Luận văn tốt nghiệp dịch vụ ngân hàng quốc tế giải pháp hoàn thiện và phát triển trong hệ thống các ngân hàng thương mại quốc doanh việt nam

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp dịch vụ ngân hàng quốc tế giải pháp hoàn thiện và phát triển trong hệ thống các, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Hà Duy Tiến
• Người hướng dẫn: Phan Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Dịch Vụ Ngân Hàng Quốc Tế – Giải Pháp Hoàn Thiện Và Phát Triển Trong Hệ Thống Ngân Hàng Thương Mại Quốc Doanh Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ
• 1.2. BẢN CHẤT DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ
• 1.3. ĐẶC ĐIỂM NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ
• 1.4. ĐỘNG CƠ TIẾN HÀNH DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ
• 1.5. CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC TRUNG TÂM TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ Ở CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI QUỐC DOANH VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI QUỐC DOANH VIỆT NAM
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam

Dịch vụ ngân hàng quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối nền kinh tế Việt Nam với thế giới. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, các ngân hàng thương mại quốc doanh cần phát triển dịch vụ này để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Dịch vụ ngân hàng quốc tế không chỉ giúp doanh nghiệp xuất khẩu, nhập khẩu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư nước ngoài. Việc phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và vai trò của dịch vụ ngân hàng quốc tế

Dịch vụ ngân hàng quốc tế là các giao dịch ngân hàng liên quan đến một hoặc nhiều bên đối tác ở ngoài biên giới nước có trụ sở chính của ngân hàng. Vai trò của dịch vụ này là hỗ trợ hoạt động thương mại quốc tế, đáp ứng nhu cầu trao đổi ngoại tệ và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường.

1.2. Lịch sử phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam

Dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể từ những năm 1980. Các ngân hàng thương mại quốc doanh đã bắt đầu cung cấp dịch vụ chuyển tiền quốc tế, tài trợ thương mại và các dịch vụ tài chính khác. Sự phát triển này không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam.

II. Thách thức trong phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế tại ngân hàng thương mại quốc doanh

Mặc dù dịch vụ ngân hàng quốc tế có tiềm năng lớn, nhưng các ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng nước ngoài, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và yêu cầu ngày càng cao từ khách hàng. Để phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế, các ngân hàng cần phải cải thiện chất lượng dịch vụ và nâng cao năng lực quản lý rủi ro.

2.1. Cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài

Ngân hàng nước ngoài thường có lợi thế về công nghệ và kinh nghiệm trong lĩnh vực ngân hàng quốc tế. Điều này tạo ra áp lực lớn cho các ngân hàng thương mại quốc doanh trong việc cải thiện dịch vụ và thu hút khách hàng.

2.2. Thay đổi công nghệ và yêu cầu của khách hàng

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin đã thay đổi cách thức hoạt động của dịch vụ ngân hàng. Khách hàng ngày càng yêu cầu dịch vụ nhanh chóng, tiện lợi và an toàn hơn. Các ngân hàng cần phải đầu tư vào công nghệ để đáp ứng nhu cầu này.

III. Giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế hiệu quả

Để phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế, các ngân hàng thương mại quốc doanh cần áp dụng một số giải pháp quan trọng. Những giải pháp này bao gồm việc nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện công nghệ và tăng cường hợp tác quốc tế. Việc đầu tư vào công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực cũng là những yếu tố quan trọng giúp ngân hàng nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.1. Nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng

Cải thiện chất lượng dịch vụ là yếu tố then chốt để thu hút khách hàng. Các ngân hàng cần lắng nghe phản hồi từ khách hàng và điều chỉnh dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của họ.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực

Đầu tư vào công nghệ mới sẽ giúp ngân hàng cải thiện quy trình làm việc và nâng cao hiệu quả hoạt động. Đồng thời, việc đào tạo nhân lực cũng rất quan trọng để đảm bảo nhân viên có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết trong lĩnh vực ngân hàng quốc tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dịch vụ ngân hàng quốc tế

Nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế đã mang lại nhiều lợi ích cho các ngân hàng thương mại quốc doanh. Các ngân hàng đã có thể mở rộng thị trường, tăng trưởng doanh thu và nâng cao uy tín. Những ứng dụng thực tiễn trong việc cung cấp dịch vụ ngân hàng quốc tế đã giúp các ngân hàng cải thiện khả năng cạnh tranh và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

4.1. Các mô hình thành công trong phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế

Một số ngân hàng thương mại quốc doanh đã áp dụng thành công các mô hình dịch vụ ngân hàng quốc tế, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh. Những mô hình này bao gồm việc cung cấp dịch vụ chuyển tiền nhanh chóng, tài trợ thương mại và các dịch vụ tài chính khác.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đánh giá hiệu quả dịch vụ

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng dịch vụ ngân hàng quốc tế đã đóng góp tích cực vào sự phát triển của các ngân hàng thương mại quốc doanh. Các ngân hàng đã có thể tăng trưởng doanh thu và mở rộng thị trường nhờ vào việc cung cấp dịch vụ này.

V. Kết luận và tương lai của dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam

Dịch vụ ngân hàng quốc tế có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế Việt Nam. Các ngân hàng thương mại quốc doanh cần tiếp tục cải thiện dịch vụ và nâng cao năng lực cạnh tranh để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Tương lai của dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các ngân hàng trong bối cảnh toàn cầu hóa.

5.1. Triển vọng phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế

Triển vọng phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam là rất lớn. Các ngân hàng cần tận dụng cơ hội từ việc hội nhập kinh tế quốc tế để mở rộng dịch vụ và thu hút khách hàng.

5.2. Những yếu tố quyết định thành công trong tương lai

Để thành công trong tương lai, các ngân hàng thương mại quốc doanh cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đầu tư vào công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Những yếu tố này sẽ giúp ngân hàng duy trì vị thế cạnh tranh trong thị trường ngân hàng quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa kinh tế và hội nhập quốc tế, mối quan hệ kinh tế đối ngoại giữ vai trò then chốt đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam. Để hiện thực hóa chủ trương huy động mọi nguồn lực trong và ngoài nước (đặc biệt là vốn hỗ trợ phát triển ODA và vốn đầu tư trực tiếp) phục vụ phát triển kinh tế hướng về xuất khẩu, hệ thống ngân hàng thương mại giữ vị trí huyết mạch cung cấp các tiện ích thanh toán và tài trợ tài chính qua biên giới. Tuy nhiên, trước các biến động tài chính quốc tế và yêu cầu đổi mới kinh tế trong nước, hoạt động của các ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam vẫn còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế về quy mô, chất lượng và năng lực cạnh tranh.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Duy Tiến tập trung giải quyết 3 nhiệm vụ nghiên cứu chính:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, làm rõ bản chất, đặc điểm, vai trò và các nghiệp vụ chủ yếu của dịch vụ ngân hàng quốc tế trong nền kinh tế hiện đại.
2. Đánh giá khách quan thực trạng hoạt động cung ứng và kinh doanh dịch vụ ngân hàng quốc tế tại 4 ngân hàng thương mại quốc doanh lớn của Việt Nam; phân tích dữ liệu thứ cấp nhằm giải thích nguyên nhân khiến một số dịch vụ tồn tại nhưng chậm phát triển hoặc chưa đạt chuẩn mực quốc tế.
3. Đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị có căn cứ khoa học nhằm hoàn thiện và phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế trong hệ thống ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

• Đối tượng nghiên cứu: Các dịch vụ ngân hàng quốc tế chủ yếu, bao gồm nhóm dịch vụ thu phí (ngân hàng đại lý, thẻ tín dụng, thanh toán quốc tế) và nhóm nghiệp vụ tín dụng - tài trợ thương mại.
• Phạm vi không gian: Hệ thống 4 ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam, gồm Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Ngân hàng Công thương Việt Nam (Incombank), Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) và Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV).
• Phạm vi thời gian: Tập trung vào các dữ liệu, chỉ số hoạt động kinh tế và ngân hàng trong giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2002.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm chuẩn tắc về kinh tế tiền tệ và ngân hàng thương mại quốc tế:

