CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THẺ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Sự cần thiết của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế Quá trình phát triển của xã hội loài người gắn liền với quá trình lao động, sản xuất. Quá trình sản xuất càng phát triển thì nhu cầu trao đổi hàng hóa của con người cũng ngày càng cao.
Chính vì vậy, con người đã phát minh ra tiền tệ để làm vật trung gian đo lường giá trị của các sản phẩm khác. Tiền tệ đã trải qua rất nhiều giai đoạn phát triển từ tiền xu, tiền giấy, …Nhưng những loại tiền trên chỉ phù hợp với nền kinh tế chưa phát triển, có quy mô nhỏ, lẻ. Vì vậy, khi nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, việc trao đổi hàng hóa, dịch vụ diễn ra với khối lượng lớn, dung lượng và cơ cấu của thị trường được mở rộng, mọi quan hệ kinh tế trong xã hội đều được tiền tệ hóa thì việc thanh toán bằng tiền mặt không còn được ứng dụng cao, bộc lộ những điểm hạn chế như: thanh toán và vận chuyển mất thời gian, không an toàn, khó bảo quản, …Chính vì vậy, các hình thức thanh toán luôn được đổi mới, hiện đại phù hợp với nền kinh tế thị trường hiện nay. Khi nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ cùng với sự phát triển của hệ thống ngân hàng thì hình thức thanh toán không dùng tiền mặt ra đời chính là một tất yếu khách quan của một xã hội phát triển.
Hình thức thanh toán này đã trở thành xu thế tất yếu trên toàn thế giới và Việt Nam cũng không ngoại lệ. Bởi nó có những ưu điểm nổi trội so với tiền mặt như nhanh chóng, thuận tiện, an toàn, … Vì vậy, thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành một phần không thể thiếu và là sản phẩm dịch vụ quan trọng của ngân hàng thương mại, tạo điều kiện cho các chủ thể mở rộng quan hệ kinh tế trong và ngoài nước. Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hương Trang 4 Như vậy, thanh toán không dùng tiền mặt là cách thanh toán không có sự xuất hiện của tiền mặt mà được thực hiện bằng cách trích dẫn gửi từ tài khoản của người chi trả đến tài khoản của người hưởng thụ mở tại ngân hàng. Điều này giúp nâng cao hiệu quả thanah toán trong nền kinh tế, góp phần tăng tốc độ luân chuyển vốn của xã hội và thúc đẩy quá trình sản xuất, lưu thông hàng hóa và tiền tệ.
Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt 1. Đối với nền kinh tế Thanh toán không dùng tiền mặt góp vai trò quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường. Nó góp phần giảm tỷ trọng tiền mặt lưu thông trong nền kinh tế. Từ đó tiết kiệm được chi phí lưu thông, in ấn, bảo quản, phát hành, vận chuyển, …Mặt khác, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kế hoạch hóa và lưu thông tiền tệ.
Ngoài ra, thanh toán không dùng tiền mặt còn tạo điều kiện tập trung nguồn vốn lớn cho xã hội vào ngân hàng để tái đầu tư cho nền kinh tế, phát huy vai trò điều tiết, kiểm tra của Nhà nước vào hoạt động tài chính ở tầm vi mô vầ vĩ mô. Qua đó, kiểm soát được lạm phát đồng thời tạo điều kiện nâng cao năng suất lao động. Đối với Ngân hàng Thương mại Các cá nhân, tổ chức thực hiện hoạt động kinh doanh trong nền kinh tế thị trường đều quan tâm đến vấn đề thanh toán là an toàn – tiện lợi – nhanh chóng – quay vòng vốn nhanh. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng trở thành trung tâm tiền tệ - tín dụng – thanh toán trong nền kinh tế.
