất khẩu của Việt Nam trong thời kỳ suy thoái
• 2.4.3. Sử dụng lợi thế độ mở của nền kinh tế để tìm kiếm cơ hội kích cầu từ các thị trường xuất khẩu
• 2.5. Thực trạng chính sách kích cầu ở Việt Nam trong thời gian qua
• 2.5.1. Những thuận lợi và khó khăn đặc thù của Việt Nam
• 2.5.2. Quy mô gói kích cầu của Chính phủ Việt Nam trong thời gian qua
• 2.5.3. Đối với người dân
• 2.5.4. Đối với khu vực doanh nghiệp
• 2.5.5. Đối với các hạng mục chi tiêu của chính phủ trong gói kích cầu
• 2.5.6. Đánh giá chính sách kích cầu ở Việt Nam trong thời gian qua
• 2.5.6.1. Ưu điểm của chính sách kích cầu ở Việt Nam
• 2.5.6.2. Một số hạn chế của chính sách kích cầu ở Việt Nam
• 2.5.7. Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế về chính sách kích cầu ở Việt Nam
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG 3: NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHÍNH SÁCH KÍCH CẦU – KÍCH THÍCH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.1. Cơ chế giám sát thực hiện chính sách kích cầu đảm bảo hiệu quả
• 3.2. Đánh giá kết quả gói kích cầu
• 3.3. Tầm quan trọng của tính minh bạch và công khai
• 3.4. Đề xuất hoàn thiện cơ chế giám sát
• 3.5. Đề xuất giải pháp thực hiện gói kích cầu thứ hai
• 3.6. Các giải pháp duy trì hiệu quả tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu và chính sách xuất khẩu trong tình hình mới
• 3.6.1. Tháo gỡ gút mắc ngoại sinh
• 3.6.2. Giải quyết các hạn chế nội tại cố hữu
• 3.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG III
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chính sách tài chính

Chính sách tài chính, hay còn gọi là chính sách tài khóa, đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế. Chính sách này bao gồm các biện pháp như giảm thuế, tăng chi tiêu công cộng nhằm kích thích tổng cầu. Trong bối cảnh suy giảm kinh tế, chính sách tài chính cần được thực hiện một cách linh hoạt để giảm thiểu tác động tiêu cực đến doanh nghiệp và người dân. Theo Nghị quyết của Chính phủ, ngành thuế đã thực hiện các biện pháp giãn nộp thuế và giảm thuế cho người lao động. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội. Chính sách tài chính linh hoạt sẽ tạo điều kiện cho tăng trưởng kinh tế, giảm tỷ lệ thất nghiệp và nâng cao đời sống người dân.

1.1. Tác động của chính sách tài chính

Chính sách tài chính có tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế, đặc biệt trong giai đoạn suy thoái. Việc giảm thuế và tăng chi tiêu công cộng giúp kích thích tiêu dùng và đầu tư. Theo các chuyên gia, khi chính phủ tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng và an sinh xã hội, sẽ tạo ra nhiều việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Điều này không chỉ giúp phục hồi nền kinh tế mà còn tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp. Hơn nữa, chính sách tài chính còn giúp ổn định thị trường tài chính, giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư và người tiêu dùng.

II. Suy giảm kinh tế

Suy giảm kinh tế là một hiện tượng phổ biến trong chu kỳ kinh tế, thể hiện qua sự giảm sút của GDP. Tình trạng này thường dẫn đến nhiều hệ lụy như thất nghiệp gia tăng, tiêu dùng giảm và đầu tư chững lại. Theo các nhà kinh tế học, suy giảm kinh tế có thể được nhận diện qua các chỉ số như tỷ lệ thất nghiệp, chỉ số giá tiêu dùng và kim ngạch xuất khẩu. Đặc biệt, trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu, Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng xoáy này. Chính phủ đã phải triển khai nhiều biện pháp để đối phó với tình trạng này, trong đó có chính sách kích cầu nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

2.1. Nguyên nhân và biểu hiện của suy giảm kinh tế

Suy giảm kinh tế thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm khủng hoảng tài chính, giảm cầu tiêu dùng và đầu tư. Biểu hiện rõ ràng nhất của suy giảm kinh tế là sự giảm sút trong tiêu dùng và sản xuất. Khi người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu, doanh nghiệp sẽ phải giảm sản xuất, dẫn đến tình trạng hàng tồn kho gia tăng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp mà còn làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp. Theo các chuyên gia, việc nhận diện sớm các dấu hiệu suy giảm kinh tế là rất quan trọng để có những biện pháp ứng phó kịp thời.

