CHƯƠNG 1 Những vấn đề chung về doanh nghiệp 1.Khái niệm chung về doanh nghiệp: DN là đơn vị tổ chức kinh doanh có tư cách pháp nhân nhằm thực hiện các hoạt động sản xuất, cung ứng, trao đổi hàng hóa và dịch vụ trên thị trường để tối đa hoá lợi nhuận của doanh nghiệp của chủ sở hữu tài sản. Qua khái niệm này ta thấy DN có các đặc điểm sau: -Là một đơn vị tổ chức kinh doanh của nền kinh tế -Có địa vị pháp lý (có tư cách pháp nhân) -Nhiệm vụ: Sản xuất cung ứng, trao đổi hàng hoá dịch vụ trên thị trường -Mục tiêu : Tối đa hoá lợi nhuận cho chủ sở hữu tài sản của doanh nghiệp thông qua tối đa hoá lợi ích người tiêu dùng 1.Tiêu thức xác định 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có nhiều cách phân loại doanh nghiệp : phân theo tính chất hoạt động kinh doanh, theo ngành như: Công nghiệp, thương mại, dịch vụ, nông lâm ngư nghiệp vv. phân theo quy mô trình độ sản xuất kinh (doanh doanh nghiệp lớn, .) Đối với DN cần phải xác định và phân loại theo những tiêu thức riêng mới xác định được đúng bản chất, vị trí và những vấn đề có liên quan đến nó. Hiện nay trên thế giới và ở Việt Nam còn có nhiều bàn cãi, tranh luận và có nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau khi đánh giá, phân loại qui mô DN, nhưng thường tập trung vào các tiêu thức chủ yếu như: vốn, doanh thu, lao động, lợi nhuận, thị phần.
Có hai tiêu thức phổ biến thường dùng: Tiêu thức định tính và tiêu thức định lượng. Tiêu thức định tính như trình độ chuyên môn hoá, số đầu mối quản lí vv.Tiêu thức này nêu rõ được bản chất vấn đề, song khó xác định trong thực tế nên ít được áp dụng. Tiêu thức định lượng như số lượng lao động, giá trị tài sản, doanh thu lợi nhuận. Ngoài hai tiêu thức trên còn căn cứ vào trình độ phát triển kinh tế, tính chất ngành nghề, vùng lãnh thổ, tính lịch sử.
Nói chung có 3 tiêu thức đấnh giá và phân loại DN: 1. Quan điểm 1: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tiêu thức đánh gia xếp loại DN phải gắn với đặc điểm từng ngành và phải tính đến số lượng vốn và lao động được thu hút vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Các nước theo quan điểm này gồm Nhật Bản, Malayxia, Thái Lan.trong bộ luật cơ bản về luật doanh nghiệp ở Nhật Bản qui định: Trong lĩnh vực công nghiệp và chế biến khai thác, các DN là những doanh nghiệp thu hút vốn kinh doanh dưới 100 triệu Yên ( tương đương với khoảng 1triệu USD). ở Malayxia doanh nghiệp vừa và nhỏ có vốn cố định hơn 500.000 USD) và dưới 50 lao động.
Quan điểm 2: DN được đánh giá theo đặc điểm kinh tế kĩ thuật của ngành tính đến 3 yếu tố vốn, lao động và doanh thu. Theo quan điểm này của Đài Loan là nước sử dụng nó để phân chia DN có mức vốn dưới 4 triệu tệ Đài Loan (tương đương 1.5 triệu USD) ,tổng tài sản không vượt quá 120 triệu tệ và thu hút dưới 50 lao động. Quan điểm 3: Tiêu thức đánh giá dựa vào nghành nghề kinh doanh và số lượng lao động .Như vậy theo quan điểm này ngoài tính đặc thù của nghành cần đến lượng lao động thu hút .Đó là quan điểm của các nước thuộc khối EC ,Hàn Quốc , Hong Kong v. Ở Cộng hoà liên bang Đức các doanh nghiệp có dưới 9 lao động được gọi là doanh nghiệp nhỏ, có từ 10 đến 499 lao động gọi là doanh nghiệp vừa và trên 500 lao động là doanh nghiệp lớn.
