Chương 1: Cơ sở lý luận về thanh toán trực tuyến và mô hình tiếp nhận công nghệ Chương 2: Thực trạng và khảo sát hoạt động thanh toán trực tuyến tại ngân hàng Đầu tư và Phát triển - chi nhánh Hà Tĩnh Chương 3: Giải pháp phát triển hoạt động thanh toán trực tuyến tại ngân hàng Đầu tư và Phát triển - chi nhánh Hà Tinh CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE THANH TOÁN TRỰC TUYẾN VÀ MÔ HÌNH TIẾP NHAN CÔNG NGHỆ 1. Các vấn đề cơ bản về thanh toán trực tuyến 1. Thanh toán Thanh toán là việc chuyên một hình thức hàng hóa, dịch vụ hoặc tài sản tài chính dé đổi lấy một hình thức hàng hóa, dịch vụ hoặc tài sản tài chính khác theo tỷ lệ chấp nhận được mà tất cả các bên liên quan đã thỏa thuận trước đó. Hình thức thanh toán đơn giản và lâu đời nhất là trao đối, trao đổi một hàng hóa hoặc dịch vụ cho một hàng hóa khác.
Hệ thống tiền tệ ngày nay cho phép thanh toán được thực hiện bằng tiền tệ. Tiền tệ, đã đơn giản hóa các phương tiện giao dịch kinh tế, cung cấp một phương tiện thuận tiện thông qua đó thanh toán có thê được thực hiện; bên cạnh đó, tiền tệ cũng được lưu trữ dễ dàng hơn. Trong thế giới hiện đại, các phương thức thanh toán phổ biến của một cá nhân bao gồm tiền, séc, ghi nợ, tín dụng hoặc chuyên khoản ngân hàng .Thanh toán có thé được thực hiện dưới hình thức quỹ, tài sản hoặc các thỏa thuận phức tạp khác. Thanh toán trực tuyến Nền kinh tế hiện đại chứng kiến sự phát triển liên tục của các doanh nghiệp trực tuyến cũng như hệ thống thương mại điện tử.
Ngoài ra, sự phô biến của internet đã đóng góp nhiều trong việc tạo điều kiện thương mại điện tử trong môi trường kinh doanh toàn cầu. Trong môi trường thương mại điện tử, thanh toán có hình thức trao đổi tiền dưới hình thức trực tuyến nên được gọi là thanh toán trực tuyến. Hệ thống thanh toán thế giới đang dan thay đổi từ tiền xu và tiền giấy sang các hình thức điện tử cung cấp quy trình thanh toán thuận tiện, nhanh chóng và an toàn hơn giữa các cá nhân và tổ chức (Premchand & Choudhry, 2015) [5] Các doanh nghiệp và ngân hàng nhận ra rằng việc tăng số lượng TTTT có thê làm tăng hiệu quả quản lý kinh doanh. Do đó, khi các giao dịch giữa các doanh nghiệp tiếp tục phát triển trên nền tảng thương mại điện tử, một giải pháp TTTT đã xuất hiện để thay thế các hệ thống thanh toán dựa trên tiền mặt trước đây (Dennis, 2004) [6].
Sự ra đời của sự phát triển này trong môi trường kinh doanh toàn cầu đã thách thức hầu hết các tô chức tự động chuyền từ các giao dịch tiền giấy thông thường sang một hệ thống thanh toán điện tử được biết đến rộng rãi là hệ thống TTTT. Vậy TTTT thực chất là gì ? Nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước đã đưa ra những định nghĩa về TTTT. Chăng hạn, Dennis (2004) [6] định nghĩa “thanh toán trực tuyến là một hình thức cam kết tài chính liên quan đến người mua và người bán tạo điều kiện thông qua việc sử dụng thông tin liên lạc điện tử”. Ngoài ra, Briggs và Brooks (2011) [7] coi TTTT là một hình thức kết nối giữa các tổ chức và cá nhân được hỗ trợ bởi các ngân hàng và nhà chuyền đổi cho phép trao đổi tiền điện tử.