III. Chính sách kích cầu

Chính sách kích cầu là một trong những công cụ quan trọng của chính phủ nhằm đối phó với suy giảm kinh tế. Kích cầu được hiểu là việc tăng cường chi tiêu công cộng để làm tăng tổng cầu trong nền kinh tế. Theo lý thuyết của Keynes, chính phủ có thể sử dụng chính sách kích cầu để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời kỳ suy thoái. Các biện pháp kích cầu có thể bao gồm giảm thuế, tăng chi tiêu cho các dự án hạ tầng và hỗ trợ trực tiếp cho người dân. Việc thực hiện chính sách kích cầu cần phải đảm bảo tính kịp thời, đúng đối tượng và hiệu quả.

3.1. Các nguyên tắc thực hiện chính sách kích cầu

Để chính sách kích cầu đạt hiệu quả cao, cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Đầu tiên, kích cầu phải được thực hiện kịp thời, nghĩa là ngay khi có dấu hiệu suy thoái, chính phủ cần nhanh chóng triển khai các biện pháp kích thích. Thứ hai, chính sách cần phải đúng đối tượng, tức là hỗ trợ những nhóm người và lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Cuối cùng, kích cầu chỉ nên được thực hiện trong ngắn hạn để tránh tình trạng lạm phát. Việc tuân thủ các nguyên tắc này sẽ giúp chính sách kích cầu phát huy tối đa hiệu quả trong việc phục hồi nền kinh tế.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã gây ra những tác động sâu rộng đến nền kinh tế thế giới, trong đó Việt Nam không nằm ngoài ảnh hưởng tiêu cực. Tốc độ tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2008 giảm xuống còn 6,23%, thấp hơn nhiều so với mức 8,48% của năm 2007 và kế hoạch điều chỉnh 7%. Lạm phát tăng cao với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đạt gần 20% vào cuối năm 2008, trong khi thâm hụt thương mại lên tới 17,5 tỷ USD, tương đương 27,8% kim ngạch xuất khẩu. Tình trạng suy giảm kinh tế thể hiện qua sự giảm sút sản xuất, khó khăn trong hoạt động của doanh nghiệp, giảm kim ngạch xuất khẩu và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), cùng với sự gia tăng thất nghiệp và ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống người dân.

Trước bối cảnh đó, chính sách kích cầu tài chính được Chính phủ Việt Nam triển khai nhằm chống suy giảm kinh tế và kích thích tăng trưởng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng, đánh giá hiệu quả chính sách kích cầu của Chính phủ Việt Nam trong giai đoạn 2008-2009, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách này trong tương lai, đặc biệt là gói kích cầu thứ hai. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chính sách tài chính chống suy giảm kinh tế tại Việt Nam trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu, với dữ liệu và phân tích chủ yếu từ năm 2008 đến đầu năm 2009.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách tài chính, góp phần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong điều kiện kinh tế thế giới và trong nước có nhiều biến động khó lường.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế vĩ mô về chính sách tài chính và chu kỳ kinh tế, đặc biệt là:

- **Lý thuyết Keynes về kích cầu**: Nhấn mạnh vai trò của chính phủ trong việc tăng chi tiêu công để kích thích tổng cầu khi nền kinh tế suy thoái, thông qua các biện pháp như giảm thuế, tăng chi tiêu công và trợ cấp thất nghiệp nhằm tạo việc làm và tăng tiêu dùng.

- **Chu kỳ kinh tế và suy giảm kinh tế**: Phân tích các pha của chu kỳ kinh tế (suy thoái, phục hồi, hưng thịnh) và các biểu hiện của suy giảm kinh tế như giảm GDP, tăng thất nghiệp, giảm đầu tư và tiêu dùng.