• Khái niệm và bản chất: Định nghĩa dịch vụ ngân hàng quốc tế là các giao dịch ngân hàng liên quan tới một hoặc nhiều bên đối tác ở ngoài biên giới nước có trụ sở chính của ngân hàng cung cấp dịch vụ. Phân loại theo 2 phương thức tổ chức chính (thành lập mạng lưới tại nước ngoài hoặc thành lập bộ phận chuyên môn hóa tại trụ sở chính) và 3 nhóm hoạt động (cung ứng dịch vụ thu phí, kinh doanh dịch vụ thu lãi, hợp tác kinh doanh).
• Quy chuẩn và thông lệ quốc tế: Áp dụng Quy tắc thống nhất về nhờ thu chứng từ số 522 của Phòng Thương mại Quốc tế (URC 522), chuẩn viễn thông tài chính liên ngân hàng toàn cầu (SWIFT), các tiêu chuẩn kế toán quốc tế (IAS) về thuê mua tài chính (International Leasing) và các quy chuẩn nghiệp vụ của các tổ chức thẻ quốc tế (Visa, MasterCard, JCB, Amex, Diners Club).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng là phương pháp kết hợp giữa lý luận và phân tích thực tiễn:

• Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp: Thống kê mô tả, tổng hợp và phân tích định tính kết hợp định lượng dựa trên các chuỗi số liệu tài chính, kinh tế vĩ mô và hoạt động ngân hàng.
• Phương pháp so sánh: So sánh quy mô vốn, tỷ lệ nợ quá hạn, chỉ số sinh lời và chi phí hoạt động giữa các ngân hàng thương mại quốc doanh trong nước với các định chế tài chính trong khu vực châu Á và thế giới.

Nguồn dữ liệu của công trình được trích xuất từ:

• Niên giám Thống kê năm 2002 của Tổng cục Thống kê.
• Báo cáo Kinh tế Việt Nam giai đoạn 2001–2002.
• Các ấn phẩm chuyên ngành của Tạp chí Ngân hàng (số 10 năm 2001; số 6 và số 8 năm 2002).
• Báo cáo dữ liệu tài sản và vốn của Doanh nghiệp Nhà nước từ Bộ Tài chính.
• Báo cáo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
• Tài liệu từ Hội nghị thường niên của tổ chức SWIFT tổ chức tại Hà Nội tháng 11 năm 2001.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Những vấn đề cơ bản về dịch vụ ngân hàng quốc tế

Chương I tập trung hệ thống hóa quá trình phát triển lịch sử của hệ thống ngân hàng từ thời cổ đại (các nhà đổi tiền Trapezita tại Athène, bàn giao dịch Bancus) qua sự hình thành của các định chế ngân hàng đầu tiên như Banca di Barcelone (1401), Banca di Valencia, Ngân hàng Anh (cuối thế kỷ XVII) và Ngân hàng Đông Dương (1875 tại Sài Gòn). Tác giả khái quát 4 làn sóng phát triển của dịch vụ ngân hàng quốc tế: làn sóng thứ nhất gắn với các kế hoạch tái thiết sau Chiến tranh Thế giới thứ II và sự mở rộng của các ngân hàng Mỹ thập niên 1960; làn sóng thứ hai trong thập niên 1970 từ các nước phát triển như Nhật, Đức, Anh, Pháp, Canada; làn sóng thứ ba của các nước đang phát triển cuối thập niên 1970; và làn sóng thứ tư khởi nguồn từ Đạo luật Nhất thể hóa châu Âu năm 1986.