Ở một góc nhìn khác,TTTT có thé được định nghĩa là một nền tảng được sử dụng dé thanh toán cho hàng hóa / dịch vụ được mua trực tuyến thông qua việc sử dụng internet (Roy & Sinha, 2014) [8]. Tương tự, theo Adeoti va Osotimehin (2012) [9], hệ thống TTTT dé cập đến một phương tiện thanh toán điện tử cho hàng hóa và dịch vụ mua săm online hoặc trong siêu thị và trung tâm mua sắm. Một định nghĩa khác cho thấy các hệ thống TTTT là các khoản thanh toán được thực hiện trong môi trường thương mại điện tử đưới dạng trao đổi tiền thông qua các phương tiện điện tử (Kaur & Pathak, 2015) [10] Tóm lại, theo các định nghĩa trên, TTTT có thé được định nghĩa đơn giản là một phương thức cho phép hai hoặc nhiều bên giao dịch và trao đổi giá trị tiền tệ thông qua các phương tiện điện tử. Các hình thức thanh toán trực tuyến Sự phát triển của Internet trên toàn thế giới đã sinh ra TTTT là phương thức sử dụng thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng trên Internet hoặc các thiết bị điện tử khác dé thực hiện các giao dịch hàng ngày bao gồm thanh toán tiền hàng và dịch vụ, chuyền tiền và thanh toán hóa đơn tại bat kỳ thời gian trong ngày.
Mặc dù ngày nay có rất nhiều loại hệ thống TTTT và nhiều loại hình thanh toán đang được phát triển , các loại TTTT thông dụng nhất gồm có : thanh toán qua thẻ, ví điện tử, công thanh toán và thanh toán bằng điện thoại thông minh. Thanh toán qua thẻ Thanh toán qua thẻ là hình thức cho phép khách hàng dùng thẻ tín dụng hoặc thẻ ghi nợ dé TTTT. Là một giải pháp thanh toán toàn cầu, thanh toán bằng thẻ là cách phổ biến nhất để khách hàng TTTT. Có thể nói rằng thanh toán bằng thẻ tín dụng hiện là phương thức phô biến nhất đề thanh toán trên Internet.
Số thẻ tín dụng của người mua được mã hóa và sau đó được gửi đến trang web của người bán để được giải mã để đọc số thẻ. Đối với hình thức thanh toán này, khách hàng chỉ cần đăng kí TTTT tại quầy giao dịch của ngân hàng hoặc trên quây trực tuyến tùy theo chính sách của từng ngân hàng. Với mỗi lần giao dịch, khách hàng chỉ cần nhập số thẻ và các thông tin cần thiết và xác nhận lại mã OTP là đã có thể giao dịch thành công. Thanh toán bằng ví điện tử Ví điện tử được ví như một “ví tiền” thực sự dùng cho những giao dịch trực tuyến.
Đây là những tài khoản trả trước cho phép bạn lưu trữ các tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng hoặc thông tin thẻ ghi nợ khác nhau trong một môi trường an toàn và cho phép bạn thực hiện tất cả các khoản thanh toán nhanh hơn và theo cách an toàn hơn. Việc đăng ký sử dụng ví điện tử cũng rất nhanh chóng và dễ dàng, với khách hàng chỉ cần gửi thông tin của họ và liên kết với tài khoản cá nhân là đã có thé dụng ví điện tử dé mua hàng. Dé thiết lập tài khoản Ví điện tử, người dùng cần cài đặt phần mềm trên thiết bị của mình và nhập thông tin liên quan cần thiết. Dé kích hoạt Ví điện tử, người dùng cần nhập mật khẩu của mình.
Khi TTTT được thực hiện, người tiêu dùng không bắt buộc phải điền vào mẫu đơn đặt hàng trên bất kỳ trang web nào khác vì thông tin được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu và được cập nhật tự động. Hiện nay tại Việt Nam, các ví điện tử xuất hiện ngày càng nhiều, một số ví có thể kể đến như : Momo. Ví Việt, VTC pay, Moca, Zalo pay, Payoo,. Thanh toán qua cổng thanh toán Cổng TTTT là trung gian thanh toán giúp khách hàng thanh toán tại website thương mại điện tử.