Trong các nước khác thuộc EC, các doanh nghiệp có dưới 9 lao động gọi là doanh nghiệp siêu nhỏ,từ 10 đến 99 lao động là doanh nghiệp nhỏ, từ 100 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đến 499 lao động là doanh nghiệp vừa và các doanh nghiệp trên 500 lao động là doanh nghiệp lớn. Ở Việt Nam,có nhiều quan điểm về tiêu thức đánh giá DN.Theo qui định của chính phủ thì doanh nghiệp là những doanh nghiệp có số vốn dưới 5 tỉ đồng và dưới 20 lao động. Ngân hàng công thương Việt Nam đã phân loại DN để thực hiện việc cho vay:DN có vốn đầu tư từ 5 tỉ đến 10 tỉ đồng và số lao động từ 500 đến 1000 lao động. Hội đồng liên minh các hợp tác xã Việt Nam cho rằng các DN có vốn đầu tư từ 100 đến 300 triệu đồng và có lao động từ 5 đến 50 người.
Theo địa phương ở thành phố Hồ Chí Minh xác định doanh nghiệp vừa là những doanh nghiệp có vốn pháp định trên 1 tỉ đồng,lao động trên 1000 người và doanh thu hàng năm trên 10 tỉ đồng.Dưới 3 tiêu chuẩn trên các doanh nghiệp đều xếp vaò doanh nghiệp nhỏ. Nhiều nhà kinh tế đề xuất phương pháp phân loại DN có vốn đầu tư từ 100 triệu đến 300 triệu đồng và lao động từ 5 đến 50 người ,còn những doanh nghiệp vừa có mức vốn trên 300 triệu và số lao động trên 50 người. Vai trò và xu hướng phát triển của các doanh nghiệp. Vai trò: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các DN góp phần đẩy nhanh tốc độ phát triển của các nghành và cả nền kinh tế,tạo thêm nhiều hàng hoá dịch vụ và đáp ứng ngày càng cao nhu cầu thị trường(không phải nhu cầu nào của doanh nghiệp lớn đều đáp ứng được).Vì vậy , DN được coi như là “Chiếc đệm giảm sóc của thị trường”.
Các DN có những đóng góp quan trọng vào việc giải quyết các vấn đề xã hội như tạo nhiều việc làm cho người lao động,có thể sử dụng lao động tại nhà, lao động thường xuyên và lao động thời vụ;hạn chế tệ nạn ,tiêu cực (Do không có việc làm); tăng thu nhập ,nâng cao chất lượng đời sống ;tạo nguồn thu quan trọng cho ngân sách nhà nước; thu hút nhiều nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư; khai thác được tiềm năng sẵn có. Các DN phát triển trong mối quan hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp lớn, đóng vai trò làm vệ tinh ,hỗ trợ ,góp phần tạo mối quan hệ với các loại hình doanh nghiệp ,cũng như đối với các thành phần kinh tế khác. DN có thể phát huy được mọi tiềm lực của thị trường trong nước và ngoài nước (cả thị trường nghách) dễ dàng tạo ra sự phát triển cân bằng giữa các vùng kinh tế trong nước. Xu hướng phát triển Với vị trí và lợi thế của DN cần tập trung phát triển các doanh nghiệp này theo phương hướng “đa hình thức , đa sản phẩm và đa lĩnh vực”.
Chú ý phát triển mạnh hơn nữa các DN hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và chế biến .Trước đây chỉ tập trung vào dịch vụ thương mại(buôn bán). DN phải là nơi thường xuyên sáng tạo sản phẩm để đáp ứng mọi nhu cầu mới. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các đặc trưng cơ bản của doanh nghiệp ở Việt Nam DN có 5 đặc trưng cơ bản sau: 1.