Về bản chất, dịch vụ ngân hàng quốc tế được xác định qua 4 đặc điểm cốt lõi:

1. Xu thế tăng trưởng tài chính vượt xa tốc độ tăng trưởng sản xuất hàng hóa (giai đoạn 1990–1997, dòng vốn tư nhân quốc tế tăng 30%/năm trong khi mậu dịch quốc tế chỉ tăng 5%/năm).
2. Đề cao trình độ nhân lực chuyên môn cao, thành thạo ngoại ngữ và công nghệ viễn thông (SWIFT, Reuters).
3. Mức độ rủi ro cao (rủi ro tỷ giá, lãi suất, chuyển giao và chính trị).
4. Phụ thuộc chặt chẽ vào pháp luật và tập quán thương mại quốc tế.

Chương này cũng phân loại chi tiết các hình thức hiện diện ở nước ngoài (Văn phòng đại diện, Chi nhánh vỏ bọc, Chi nhánh trọn gói, Ngân hàng con, Ngân hàng liên doanh, Liên minh ngân hàng, Câu lạc bộ ngân hàng, Cơ chế IBF) và phân loại 4 mô hình trung tâm tài chính quốc tế (Trung tâm chủ chốt, Trung tâm kế toán, Trung tâm quỹ, Trung tâm tập hợp tài chính). Đồng thời, tác giả phân tích cơ chế hoạt động của các nghiệp vụ: tài khoản Nostro/Vostro, ngân hàng đại lý, lưu ký chứng khoán quốc tế, séc du lịch, thẻ tín dụng, chuyển tiền, nhờ thu, tín dụng thư (L/C), tín dụng tài trợ xuất nhập khẩu (ứng trước chứng từ, cho vay ký quỹ, hóa đơn tín thác T/R), chiết khấu thương phiếu, thuê mua tài chính, tín dụng chấp nhận (BA), bao thanh toán (Factoring), Forfaiting và 6 loại bảo lãnh ngân hàng.

Chương II: Thực trạng dịch vụ ngân hàng quốc tế ở các ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam

Chương II phân tích bối cảnh kinh tế Việt Nam giai đoạn 1997–2002 với tăng trưởng GDP duy trì mức cao (thấp nhất là 4,8% năm 1999) và hoạt động xuất nhập khẩu mở rộng nhanh chóng, tạo tiền đề cho hoạt động ngân hàng quốc tế.

Năm	Kim ngạch XK (tỷ USD)	Tăng trưởng XK (%)	Kim ngạch NK (tỷ USD)	Tăng trưởng NK (%)	Tỷ lệ nhập siêu (%)
1997	9,18	26,6	11,59	4,0	26,2
1998	9,36	1,9	11,52	-0,6	23,1
1999	11,54	23,3	11,62	0,8	0,7
2000	14,30	23,9	15,20	30,8	6,3
2001	15,10	4,5	16,00	5,3	6,0

Đánh giá thực trạng của 4 ngân hàng thương mại quốc doanh cho thấy các định chế này chiếm lĩnh thị phần tín dụng chủ đạo nhưng đang đối mặt với nhiều khó khăn cơ cấu:

• Thị phần tín dụng: NHTMQD chiếm 75,5% (năm 1997), 77,2% (1998), 81,4% (1999), 67,9% (2000) và 73,3% (2001) tổng dư nợ toàn hệ thống.
• Quy mô vốn: Vốn chủ sở hữu trung bình của Incombank, Vietcombank, BIDV chỉ đạt khoảng 78,5 triệu USD, Agribank đạt 157 triệu USD (thời điểm đầu năm 2001), mức này rất nhỏ bé so với mức bình quân 1 tỷ USD của các ngân hàng thương mại khu vực châu Á.
• Nợ quá hạn và hiệu quả kinh doanh: Tỷ lệ nợ quá hạn của NHTMQD ở mức 11% - 12% (giai đoạn 1998–2001); tuy nhiên theo chuẩn mực kế toán quốc tế con số thực tế có thể cao gấp 3 lần do nhiều khoản nợ đọng nằm ở mục "chờ xử lý". Tỷ suất sinh lời ròng trên tổng tài sản (ROA) toàn hệ thống NHTMQD sụt giảm từ 0,75% (năm 1998) xuống còn 0,36% (năm 2001).