- **Nguyên tắc thiết kế gói kích cầu hiệu quả**: Bao gồm các tiêu chí kịp thời, đúng đối tượng, ngắn hạn và hạn chế rò rỉ ra hàng nhập khẩu, nhằm đảm bảo hiệu quả kích thích tổng cầu và tránh các tác động tiêu cực về lạm phát và thâm hụt ngân sách.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: chính sách tài chính (tài khóa), kích cầu, suy giảm kinh tế, hiệu ứng số nhân của chính sách kích cầu, và các nhóm biện pháp kích cầu (kích thích tiêu dùng, đầu tư doanh nghiệp, đầu tư công).

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn:

- **Nguồn dữ liệu**: Số liệu kinh tế vĩ mô của Việt Nam giai đoạn 2007-2009, báo cáo của các cơ quan nhà nước, các nghiên cứu quốc tế về chính sách kích cầu, và các tài liệu học thuật liên quan.

- **Phương pháp phân tích**: Phân tích mối quan hệ nhân quả giữa chính sách kích cầu và các chỉ số kinh tế như GDP, CPI, xuất khẩu, thất nghiệp; sử dụng phương pháp suy luận logic biện chứng để đánh giá hiệu quả và hạn chế của chính sách.

- **Cỡ mẫu và timeline**: Dữ liệu kinh tế vĩ mô được thu thập và phân tích trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến giữa năm 2009, tập trung vào giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu và các chính sách kích cầu được triển khai tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu nhằm đảm bảo tính khách quan, khoa học và khả năng áp dụng thực tiễn của các kết quả nghiên cứu.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Tăng trưởng kinh tế giảm sút rõ rệt**: Tốc độ tăng trưởng GDP năm 2008 chỉ đạt 6,23%, giảm 2,25 điểm phần trăm so với năm 2007, trong khi kế hoạch đề ra là 7%. Quý 2 năm 2009, kim ngạch xuất khẩu giảm 23,4% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy sự suy giảm nghiêm trọng của hoạt động xuất khẩu.

- **Lạm phát có xu hướng giảm sau đỉnh điểm**: CPI đạt đỉnh 28,32% vào tháng 8/2008, sau đó giảm xuống còn 10,27% vào tháng 6/2009, cho thấy chính sách tài chính và tiền tệ đã phần nào kiểm soát được lạm phát.

- **Hiệu quả của chính sách kích cầu**: Gói kích cầu trị giá khoảng 143.000 tỷ đồng (tương đương 8 tỷ USD) được chia thành nhiều phần, bao gồm hỗ trợ lãi suất vay vốn, ứng trước ngân sách cho các dự án cấp bách, và các biện pháp giảm thuế. Các biện pháp này đã góp phần làm giảm khó khăn cho doanh nghiệp, kích thích tiêu dùng và đầu tư, đồng thời duy trì việc làm cho người lao động.

- **Hạn chế trong thực hiện chính sách**: Tỷ lệ giải ngân vốn FDI chỉ đạt 19,1%, thấp nhất trong 8 năm trở lại đây; thâm hụt thương mại vẫn ở mức cao 27,8% kim ngạch xuất khẩu; và nguy cơ lạm phát quay trở lại nếu chính sách kích cầu không được kiểm soát chặt chẽ.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự suy giảm kinh tế Việt Nam bao gồm tác động tiêu cực từ khủng hoảng tài chính toàn cầu, đặc biệt là sự thu hẹp thị trường xuất khẩu và dòng vốn đầu tư nước ngoài, cùng với các yếu tố nội tại như lạm phát cao kéo dài và thâm hụt ngân sách lớn. Chính sách kích cầu tài chính được triển khai kịp thời đã giúp giảm bớt tác động tiêu cực, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những hạn chế về quy mô, đối tượng và hiệu quả giải ngân.

So với các nghiên cứu quốc tế, hiệu quả của các biện pháp kích cầu như trợ cấp thất nghiệp và giảm thuế cho người thu nhập thấp được khẳng định là cao nhất, phù hợp với đặc điểm kinh tế Việt Nam có tỷ lệ người lao động trong khu vực nông thôn và doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm đa số. Việc tập trung vào các nhóm đối tượng này giúp tăng hiệu quả kích cầu và đảm bảo công bằng xã hội.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ về diễn biến GDP, CPI, kim ngạch xuất khẩu và tỷ lệ giải ngân vốn FDI để minh họa rõ ràng tác động của chính sách kích cầu trong giai đoạn nghiên cứu.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường cơ chế giám sát và minh bạch**: Thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ việc giải ngân và sử dụng nguồn vốn kích cầu nhằm tránh lãng phí và tham nhũng, đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách trong vòng 1-2 năm tới, do Bộ Tài chính và Kiểm toán Nhà nước chủ trì.