Vì vậy, hình thức thanh toán không dùng tiền mặt đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển lớn mạnh của ngân hàng. Thanh toán không dùng tiền mặt chính là yếu tố quan trọng, góp phần vào tạo điều kiện cho hoạt động huy động vốn của ngân hàng. Nó không những làm Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hương Trang 5 giảm được chi phí lưu thông, bảo quản mà còn bổ sung nguồn vốn cho ngân hàng thông qua hoạt động mở tài khoản thanh toán của các tổ chức và cá nhân. Như vậy, ngân hàng sẽ luôn có một lượng tiền tệ nhất định tạm thời nhàn rỗi trên các tài khoản với chi phí thấp.
Nếu ngân hàng sử dụng nguồn vốn này hợp lý thì không chỉ kiếm được lợi nhuận, giành ưu điểm cạnh tranh mà còn mang lại lợi ích rất lớn cho toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Thanh toán không dùng tiền mặt còn thúc đẩy quá trình cho vay. Nhờ vào nguồn vốn tiền gửi không kỳ hạn, ngân hàng còn có cơ hội tăng lợi nhuận cho mình bằng cách cấp tín dụng cho nền kinh tế. Ngân hàng thu hút được nguồn vốn với chi phí thấp từ đó hạ lãi suất tiền vay, khuyên khích các doanh nghiệp, ca nhân vay vốn để đầu tưu, phát triển sản xuất, kinh doanh có lãi.
Mặt khác, thông qua thanh toán không dùng tiền mặt, ngân hàng có thể đánh giá được tình hình sản xuất kinh doanh, kết quả hoạt động kinh doanh của các tổ chức, doanh nghiệp. Từ đó, giúp ngân hàng an toàn trong kinh doanh, hạn chế rủi ro và nâng cao được hiệu quả hoạt động đầu tư tín dụng, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh Ngoài ra, thanh toán không dùng tiền mặt giúp ngân hàng thực hiện chức năng tạo tiền. Khi sử dụng hình thức thanh toán này, thì ngân hàng thực hiện trích chuyển tiền từ tài khoản tiền gửi của người phải trả sang cho người thụ hưởng. Như vậy thực chất của cơ chế tạo tiền của hệ thống ngân hàng là tổ chức thanh toán qua ngân hàng và cho vay bằng chuyển khoản.
Vì vậy, khi thanh toán không dùng tiền mặt phát triển sẽ kéo theo khả năng tạo tiền lớn, tạo lợi nhuận đáng kể cho ngân hàng. LÝ LUẬN CHUNG VỀ THẺ 1. Sự ra đời và phát triển của thẻ Cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao, nhu cầu tiêu dùng cũng vì thế phát triển mạnh, qua đó nhu cầu thanh toán nhanh chóng và thuận tiện trở thành một yêu cầu của khách hàng đối với ngân Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hương Trang 6 hàng. Điều này gây áp lực lên các ngân hàng đòi hỏi các ngân hàng phải nâng cao chất lượng dịch vụ thanh toán của mình nhằm cung cấp cho khách hàng dịch vụ thanh toán tốt nhất.
Cũng trong thời gian đó, khoa học kỹ thuật thế giới đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực thông tin, tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng, các tổ chức tín dụng phát triển và hoàn thiện phương thức thanh toán của mình, trong đó phải kể đến sự ra đời và phát triển của hình thức thanh toán bằng thẻ. Những hình thức sơ khai của thẻ xuất hiện lần đầu ở Mỹ vào những năm 1920 dưới cái tên tạm gọi là “đĩa mua hàng” (shooper’s plate). Người chủ sở hữu của loại “đĩa” này có thể mua hàng tại cửa hàng đã cấp tín dụng cho khách hàng bằng cách bán chịu, mua hàng trước và trả tiền sau. Tuy nhiên, thẻ ngân hàng lại ra đời một cách ngẫu nhiên vào năm 1940 với tên gọi đầu tiên là thẻ DINNERS CLUB do ý tưởng cùa một doanh nhân người Mỹ là Frank Mc Namara.