Chỉ tiêu chi phí hoạt động / Tổng tài sản (%)	Năm 1998	Năm 1999	Năm 2000	Năm 2001
NH Ngoại thương (Vietcombank)	5,5	5,5	4,4	4,0
NH Công thương (Incombank)	9,6	9,3	7,6	4,5
NH Nông nghiệp (Agribank)	12,6	9,5	9,3	6,4
NH Đầu tư & Phát triển (BIDV)	8,3	8,0	7,5	4,6
ROA toàn hệ thống NHTMQD (%)	0,75	0,42	0,31	0,36

Về thực trạng từng mảng dịch vụ ngân hàng quốc tế:

• Quan hệ ngân hàng đại lý: Đến cuối năm 2001, Vietcombank thiết lập quan hệ với 1.300 đại lý tại 85 nước; BIDV có hơn 500 đại lý; Incombank có hơn 435 đại lý tại 43 nước; Agribank có hơn 400 đại lý. Hạn chế chủ yếu là quan hệ còn mang tính một chiều, thiếu chiều sâu và chưa xây dựng được quy trình đánh giá xếp hạng tín nhiệm đại lý định kỳ.
• Dịch vụ thẻ tín dụng: Vietcombank là đơn vị dẫn đầu tuyệt đối khi triển khai thanh toán thẻ từ năm 1990, phát hành thẻ nội địa năm 1993, trở thành thành viên của MasterCard (1995), VISA (1996), chấp nhận Diners Club và độc quyền phát hành thẻ Amex tại Việt Nam (2002). Đến cuối năm 2000, Vietcombank phát hành hơn 8.500 thẻ quốc tế (thẻ vàng chiếm trên 70%), đạt doanh số thanh toán 75 triệu USD (năm 2000) và 86,5 triệu USD (năm 2001). Tuy nhiên, mảng này chịu rủi ro thẻ giả mạo lớn (thiệt hại thẻ MasterCard giả mạo năm 1997 là 36.917 USD) và vấp phải trở ngại từ thói quen dùng tiền mặt, thu nhập cá nhân chưa minh bạch và mạng lưới POS hạn chế.
• Thanh toán quốc tế qua SWIFT: Việt Nam gia nhập SWIFT năm 1995 với 15 ngân hàng ban đầu, tăng lên 50 thành viên vào tháng 10/2001. Cơ cấu điện giao dịch giai đoạn 2000–2001 gồm Rem.MT's (40%), MT100 (20%), MT202 (12,5%), đang trong quá trình chuyển đổi bắt buộc từ chuẩn MT100 sang MT103 theo yêu cầu quốc tế.

Chương III: Những giải pháp hoàn thiện và phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế của các ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam

Dựa trên kết quả phân tích các tồn tại và nguyên nhân ở Chương II, Chương III trình bày hệ thống các giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy mảng dịch vụ quốc tế tại các NHTMQD:

1. Hoàn thiện và chuyên môn hóa mô hình quản trị: Tách bạch rõ ràng chức năng giám sát tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước với quyền tự chủ kinh doanh của NHTMQD; xóa bỏ sự can thiệp hành chính địa phương trong công tác bổ nhiệm cán bộ; tái cấu trúc phòng quan hệ đại lý và kinh doanh đối ngoại theo hướng gắn kết với khối khách hàng doanh nghiệp.
2. Nâng cao tiềm lực tài chính và xử lý nợ xấu: Tăng vốn điều lệ để đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn mực quốc tế; áp dụng phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro minh bạch theo chuẩn kế toán quốc tế thay vì che giấu nợ xấu tại tài khoản chờ xử lý.
3. Hiện đại hóa công nghệ ngân hàng: Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin phục vụ kết nối mạng SWIFT theo chuẩn định dạng mới (MT103); phát triển hạ tầng thanh toán tự động, máy rút tiền và mạng lưới chấp nhận thẻ thanh toán (POS); từng bước tiếp cận các dịch vụ ngân hàng điện tử (Internet Banking, Mobile Banking).
4. Phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường: Chuyển dịch mạnh mẽ từ hoạt động bán buôn truyền thống sang bán lẻ; đa dạng hóa các công cụ tài trợ xuất nhập khẩu hiện đại (Factoring, Forfaiting, bảo lãnh thanh toán, chiết khấu bộ chứng từ); phát triển quan hệ đại lý theo chiều sâu, ưu tiên thiết lập hạn mức tín dụng với các ngân hàng trong khối ASEAN để tiết giảm phí giao dịch.
5. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Xây dựng chính sách đãi ngộ hợp lý nhằm chống tình trạng chảy máu chất xám; tổ chức đào tạo chuyên sâu về luật pháp, tập quán thanh toán quốc tế (URC 522, UCP) và trình độ ngoại ngữ cho đội ngũ chuyên viên thanh toán.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa được bức tranh toàn cảnh về hoạt động ngân hàng quốc tế tại Việt Nam đầu thập niên 2000 qua hệ thống số liệu xác thực:

• Ghi nhận thị phần khống chế của khối NHTMQD trong dư nợ tín dụng nội địa (chiếm từ 67,9% đến 81,4%).
• Phản ánh chính xác thực trạng quy mô vốn chủ sở hữu quá nhỏ bé của các NHTMQD Việt Nam (từ 78,5 đến 157 triệu USD) khi đặt cạnh các ngân hàng khu vực châu Á (bình quân 1 tỷ USD).
• Thống kê chi tiết chỉ số suy giảm hiệu quả sinh lời ROA từ 0,75% xuống 0,36% và tỷ lệ nợ quá hạn thực tế bị che khuất bởi chế độ hạch toán chưa tiệm cận chuẩn quốc tế.
• Ghi nhận vị trí tiên phong của Vietcombank trong thị trường thẻ quốc tế với 40% thị phần, doanh số 86,5 triệu USD (năm 2001) và quan hệ đại lý với 1.300 ngân hàng tại 85 quốc gia.

Về mặt đóng góp khoa học, tác giả đã hệ thống hóa toàn diện các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế phức tạp (như cơ chế IBF, Factoring, Forfaiting, các chuẩn mực thuê mua tài chính quốc tế), đồng thời đưa ra các đề xuất giải pháp có tính hệ thống nhằm giải thích nguyên nhân dịch vụ ngân hàng quốc tế tại Việt Nam chưa phát triển tương xứng với tiềm năng xuất nhập khẩu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Tác giả chủ động giới hạn nghiên cứu vào việc phân tích dữ liệu tổng hợp và đánh giá thực trạng ở cấp độ hệ thống các NHTMQD; khóa luận không đi sâu vào việc mô tả chi tiết quy trình tác nghiệp nội bộ của từng nghiệp vụ cụ thể. Ngoài ra, nguồn số liệu thứ cấp chỉ tập trung phản ánh thực trạng đến giai đoạn 2001–2002.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quy trình kiểm soát rủi ro tác nghiệp trong từng sản phẩm tài trợ thương mại; đánh giá tác động của việc mở cửa thị trường tài chính cho các ngân hàng 100% vốn nước ngoài khi Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế trong giai đoạn tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Tài chính - Ngân hàng và Kinh doanh quốc tế.

Các nội dung có giá trị tham khảo nổi bật bao gồm:

• Khung lý thuyết và thuật ngữ chuẩn xác về các nghiệp vụ tài trợ thương mại quốc tế (Factoring, Forfaiting, BA, phân loại bảo lãnh).
• Hệ thống dữ liệu lịch sử về quá trình chuyển đổi công nghệ SWIFT và các bước đi ban đầu trong việc thiết lập thị trường thẻ tín dụng quốc tế tại Việt Nam (giai đoạn 1990–2002).
• Phương pháp phân tích các chỉ tiêu tài chính cơ bản để đánh giá thực trạng hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại quốc doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đưa ra định nghĩa dịch vụ ngân hàng quốc tế như thế nào?
Dịch vụ ngân hàng quốc tế được định nghĩa là các giao dịch ngân hàng liên quan tới một hoặc nhiều bên đối tác ở ngoài biên giới nước có trụ sở chính của ngân hàng cung cấp dịch vụ, được thực hiện qua mạng lưới chi nhánh ở nước ngoài hoặc qua bộ phận nghiệp vụ chuyên môn hóa tại trụ sở chính.