Hình thức sở hữu Có đủ các hình thức sở hữu: Nhà nước ,tập thể ,tư nhân và hỗn hợp. Hình thức pháp lý Các DN được hình thành theo luật doanh nghiệp và những văn bản dưới luật .Đây là những công cụ pháp lý xác định tư cách pháp nhân rất quan trọng để điều chỉnh hành vi các doanh nghiệp nói chung trong đó có các DN, đồng thời xác định vai trò của Nhà nước đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế. Một điều quan trọng nữa được pháp luật khẳng định và bảo đảm quyền lợi của các doanh nghiệp (luật đầu tư nước ngoài sửa đổi,luật khuyến khích đầu tư trong nước) là nhà nước thực hiện hàng loạt các biện pháp hỗ trợ và khuyến khích đầu tư trong nước,đầu tư nước ngoài như giao hoặc cho thuê đất ,xây dựng kết cấu hạ tầng các khu công nghiệp, lập và khuyến khích quĩ hỗ trợ đầu tư để cho vay đầu tư trung và dài hạn ,góp vốn ,bảo lãnh tín dụng đầu tư hỗ trợ tư vấn,thông tin đào tạo và các ưu đãi khác về tài chính. Có thể nói môi trường pháp lý ,môi trường kinh tế cũng như môi trường tâm lý đang được đổi mới sẽ có tác dụng thúc đẩy và phát triển mạnh mẽ các DN, mở ra một triển vọng cho sự hợp tác với các nước trong khu vực Châu á mà đặc biệt là Nhật Bản.
14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lĩnh vực và địa bàn hoạt động DN chủ yếu phát triển ở nghành dịch vụ,thương mại(buôn bán).Ở lĩnh vực sản xuất chế biến và giao thông (tập trung ở 3 ngành: Xây dựng, công nghiệp,nông lâm nghiệp, thương mại ,dịch vụ) địa bàn hoạt động chủ yếu ở các thị trấn thị tứ và đô thị. Công nghệ và thị trường Các DN phần lớn có năng lực tài chính rất thấp,có công nghệ thiết bị lạc hậu,chủ yếu sử dụng lao động thủ công.Sản phẩm của các DN hầu hết tiêu thụ ở thị trường nội địa,chất lượng sản pẩm kém;mẫu mã ,bao bì còn đơn giản,sức cạnh tranh yếu.Tuy nhiên có một số ít DN hoạt động trong lĩnh vực chế biến nông lâm hải sản có sản phẩm xuất khẩu với giá trị kinh tế cao. Trình độ tổ chức quản lý Trình độ tổ chức quản lý và tay nghề của người lao động còn thấp và yếu(thuê lao động thường xuyên và thời vụ thường chưa qua lớp đào tạo,bồi dưỡng ).
Hầu hết các DN hoạt động độc lập ,việc liên doanh liên kết còn hạn chế và có nhiều khó khăn. Những lợi thế và bất lợi của doanh nghiệp : 1. Lợi thế 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DN dễ dàng khởi sự và hoạt động nhạy bén theo cơ chế thị trường do vốn ít,lao động không đòi hỏi chuyên môn cao,dễ hoạt động cũng như dễ rút lui ra khỏi lĩnh vục kinh doanh.Nghĩa là “đánh nhanh thắng nhanh và chuyển hướng nhanh”.Với đặc tính chu kỳ sản phẩm ngắn,các doanh nghiệp có thể sử dụng vốn tự có ,vay mượn bạn bè ,các tổ chức tín dụng để khởi sự doanh nghiệp.Tổ chức quản lý trong các DN cũng rất gọn nhẹ,vì vậy khi gặp khó khăn ,nội bộ doanh nghiệp dễ dàng bàn bạc đi đến thống nhất. DN dễ phát huy bản chất hợp tác sản xuất.Mỗi doanh nghiệp chỉ sản xuất một vài chi tiết hay một vài công đoạn của quá trình sản xuất một sản phẩm hoàn chỉnh.Nguy cơ nhập cuộc luôn đe doạ , vì vạy các doanh nghiệp phải tiến hành hợp tác sản xuất để tránh bị đào thải.Hình thức thường thấylà tại các nước trên thế giới các DN thường là các doanh nghiệp vệ tinh cho các doanh nghiệp lớn .