Bản chất của công thanh toán thực chất là dịch vụ giúp chuyển tiền thật từ các tài khoản ngân hàng, thẻ tín dụng để khách hàng thực hiện giao dịch ngay trên web thương mại điện tử. Cổng thanh toán cho phép người mua và người bán có thể thanh toán và nhận tiền trực tuyến một cách an toàn và nhanh chóng. Một sỐ công thanh toán nổi bật tại Việt Nam hiện nay có thê kế đến như : Vnpay, Smartlink, Ngân lượng, Bao kim, 123pay,. Thanh toán bằng thiết bị điện thoại di động Thanh toán bằng thiết bị điện thoại di động là hình thức thanh toán khá phô biến tại Việt Nam trong thời đại số hóa.
Nhanh chóng và hiệu quả, thanh toán di động là một sự thay thế cho séc và tiền mặt. Với sự phát triển của công nghệ, người tiêu dùng không cần sử dụng tiền mặt mà chỉ cần mang theo smartphone là có thể thanh toán cho các sản phẩm và dịch vụ một cách dễ dàng và nhanh chóng. Có hai nền tảng công nghệ phổ biến được áp dụng trong thanh toán di động là QR( Quick Response) code và NFC ( Near Field Communication). Mã QR là loại mã vạch 2D phô biến nhất mà điện thoại thông minh có thé đọc được.
Nó có nhiều ứng dụng ví dụ như quảng cáo và chia sẻ thông tin, nhưng nó cũng là một cách phổ biến để mọi người thực hiện thanh toán di động, đặc biệt là hình thức thanh toán rất phô biến ở Trung Quốc. Khi quét mã QR, các mẫu ma trận ngang,dọc được giải mã bằng phần mềm trên điện thoại thông minh và được chuyên đổi thành một chuỗi ký tự. Tùy thuộc vào lệnh của các ký tự đó, điện thoại của có thé xác nhận được số tài khoản của cửa hàng, xác nhận thông tin thanh toán. Các ứng dụng internet banking của các ngân hang hau hết đều tích hợp tính năng xử lý mã QR dé thanh toán hoặc chuyên khoản ngân hàng.
Nhờ thanh toán bằng mã QR, người tiêu dùng có thể tiết kiệm thời gian đáng ké do không phải nhập dữ liệu cho từng lần thanh toán nhưng vẫn đảm bảo tính an toàn và chính xác cho từng giao dịch. Bên cạnh đó, giao tiếp trường gần (NFC) đã trở thành một thuật ngữ phổ biến hơn trong ngành thanh toán trong vài năm qua vì nó tạo ra công nghệ dang sau thanh toán di động. NFC là phương thức truyền dữ liệu không dây cho phép điện thoại thông minh, máy tính xách tay, máy tính bảng và các thiết bị khác chia sẻ đữ liệu khi ở một khoảng cách đủ gần. Thay vì mang thẻ tín dụng như trước đây, người tiêu dùng hiện nay có thể chỉ cần mang điện thoại di động và quẹt điện thoại thay vì quẹt thẻ.
Một số ví điện thoại áp dụng công nghệ NFC có thé kế đến như Apple pay cho các dòng may IOS , Google pay cho hệ điều hành Androi, Samsung pay cho các dòng máy Samsung gồm Galaxy Note 8, Galaxy Note 5, Galaxy S6 Edge trở về sau, Galaxy A9 Pro ,Galaxy A5/A7 2016. Trong đó, Samsung pay đã tiến hành thâm nhập thị trường Việt Nam và đang liên kết với các ngân hàng như BIDV, Vietcombank, Sacombank, Vietin Bank va Shinhan Bank. Tầm quan trọng của thanh toán trực tuyến Trong những năm qua, TTTT trở thành một thị trường tiềm năng thu hút sự tham gia của không chỉ ngân hang và các tổ chức tài chính, công ty fintech ma các doanh nghiệp viễn thông cũng nhảy vào cuộc dua sôi nỗi này.