CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ ngân hàng bán lẻ của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về dịch vụ Ngân hàng bán lẻ Trong những năm gần đây, các dịch vụ tài chính ngân hàng đã thay đổi rất nhiều với sự bùng nổ của các ngân hàng đã làm thay đổi cách tiếp cận về các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại. Thời kỳ đầu các NH cung cấp các dịch vụ phục vụ cho đối tượng chính như: các tổ chức tài chính, các doanh nghiệp, các khách hàng cá nhân giàu có.
Địa điểm để tổ chức các giao dịch với nhau là tại các NH, trong khung giờ xác định, bị bó hẹp. Tuy nhiên trong mấy năm trở lại đây, kinh tế xã hội đã có sự phát triển đáng kể mang đến một đời sống đầy đủ và sung túc hơn cho người dân không chỉ trên phương diện thu nhập mà còn cả về trình độ dân trí cao hơn, khả năng tiếp cận mở rộng hơn tới các dịch vụ tiêu dùng của nền kinh tế, thói quen tiêu dùng tăng…Xu hướng này đã mang tới cho thị trường tài chính cơ hội khai thác các nguồn lực trong dân cũng như khả năng cung cấp các dịch vụ tài chính cho dân cư. Dịch vụ ngân hàng bán lẻ trong nhóm dịch vụ ngân hàng được hiểu theo nhiều quan điểm khác nhau. Xuất phát từ thực tế nghiên cứu và cách tiếp cận dịch vụ ngân hàng bán lẻ, tác giả đưa ra khái niệm về dịch vụ ngân hàng bán lẻ như sau “Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là dịch vụ ngân hàng cung cấp tới từng cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Dịch vụ được thiết kế đảm bảo cho cung cấp cho một số lượng lớn khách hàng qua rất nhiều kênh: chi nhánh, phòng giao dịch, phương tiện viễn thông và công nghệ thông tin, đại lý…”. Dịch vụ ngân hàng bán lẻ bao gồm: Dịch vụ huy động vốn từ dân cư; Dịch vụ cho vay cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp vừa và nhỏ; Dịch vụ ủy thác đầu tư; Dịch vụ thẻ; Dịch vụ ngân hàng điện tử …Do đó dịch vụ ngân hàng bán lẻ có vai 7 trò rất lớn trong việc tăng vị thế của ngân hàng, giúp ngân hàng xây dựng mạng lưới khách hàng rộng khắp. Đặc điểm của dịch vụ Ngân hàng bán lẻ Thứ nhất, đối tượng khách hàng của NHBL đa dang và nhiều: các cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thứ hai, Chi phí giao dịch cao: Dịch vụ NHBL bao gồm rất nhiều món giao dịch với giá trị của mỗi giao dịch không lớn nên chi phí bình quân trên mỗi giao dịch khá cao.
Dịch vụ NHBL phục vụ cho các nhu cầu giao dịch và thanh toán thường xuyên của người dân, do đó lượng giao dịch nhiều, nhưng chi phí để phục vụ mỗi giao dịch của khách hàng bán lẻ cũng tương đương với mỗi giao dịch của khách hàng bán buôn, dẫn đến chi phí bình quân của mỗi giao dịch khá cao. Tuy vậy, số lượng giao dịch lớn thì lợi nhuận đạt được của bộ phận NHBL là khá lớn, đáp ứng được nhu cầu của phần đông khách hàng. Thứ ba, dịch vụ NHBL đòi hỏi phải xây dựng đa dạng các kênh phân phối để cung ứng sản phẩm, dịch vụ cho khách hàng trên phạm vi rộng. Thứ tư, xác suất (nguy cơ) rủi ro cao, nhưng mức ảnh hưởng không lớn.
