CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình phát triển và nghiên cứu năng lượng mặt trời trên thế giới 1. Tổng quan phát triển năng lượng mặt trời trên thế giới 1. Tình hình phát triển năng lượng mặt trời trên thế giới Năm 2017 được coi là năm đáng ghi nhớ của điện mặt trời sử dụng công nghệ PV khi mà tổng lượng công suất điện mặt trời PV đưa vào vận hành trong năm 2017 cao hơn tất cả mọi loại hình nhiên liệu khác.
Trong năm 2017, ít nhất 98 GW điện mặt trời PV đã được bổ sung trên toàn thế giới - tương đương với việc lắp đặt hơn 40.000 tấm pin mặt trời mỗi giờ, nâng tổng công suất PV toàn cầu đạt ít nhất 402 GW (chiếm khoảng 1,9% sản lượng điện toàn cầu).1- Công suất lắp đặt PV mới và tích lũy toàn cầu tính đến hết năm 2017 Nguồn: Renewable Status Report 2018, IRENA Năm thứ năm liên tiếp, Châu Á đã vượt qua tất cả các thị trường khác, chiếm khoảng 75% lượng bổ sung công suất lắp đặt các nhà máy điện mặt trời trên toàn cầu. Năm thị trường hàng đầu - Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ chiếm khoảng 84% công suất bổ sung; những nước khác trong top 10 là Đức, Hàn Quốc, Úc, Anh và Braxin. Đối với công suất tích luỹ, các nước hàng đầu là Trung Quốc, Hoa Kỳ , Nhật Bản, Đức và, Ý và ở vị trí thứ 6 là Ấn Độ. Trong khi Trung Quốc tiếp tục thống trị cả việc sử 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.tau dụng và sản xuất PV, các thị trường mới nổi trên tất cả các châu lục đã bắt đầu đóng góp đáng kể vào tăng trưởng toàn cầu.
Tính tới cuối năm 2017, mọi châu lục đã lắp đặt tối thiểu 1 GW và ít nhất 29 quốc gia có 1 GW công suất hoặc nhiều hơn. Các nước có tỷ lệ công suất PV trên đầu người cao nhất là Đức, Nhật, Ý, Bỉ và Úc.2- Công suất lắp đặt tăng thêm năm 2017 và top 10 Nguồn: Renewable Status Report 2018, IRENA Năm 2017, Trung Quốc đã vượt trên tất cả sự mong đợi, đưa thêm vào tới 53 GW điện mặt trời PV, hơn cả lượng công suất lắp đặt toàn cầu năm 2015 (51 GW). Ngoài ra, điện từ công nghệ PV cũng lần đầu tiên chiếm vị trí dẫn đầu trong các loại công nghệ sản xuất điện được lắp đặt mới tại quốc gia này. Tới cuối 2017, tổng lượng công suất điện PV lắp đặt đã đạt mức 131,1 GW, vượt xa mục tiêu tối thiểu là 105 GW vào năm 2020 do chính phủ nước này đề ra cho việc phát triển điện mặt trời PV (mục tiêu đưa ra năm 2016).
Hoa Kỳ vẫn tiếp tục đứng ở vị trí thứ 2 dù cách rất xa Trung Quốc với 10,6 GW điện mặt trời PV được lắp đặt mới. Tuy nhiên, trái ngược với các năm trước, trong năm 2017 điện mặt trời PV quy mô thương mại cũng như hộ gia đình đều có xu hướng giảm với tỷ lệ so với 2016 lần lượt là 40% và 16%. Ấn Độ đã vươn lên trở thành quốc gia thứ ba có lượng công suất điện PV lắp đặt 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.tau trong năm 2017 và đứng thứ 6 trên toàn thế giới về tổng công suất điện mặt trời PV (18,3GW). Điện từ công nghệ PV cũng đã lần đầu tiên vượt qua điện than trở thành loại nguồn điện được lắp đặt mới nhiều nhất tại quốc gia này với 45% lượng công suất mới trong năm 2017.