- **Tập trung hỗ trợ nhóm đối tượng dễ bị tổn thương**: Ưu tiên trợ cấp thất nghiệp, giảm thuế thu nhập cho người lao động thu nhập thấp và doanh nghiệp nhỏ và vừa để tăng hiệu quả kích cầu tiêu dùng và đầu tư trong ngắn hạn.

- **Đẩy nhanh tiến độ giải ngân các dự án đầu tư công**: Tăng cường triển khai các dự án hạ tầng kỹ thuật và công trình công cộng đã được phê duyệt nhằm tạo việc làm và kích thích tổng cầu, với mục tiêu hoàn thành trong vòng 18 tháng.

- **Điều chỉnh chính sách tỷ giá linh hoạt**: Hỗ trợ xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu không cần thiết, góp phần cân bằng cán cân thương mại và tăng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

- **Kết hợp chính sách tài khóa và tiền tệ linh hoạt**: Phối hợp giảm lãi suất cho vay với các biện pháp tài khóa để kích thích đầu tư và tiêu dùng, đồng thời kiểm soát lạm phát, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô trong trung hạn.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà hoạch định chính sách**: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng và điều chỉnh các chính sách tài chính, kích cầu phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam và xu hướng toàn cầu.

- **Các nhà nghiên cứu kinh tế và học thuật**: Là tài liệu tham khảo quan trọng về lý thuyết và thực tiễn chính sách kích cầu, giúp phát triển nghiên cứu sâu hơn về kinh tế vĩ mô và chính sách tài khóa.

- **Doanh nghiệp và nhà đầu tư**: Hiểu rõ tác động của chính sách kích cầu đến môi trường kinh doanh, từ đó có chiến lược đầu tư và phát triển phù hợp trong giai đoạn kinh tế biến động.

- **Sinh viên và học viên cao học ngành kinh tế, tài chính**: Học tập và tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích và các kết quả thực tiễn về chính sách tài chính chống suy giảm kinh tế.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Chính sách kích cầu là gì và tại sao cần thiết trong suy giảm kinh tế?**  
Chính sách kích cầu là các biện pháp tài chính nhằm tăng tổng cầu trong nền kinh tế thông qua giảm thuế, tăng chi tiêu công và trợ cấp. Nó cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng khi nền kinh tế suy giảm, giúp tạo việc làm và ổn định xã hội.

2. **Các nguyên tắc cơ bản để thiết kế gói kích cầu hiệu quả là gì?**  
Gói kích cầu phải kịp thời, đúng đối tượng, ngắn hạn và hạn chế rò rỉ ra hàng nhập khẩu để đảm bảo hiệu quả kích thích tổng cầu và tránh các tác động tiêu cực như lạm phát và thâm hụt ngân sách.

3. **Tác động của gói kích cầu đến nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2008-2009 ra sao?**  
Gói kích cầu đã góp phần giảm khó khăn cho doanh nghiệp, duy trì việc làm và kích thích tiêu dùng, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về quy mô và hiệu quả giải ngân, cùng với nguy cơ lạm phát và thâm hụt thương mại.

4. **Nhóm đối tượng nào hưởng lợi nhiều nhất từ chính sách kích cầu?**  
Người lao động thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, và các hộ gia đình có thu nhập trung bình là nhóm hưởng lợi nhiều nhất do có xu hướng tiêu dùng cao và sử dụng hiệu quả các khoản trợ cấp.

5. **Làm thế nào để nâng cao hiệu quả chính sách kích cầu trong tương lai?**  
Cần tăng cường giám sát, tập trung hỗ trợ đúng đối tượng, đẩy nhanh giải ngân dự án công, điều chỉnh chính sách tỷ giá và phối hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa và tiền tệ.