Năm 1950 chiếc thẻ nhựa đầu tiên được phát hành, những người có thẻ này có thể ghi nợ khi ăn tại 27 nhà hàng tại New York và phải chịu một khoản lệ phí hàng năm là 5 USD. Những tiện ích của chiếc thẻ ngay lập tức gây được sự chú ý vầ đã chinh phục một lượng đông đảo khách hàng do họ có thể mua hàng trước mà không cần phải trả tiền ngay. Còn đối với những nhà bán lẻ, tuy phải chịu mức chiết khấu là 5% nhưng doanh thu của họ tăng đáng kể do lượng khách hàng tiêu dùng tăng lên rất nhanh. Đến năm 1951, hơn 1 triệu đôla được ghi nợ, doanh số phát hành thẻ ngày càng tăng và công ty phát hành thẻ DINNERS CLUB bắt đầu có lãi.
Một cuộc cách mạng về thẻ diễn ra ngay sau đó đã nhanh chóng đưa thẻ trở thành một phương tiện thanh toán mang tính toàn cầu. Tiếp nối thành công của thẻ DINNERS CLUB, hàng loạt các công ty thẻ như Trip Change, Golden Key, Esquire Club, … ra đời. Phần lỡn các thẻ này trước hết được phát hành nhằm phục vụ giới doanh nhân, nhưng Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Hương Trang 7 sau đó các ngân hàng nhận thấy rằng giới bình dân mới là đối tượng sử dụng thẻ trong tương lai. Năm 1960, Bank Of America cho ra đời sản phẩm thẻ đầu tiên của mình là BANKAMERICARD.
Đến năm 1966, 14 ngân hàng đầu của Mỹ thành lập Interbank, một tổ chức mới với chức năng là đầu mối trao đổi các thông tin về giao dịch thẻ. Ngay sau đó, vào năm 1967, 4 ngân hàng bang California đổi tên từ Bank Card Association thành Western State Bank Card Association và tổ chức này đã liên kết với Interbank cho ra đời thẻ MASTER CHARGE, loại thẻ này đã nhanh chóng trở thành một đối thủ cạnh tranh lớn của BANKAMERICARD. Đến năm 1977, tổ chức BANKAMERICARD đổi tên thành VISA USD và sau đó là tổ chức thẻ quốc tế VISA. Năm 1979, tổ chức thẻ MASTER CHARGE đổi tên thành MASTER CARD.
Hiện nay, 2 tổ chức này vẫn đang là 2 tổ chức thẻ lớn mạnh và phát triển nhất thế giới. Hình thức thanh toán thẻ nhanh chóng được ứng dụng rộng rãi ở các châu lục khác ngoài Mỹ, năm 1960 chiếc thẻ nhựa đầu tiên có mặt tại Nhật báo hiệu sự phát triển của thẻ ở Châu Á. Chiếc thẻ nhựa đầu tiên do ngân hàng Barcaly Bank phát hành ở Anh năm 1966 cũng mở ra một thời kì sôi động cho hoạt động thanh toán tại Châu Âu. Tại Việt Nam, chiếc thẻ đầu tiên được chấp nhận là vào năm 1990 khi VCB kí hợp đồng làm đại lý chi trả thẻ VISA với ngân hàng Pháp BFCE và đây đã là bước khởi đầu cho dịch vụ này phát triển ở Việt Nam.
Ngày nay, thẻ ngân hàng đã có mặt ở khắp nơi trên thế giới với những hình thức và chủng loại đa dạng, đáp ứng đầy đủ những nhu cầu riêng lẻ của người tiêu dùng. Cùng với sự phát triển của 2 tổ chức quốc tế là VISA và MASTẺ, một loạt các tổ chức thẻ mang tính quốc tế khác nối tiếp xuất hiện như: JCB, American Express, Airplus, Maetro, Eurocard, … Sự phát triển mạnh mẽ này đã khẳng định xu thế phát triển tất yếu của thẻ.