Nhu cầu tăng cao của các dự án điện mặt trời quy mô lớn chủ yếu là do giá thành công nghệ điện PV giảm quá nhanh và các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ nước này kể từ năm 2014. Các dự án quy mô lớn chiếm tới 91% tổng số công suất lắp đặt mới tại Ấn Độ trong năm 2017. Nhật Bản là quốc gia ở vị trí thứ 4 với 7 GW lắp đặt mới, nâng tổng công suất điện mặt trời PV lên tới hơn 49GW. Nhu cầu đối với các dự án quy mô lớn giảm trong năm 2017 vì sự cắt giảm giá hỗ trợ FITs từ phía chính phủ.
Năm 2017, chính phủ Nhật đã chuyển sang hình thức đấu thầu đối với các dự án có công suất từ 2 MW trở lên. Tuy nhiên, tỷ lệ điện năng từ các nhà máy điện mặt trời PV vẫn tiếp tục tăng trong năm 2017. Sự mở rộng thị trường chủ yếu là do sức cạnh tranh ngày càng tăng của PV, sự tăng cao về nhu cầu điện năng tại các quốc gia đang phát triển cũng như nhu cầu điện tăng và nâng cao nhận thức về tiềm năng PV của năng lượng mặt trời khi các nước tìm cách làm giảm ô nhiễm và giảm phát thải CO2. Ở nhiều thị trường mới nổi PV được coi là nguồn thu nhập cạnh tranh về chi phí để tăng sản xuất điện và cung cấp năng lượng.
Tuy nhiên, thị trường ở hầu hết các địa điểm tiếp tục được điều khiển chủ yếu bằng các chính sách ưu đãi của chính phủ. Trong năm 2017, giá thành tấm pin PV tiếp tục giảm tuy nhiên với tốc độ chậm hơn so với năm 2016, ước tính khoảng 6%, đưa mức giá pin PV trung bình trên toàn thế giới xuống khoảng 0,39 USD/Wp. Chi phí vốn thấp hơn và sự cải thiện hiệu suất thiết bị và công suất vẫn đang tiếp tục giúp giảm chi phí sản xuất điện mặt trời PV trong năm 2017. Dựa trên một số dự án hoàn thành trong năm 2017, chi phí sản xuất điện quy dẫn (LCOE) của điện mặt trời PV của các nhà máy quy mô công suất lớn ước tính khoảng dưới 100 USD/MWh, thấp hơn tới 73% so với năm 2010.
Và ở mức chi phí này, điện mặt trời PV có thể cạnh tranh đối với các nguồn năng lượng hóa thạch khác mà không cần tới những hỗ trợ về tài chính nào. Hiện nay các quốc gia trên thế giới ngày càng sử dụng công cụ đấu thầu để nâng cao 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.tau sự cạnh tranh trong sản xuất năng lượng mặt trời của họ và công cụ đấu thầu mới được đưa ra áp dụng vào năm 2016, với việc đấu thầu ở một số thị trường Argentina, Chilê, Ấn Độ, Jordan, Ả-rập Xê-út, Nam Phi và UAE đều cho thấy mức giá chào thầu rất thấp đối với pin mặt trời vào năm 2016 và đầu năm 2017. Năm 2017 cũng cho thấy, các hồ sơ trúng thầu thấp nhất ở quốc gia Trung Quốc, Đan Mạch và Đức, và mức thấp mới cho châu Phi ở Zambia. Tại Hoa Kỳ, giá PPA giảm đã làm cho năng lượng PV hấp dẫn hơn nhiều so với khí thiên nhiên mới ở nhiều nơi.
Các hồ sơ dự thầu thấp do một phần dự đoán rằng ít nhất chi phí công nghệ sẽ tiếp tục giảm, cũng như chi phí vốn (WACC) và chi phí hoạt động thấp ở một số địa phương. Chi phí tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chi phí dự án và phụ thuộc rất nhiều vào rủi ro về hoạt động và quản lý. Tuy nhiên, những hồ sơ dự thầu thấp đã gây ra nhiều tranh cãi về việc các dự án rẻ nhất sẽ có lợi nhuận không hay thậm chí có được xây dựng không. Tuy nhiên cũng có lo ngại rằng giá thấp đe dọa chất lượng sản phẩm, do vậy cần phải có các giải pháp hỗ trợ đi kèm nhằm đảm bảo chất lượng.