## Kết luận

- Chính sách kích cầu là công cụ quan trọng giúp Việt Nam chống suy giảm kinh tế trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008-2009.  
- Gói kích cầu trị giá khoảng 8 tỷ USD đã góp phần duy trì tăng trưởng, ổn định xã hội và hỗ trợ doanh nghiệp.  
- Hiệu quả chính sách phụ thuộc vào việc thiết kế đúng đối tượng, kịp thời và có cơ chế giám sát chặt chẽ.  
- Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường phối hợp giữa các công cụ tài khóa và tiền tệ để đảm bảo tăng trưởng bền vững.  
- Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả gói kích cầu trong giai đoạn tiếp theo, góp phần phát triển kinh tế Việt Nam ổn định và bền vững.

Các nhà hoạch định chính sách và các cơ quan liên quan cần triển khai các khuyến nghị nghiên cứu, đồng thời theo dõi sát sao diễn biến kinh tế để điều chỉnh chính sách phù hợp, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KÍCH CẦU, CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH VÀ SUY GIẢM KINH TẾ 1. Chính sách tài chính Chính sách tài chính (chính sách tài khóa) trong kinh tế học vĩ mô là chính sách thông qua chế độ thuế và đầu tư công cộng (miễm giảm thuế và giãn, hoãn nộp thuế, tăng cường đầu tư của nhà nước, tăng các mục chi tiêu của xã hội, …) để tác động tới nền kinh tế. Chính sách tài chính cùng với chính sách tiền tệ là các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô quan trọng. Khi nền kinh tế đang ở pha suy thoái, nhà nước có thể g iảm thuế, tăng chi tiêu (đầu tư công cộng) để chống lại.

Chính sách tài chính như thế gọi là chính sách tài chính ớ ni lỏng. Ngược lại, khi nền kinh tế ở pha bùng nổ và có hiện tượng nóng, thì nhà nước có thể tăng thuế và giảm chi tiêu của mình để ngăn cho nền kinh tế khỏi rơi vào tình trạng quá nóng dẫn tới đổ vỡ. Chính sách tài chính như thế này gọi là chính sách tài chính thắt chặt. Để chống suy giảm kinh tế do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, Chính phủ nhiều nước trên thế giới đang thực hiện các chính sách tài chính tác động vào nền kinh tế với những cường độ khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của quốc gia mình.

Trong số các biện pháp tài chính được đưa ra, hầu hết các nước tập trung vào giảm thuế cho doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân, tăng trợ cấp thất nghiệp và trợ cấp cho người có thu nhập thấp, tăng đầu tư của ngân sách cho an sinh xã hội, … Về chính sách tài chính, theo Nghị quyết và các Quyết định có liên quan của Chính phủ, của Bộ tài chính, trong thời gian qua cũng như hiện nay, ngành thuế đang tập trung hướng dẫn xử lý việc giãn nộp thuế, giảm nộp thuế và hoàn thuế thu nhập cá nhân cho người lao động. Đồng thời, ngành Tài chính, Ngân hàng cũng đã phối hợp các ngành có liên quan, như Bộ lao động thương binh và xã hội … triển khai chương trình cho doanh nghiệp vay ở mức lãi suất 0% để trả lương, trợ cấp và bảo hiểm xã hội 123doc 5 cho người lao động; thực h iện bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp; giải ngân các khoản chi khác từ nguồn ngân sách nhà nước. Thực hiện chính sách tài chính linh hoạt để chống suy giảm kinh tế, đó là góp phần làm giảm khó khăn cho doanh nghiệp, tăng thêm năng lực tài chính giảm giá thành, kích thích tiêu dùng và đầu tư, góp phần làm tăng tổng cầu của cả k hu vực nhà nước và khu vực tư nhân, dân cư với kỳ vọng sẽ tác động tích cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh, đến tăng trưởng kinh tế, đồng thời tăng cường bảo đảm an sinh xã hội, giảm tỷ lệ thất nghiệp, … 1. Suy giảm kinh tế 1.

Suy giảm kinh tế là gì ? Suy thoái kinh tế là một giai đoạn của Chu kỳ kinh tế, còn gọi là chu kỳ kinh doanh. Đó là sự biến động của GDP thực tế theo trình tự ba pha lần lượt là suy thoái, phục hồi và hưng thịnh (bùng nổ). Vì pha phục hồi là thứ yếu nên chu kỳ kinh doanh cũng có thể chỉ chia thành gồm hai pha chính là suy thoái và hưng thịnh (hay mở rộng). Suy thoái là pha trong đó GDP thực tế giảm đi.