(Do khả năng quản lý tài chính, thông tin tín dụng chất lượng không cao nên xác suất xảy ra rủi ro cao, song do giá trị tín dụng không lớn nên tổn thất do rủi ro xảy ra không cao) Thứ năm, dịch vụ đơn giản, dễ thực hiện: Mục tiêu của dịch vụ NHBL là khách hành cá nhân nên các dịch vụ thường tập trung vào dịch vụ gửi tiền, thanh toán, vay vốn và dịch vụ thẻ. Thứ sáu, dịch vụ NHBL luôn cải tiến với nhu cầu đa dạng và ngày càng tăng của khách hàng. Đối tượng khách hàng chủ yếu của dịch vụ NHBL là các cá nhân khác nhau về thu nhập, trình độ hiểu biết, tính cách, sở thích, độ tuổi, nghề nghiệp nên nhu cầu của khách hàng rất đa dạng. Từ đó, dịch vụ NHBL cũng đa dạng và thay đổi liên tục để thỏa mãn nhu cầu khách hàng.
Thứ bảy, dịch vụ NHBL phát triển đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật công nghệ hiện đại và một đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp nhằm mở rộng, nâng cao chất lượng sản 8 phẩm và đưa sản phẩm đến từng đối tượng khách hàng. Công nghệ thông tin là tiền đề quan trọng để lưu giữ và xử lí cơ sở dữ liệu tập trung, cho phép các giao dịch trực tuyến được thực hiện. Công nghệ thông tin hỗ trợ triển khai các sản phẩm dịch vụ NHBL tiên tiến như chuyển tiền tự động, huy động vốn và cho vay dân cư với nhiều hình thức khác nhau. Thứ tám, tạo nguồn thu khá ổn định cho NHTM, đặc biệt đối với dịch vụ tín dụng bán lẻ (lãi suất cho vay tương đối cao) 1.
Vai trò của dịch vụ Ngân hàng bán lẻ 1. Đối với nền kinh tế Việc phát triển dịch vụ NHBL đẩy nhanh quá trình luân chuyển tiền, giúp cải thiện đời sống dân cư, góp phần giảm chi phí xã hội qua việc tiết kiệm chi phí thời gian, chi phí thông tin cho cả ngân hàng và khách hàng. Điều cơ bản là đáp ứng tính tiện lợi, tính thay đổi nhanh và thường xuyên trong nhu cầu xã hội. Các dịch vụ NHBL thu hút nguồn vốn nhỏ lẻ, rải rác trong tay khu vực dân cư- khu vực tập trung nguồn vốn chủ yếu trong xã hội.
Góp phần khai thác và sử dụng các nguồn vốn trong nền kinh tế thêm hiệu quả, làm tăng luân chuyển tiền tệ trong không gian và thời gian. Khối lượng tiền tệ di chuyển từ nơi này sang nơi khác, từ khách hàng này sang khách hàng khác, đáp ứng các nhu cầu cho hoạt động kinh tế xã hội. Góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh, tiêu dùng, góp phần vào quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Nền kinh tế quốc dân phát triển, thu nhập quốc dân tăng, đời sống của người dân ngày càng được nâng cao.
Khoản thu nhập dành cho tiêu dùng cũng tăng lên. Vì thế đòi hỏi hệ thống thanh toán tinh giảm gọn nhẹ, thuận tiện và an toàn đáp ứng nhu cầu mua sắm, chi tiêu đa dạng của khách hàng. Đây là tiền đề để các ngân hàng mở rộng mạng lưới thanh toán qua thẻ cũng như tăng quy mô và thị phần trên thị trường. Xây dựng được nền văn minh thanh toán.
Ngoài ra, thông qua việc đáp ứng các dịch vụ cho nhu cầu tiêu dùng của khách hàng cá nhân, dịch vụ NHBL sẽ giúp cải thiện đời sống dân cư, cải thiện môi trường tiêu dùng. 9 Thanh toán không dùng tiền mặt được là hình thức thanh toán được Nhà nước khuyến khích trong giao dịch sản xuất kinh doanh. Việc thanh toán bằng tiền mặt dẫn đến tình trạng tham nhũng, buôn lậu, trốn thuế. Luồng tiền khi thanh toán qua tài khoản ngân hàng được thể hiện đầy đủ trên sổ sách, chứng từ kế toán, thể hiện đầy đủ các khoản thu của doanh nghiệp nhất là những doanh nghiệp vừa và nhỏ, các doanh nghiệp bắt buộc phải hạch toán đầy đủ doanh thu phát sinh và thuế giá trị gia tăng đầu ra, thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.