Giá thành sản xuất điện mặt trời cũng còn khác biệt rất nhiều giữa các nước và các khu vực khác nhau do sự thay đổi về chi phí mềm (phi công nghệ) và chi phí vốn, cũng như trong điều kiện thị trường và điều kiện về bức xạ mặt trời. Quy mô dự án cũng có ảnh hưởng đáng kể đến giá thành. Mặt trời PV trên mặt đất dạng phân tán vẫn đắt hơn mặt trời PV quy mô lớn nhưng đã đi theo quỹ đạo giá tương ứng và cạnh tranh (hoặc rẻ hơn) với giá bán lẻ ở nhiều nước. Các chính sách vùng và quốc gia liên quan đến phát triển năng lượng mặt trời Các quốc gia trên thế giới ngày càng ưa thích sử dụng hình thức đấu thầu để thu hút các dự án điện mặt trời và mức giá bỏ thầu thấp kỷ lục mới lại được đặt lại vào năm 2016, với mức bỏ thầu ở một số thị trường dưới 0,03 USD/kWh.
Argentina, Chile, Ấn Độ, Jordan, Ả-rập Xê-út, Nam Phi và UAE đều chứng kiến mức giá thầu rất thấp đối với công nghệ điện mặt trời PV trong năm 2016 và đầu năm 2017. Tại một số quốc gia khác như Trung Quốc (nội Mông), Đức và Đan Mạch cũng chứng kiến các nhà đầu tư thắng thầu với mức giá thấp kỷ lục đối với từng quốc gia này. Bên cạnh đó, nhiều quốc gia cũng thúc đẩy sự phát triển năng lượng tái tạo nói chung và điện mặt trời nói riêng do ảnh hưởng của các cam kết giảm phát thải đã đưa ra tại hội 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.tau nghị COP – 21 về biến đổi khí hậu. Các quốc gia Châu Á cũng đã kích hoạt các mục tiêu mới cho năng lượng tái tạo hoặc hiệu chỉnh các mục tiêu, kế hoạch hiện có.
Kế hoạch 5 năm mới nhất của Trung Quốc là đưa tổng công suất điện từ nguồn tái tạo lên mức 680 GW vào năm 2020, chiếm khoảng 27% tổng công suất phát điện của nước này. Những mục tiêu về công suất lắp đặt cũng như tỷ lệ năng lượng tái tạo mới cũng được đưa ra tại Ấn Độ, Malaysia, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan, Thái Lan và cả ở Việt Nam. Tại Châu Á, mức giá hỗ trợ FITs cho điện mặt trời PV đã giảm tại một số quốc gia như: Trung Quốc (13- 19%); Nhật Bản (11%) và Pakistan (36%). Trong chiều ngược lại, Indonesia đã tăng mức giá hỗ trợ FITs cho điện mặt trời PV lên hơn 70%.
Tham khảo số liệu từ nguồn REN 21 để thấy các quốc gia và vùng có chính sách phát triển NLTT trong đó có năng lượng mặt trời.1 – Một số số liệu thống kê về phát triển NLTT hiện nay trên thế giới Năm Năm TT Các chỉ số Đơn vị 2015 2016 1 Đầu tư vào điện NLTT và nhỉên liệu sinh học Tỷ USD 312,2 241,6 2 Điện NLTT 2.1 Tổng công suất (kể cả thủy điện) GW 1856 2017 2.2 Tổng công suất (không kể thủy điện) GW 785 921 2.3 Công suất thủy điện GW 1071 1096 2.4 Công suất điện sinh khối GW 106 112 2.5 Sản lượng điện sinh khối/năm TWh 464 504 2.6 Công suất điện địa nhiệt GW 13 13,5 2.7 Công suất điện mặt trời, PV GW 228 303 2.8 Công suất nhiệt điện mặt trời, CSP GW 4,7 4,8 2.