Ở Mỹ và Nhật Bản, người ta quy định rằng, khi tốc độ tăng trưởng GDP thực tế mang giá trị âm suốt hai quý liên tiếp thì mới gọi là suy thoái. Suy thoái kinh tế kéo dài và trầm trọng được gọi là khủng hoảng kinh tế. Cuộc khủng hoảng kinh tế Mỹ, khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay là một cuộc suy thoái trầm trọng nhất từ sau Thế chiến thứ II. Suy giảm kinh tế là suy thoái kinh ết ở mức độ chưa nghiêm trọng (GDP suy giảm nhưng vẫn mang giá trị dương).

Biểu hiện của suy thoái kinh tế : Thông thường, người ta chỉ nhận ra hai điểm đáy và đỉnh của chu kỳ kinh tế khi nền kinh tế đã sang pha tiếp sau điểm ngoặt với dấu hiệu là tốc độ tăng trưởng GDP thực tế đổi chiều giữa mức âm và mức dương. Trong thực tế, các nhà kinh tế học cố 123doc 6 tìm cách nhận biết dấu hiệu của suy thoái vì nó tác động tiêu cực đến mọi mặt kinh tế, xã hội. Một số đặc điểm thường gặp của suy thoái là : - Tiêu dùng giảm mạnh, hàng tồn kho của các loại hàng hóa trong các doanh nghiệp tăng lên ngoài dự kiến. Việc này dẫn đến nhà sản xuất cắt giảm sản lượng kéo theo đầu tư vào trang thiết bị, nhà xưởng cũng giảm và kết quả là GDP thực tế giảm sút.

- Cầu về lao động giảm, đầu tiên là số ngày làm việc của người lao động giảm xuống tiếp theo là hiện tượng cắt giảm nhân công và tỷ lệ thất nghiệp tăng cao. - Khi sản lượng giảm thì lạm phát sẽ chậm lại do giá đầu vào của sản xuất giảm bởi nguyên nhân cầu sút kém. Giá cả dịch vụ khó giảm nhưng cũng tăng không nhanh trong giai đoạn kinh tế suy thoái. - Lợi nhuận của các doanh nghiệp giảm mạnh và giá chứng khoán thường giảm theo khi các nhà đầu tư cảm nhận được pha đi xuống của chu kỳ kinh doanh.

Cầu về vốn cũng giảm đi làm cho lãi suất giảm xuống trong thời kỳ suy thoái. Khi nền kinh tế hưng thịnh thì các dấu hiệu trên biến thiên theo chiều ngược lại các biểu hiện suy thoái kinh tế. Các quan điểm Kinh tế học về chống khủng hoảng kinh tế - Trước Mác, Jean Charles Léonard Simonde (Pháp), Thomas Malthus (Anh, 1766-1834) đã nghiên cứu về khủng h oảng kinh tế (KHKT) khẳng định KHKT là khủng hoảng thừa hàng hoá so với sức mua eo hẹp của thị trường. - Karl Marx (Các Mác) cũng thống nhất về nguyên nhân trên của KHKT.

Ông là người đầu tiên phát hiện ra tính chu kỳ của KHKT gồm 4 giai đoạn: khủng hoảng, tiêu điều, phục hồi, hưng thịnh. Và khẳng định KHKT là người bạn đồng hành của nền kinh tế TBCN. Giải pháp, theo ông, là các doanh nghiệp phải tự mình thoát ra khỏi khủng hoảng bằng cách giảm tiền công, tăng cường độ lao động và nhất là đổi mới tư bản cố định (máy móc, thiết bị,…). Đổi mới tư bản cố định dẫn đến tăng nhu cầu về tư liệu 123doc 7 sản xuất, tăng năng suất lao động, dẫn đến giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành, tăng lợi nhuận, tạo ra sự phục hồi của nền kinh tế.