Nên dịch vụ NHBL góp phần chống tham nhũng, gian lận thương mại, buôn lậu, trốn thuế. Trình độ học vấn của dân cư sẽ nâng cao hơn vì dịch vụ NHBL ứng dụng công nghệ cao.Vì thế đòi hỏi người sử dụng phải có ý thức học hỏi những kiến thức mới như trình độ sử dụng mạng internet, tham khảo thông tin …góp phần ngày càng nâng cao trình độ dân trí. Giúp người dân làm quen và không còn cảm thấy xa lạ với những khái niệm ngân hàng tự động, ngân hàng không người, ngân hàng ảo. Tạo nguồn thu ngoại tệ cho quốc gia từ các nguồn kiều hối từ nước ngoài chuyển về.
Đối với ngân hàng Đối với ngân hàng, việc phát triển dịch vụ NHBL là hết sức quan trọng và cần thiết nhằm góp phần củng cố ngân hàng lớn mạnh, nâng cao vị thế của NH. Một lợi ích cho thấy rõ là nguồn thu nhập đáng kể từ dịch vụ NHBL mang lại cho ngân hàng. Phát triển dịch vụ đa dạng, nhiều tiện ích theo hướng cải tiến phương thức thanh toán, đơn giản hoá thủ tục, mở rộng mạng lưới hoạt động. Bên cạnh đó ngân hàng có thể phát triển những dịch vụ hỗ trợ như dịch vụ chi trả lương cho những người có tài khoản tại nhiều NH khác nhau, chuyển tiền mặt giao dịch tận tay người nhận…sẽ thu hút ngày càng nhiều khách hàng đến với NH, từ đó làm tăng nguồn thu dịch vụ của ngân hàng.
Phát triển dịch vụ NHBL sẽ có điều kiện hạn chế phần nào rủi ro do các nhân tố bên ngoài vì dịch vụ NHBL là lĩnh vực ít chịu ảnh hưởng của chu kỳ nền kinh tế so với các lĩnh vực khác. Việc cung ứng dịch vụ cho số lượng lớn khách hàng nên sẽ phân tán được rủi ro cho ngân hàng theo đối tượng khách hàng. Đồng thời hệ 10 thống NHBL sẽ tạo ra những tiện ích mới trong quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng: tạo nền tảng, hạ tầng cơ sở cho phát triển và ứng dụng công nghệ ngân hàng; Quản lý tập trung và xử lý dữ liệu trực tuyến; Nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng, rút ngắn thời gian giao dịch với khách hàng, tăng cường khả năng bảo mật… Tận dụng được nguồn vốn trong thanh toán của khách hàng đang lưu ký trên tài khoản thanh toán, ký quỹ. Những tài khoản này ngân hàng không phải trả lãi hoặc trả lãi thấp làm cho chi phí đầu vào của nguồn vốn huy động giảm xuống tạo ra sự chênh lệch lớn giữa lãi suất bình quân cho vay và lãi suất bình quân tiền gửi.
Viêc phát triển dịch vụ NHBL có nghĩa là mở rộng sự tiếp cận của hệ thống NH tới tất cả các đối tượng dân cư từ đó xây dựng được mạng lưới khách hàng đa dạng, rộng khắp làm nền tảng để phát triển các dịch vụ NH. Mở rộng khả năng mua bán chéo giữa cá nhân và doanh nghiệp với NHTM (cross- selling), từ đó gia tăng và phát triển mạng lưới khách hàng hiện đại và tiềm năng khác của ngân hàng. Tăng khả năng hoạt động đáp ứng các nhu cầu khách hàng của các NHTM, từ đó tăng dần khả năng thích ứng, cạnh tranh của các ngân hàng thương mại góp phần làm vững mạnh thêm nền tài chính nước nhà.