- John Maynard Keynes: Năm 1936, trong tác phẩm “Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ” ông đã đưa ra Lý thuyết về KHKT và biện pháp khắc phục. Theo ông, khi việc làm gia tăng sẽ tăng thêm thu nhập. Người ta sẽ chi thu nhập này thành 2 phần: một để tiêu dùng, 1 phần để tiết kiệm. Có một xu hướng là tỷ lệ tiết kiệm này ngày càng ớ l n hơn tỷ lệ tiêu dùng.

Khuynh hướng này làm cho tăng tổng tiêu dùng ngày càng chậm hơn tăng của tổng thu nhập, làm cho cầu tiêu dùng g iảm tương đối. Việc giảm cầu tiêu dùng dẫn đến giá cả giảm làm giảm thu nhập (lợi nhuận của nhà kinh doanh). Do đó nhà kinh doanh không muốn đầu tư và suy thoái kinh tế xuất hiện. Keynes gợi ý 4 nhóm chính sách chống KHKT như sau : + Đảm bảo đầu tư nhà nước và kích thích đầu tư tư nhân + Sử dụng hệ thống tài chính-tín dụng và lưu thông tiền tệ với tư cách là công cụ vĩ mô để điều tiết kinh tế.

Keynes cho rằng nhà nước có thể tăng cung tiền, thực hiện “ lạm phát có mức độ”, giảm lãi suất để khuyến khích vay tư bản mở rộng đầu tư; sử dụng công trái để nhà nước vay tiền trong dân nhằm thực hiện đầu tư của Nhà nước, giảm thuế để tăng hiệu quả đầu tư của tư bản nhằm khuyến khích đầu tư. + Tạo việc làm để người dân có thêm thu nhập và do đó tăng được sức mua của thị trường. + Kích thích tiêu dùng để tăng khả năng tiêu thụ - Trường phái trọng tiền, đại diện tiêu biểu là Milton Friedman (Nobel prize), coi mức cung về hàng hoá là tương đối ổn định nên mức cầu về tiền có tính chất tương đối ổn định. Trong khi đó, mức cung về tiền không có tính ổn định mà phụ thuộc vào cơ quan quản lý tiền, ở Mỹ là Cục Dự trữ Liên bang FED.

Ở VN là NHNNVN. Nếu cơ quan quản lý tiền phát hành quá nhiều tiền sẽ dẫn đến lạm phát. Nếu phát hành quá ít 123doc 8 tiền sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế. Như vậy, Trường phái này nhất trí như Keynes : tăng cung tiền ở mức hợp lý.

- Trường phái trọng cung với đại diện tiêu biểu nhất Robert Mundell (Nobel Prize 1999), cho rằng tăng cung hàng hoá sẽ làm tăng cầu hàng hoá. Điều này rất đúng. Ví dụ tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng dẫn đến tăng cầu về xi măng, sắt thép,… Do đó, muốn chống suy thoái kinh tế phải tăng năng suất lao động (giống Mác, phải đổi mới công nghệ), kích thích đầu tư và tiết kiệm. Để tăng tiết kiệm thì phải giảm thuế (tương tự như Keynes), xoá bỏ chướng ngại cho đầu tư tư nhân.

Giảm thuế sẽ giảm được chi phí sản xuất cho doanh nghiệp (kích đầu vào) kích thích doanh nghiệp mở rộng sản xuất, tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu ngân sách và tăng trưởng kinh tế. Tóm lại, Nhà nước có thể nhận thức được tính quy luật của chu kỳ kinh tế, có thể sử dụng các công cụ chính sách nhằm rút ngắn thời gian nền kinh tế bị suy thoái, kéo dài thời gian nên kinh tế phục hồi, hưng thịnh. Như vậy, KHKT là một quy luật của kinh tế thị trường, không có gì phải hoảng hốt. Chúng ta phải chủ động nhận thức quy luật và có những đề xuất giúp Nhà nước có các quyết sách đúng trong vận dụng quy luật.

Khái niệm về kích cầu Kích cầu hiểu theo nghĩa hẹp, là biện pháp đẩy mạnh chi tiêu ròng của Chính phủ (hay còn gọi là tiêu dùng công cộng) để làm tăng tổng cầu, kích thích tăng trưởng kinh tế. Biện pháp kích cầu cụ thể có thể là giảm hoặc tăng chi tiêu hoặc cả hai. Kích cầu chỉ được dùng khi nền kinh tế lâm vào trì trệ hay suy thoái, đang cần vực dậy.