2. Vốn chủ sở hữu của 4 ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam thời điểm năm 2001 là bao nhiêu?
Tại thời điểm ngày 01/01/2001, vốn chủ sở hữu trung bình của Incombank, Vietcombank và BIDV đạt tương đương 78,5 triệu USD mỗi ngân hàng; riêng Agribank đạt 157 triệu USD. Mức này thấp hơn rất nhiều so với mức bình quân 1 tỷ USD của các ngân hàng thương mại khu vực châu Á.

3. Tình hình phát triển dịch vụ thẻ quốc tế của Vietcombank đến năm 2001 đạt kết quả gì?
Đến cuối năm 2000, Vietcombank phát hành hơn 8.500 thẻ VISA và MasterCard (thẻ vàng chiếm trên 70%), đạt doanh số sử dụng thẻ 75 triệu USD (chiếm 40% thị phần thẻ Việt Nam). Năm 2001, doanh số thanh toán tăng 21%, đạt 86,5 triệu USD, trong đó 70% doanh số diễn ra tại nước ngoài.

4. Mạng SWIFT tại Việt Nam phát triển như thế nào tính đến tháng 10/2001?
Việt Nam tham gia SWIFT từ năm 1995 với 15 ngân hàng thành viên. Đến tháng 10/2001, số lượng tăng lên 50 thành viên, bao gồm Ngân hàng Nhà nước, 4 NHTMQD, 24 chi nhánh ngân hàng nước ngoài, 17 NHTMCP và 4 ngân hàng liên doanh; cơ cấu điện chủ yếu gồm Rem.MT's (40%), MT100 (20%) và MT202 (12,5%).

5. Sự khác biệt cơ bản giữa nghiệp vụ Factoring và Forfaiting theo trình bày của tác giả là gì?
Factoring là nghiệp vụ mua lại các khoản nợ ngắn hạn có hóa đơn với phí dịch vụ khoảng 3%–4% và ngân hàng quản lý sổ nợ của nhà xuất khẩu. Trong khi đó, Forfaiting là nghiệp vụ tài trợ xuất khẩu trung và dài hạn (từ 2 đến 8 năm), theo nguyên tắc mua đứt miễn truy đòi các công cụ nợ đã được ngân hàng bảo lãnh với mức chiết khấu cố định từ 7%–8%/năm.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hà Duy Tiến đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về các dịch vụ ngân hàng quốc tế và phản ánh trung thực thực trạng hoạt động của 4 ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam trong giai đoạn 1997–2002. Thông qua các chuỗi số liệu tài chính và chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, công trình đã chỉ rõ những điểm nghẽn về quy mô vốn, chất lượng tín dụng, công nghệ và tính đơn điệu của sản phẩm dịch vụ. Các giải pháp và kiến nghị được xây dựng có tính hệ thống, gắn sát với bối cảnh cải cách ngân hàng và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đầu thế kỷ XXI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ I. TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG QUỐC TẾ 1. Đôi nét về lịch sử ngân hàng và dịch vụ ngân hàng Thuật ngữ "ngân hàng" đã có từ lâu. Tại thành Athène (Hylạp), các nhà đổi tiền được gọi Trapezita - bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp "Trapeza"có nghĩa là cái bàn.

Hoạt động mua bán, trao đổi, vay tiền được tiến hành trên các ghế dài gọi là Banca. Đây cũng là nguồn gốc tạo các từ Banque (Pháp), Bank (Anh, Mỹ, Đức), Banco (Italia)…. có nghĩa là ngân hàng sau này. Ngân hàng liên tục phát triển theo điều kiện kinh tế xã hội.

Các nghiệp vụ ngân hàng đơn giản đã xuất hiện từ thời thượng cổ. Dưới thời Trung cổ, các hoạt động ngân hàng được mở rộng tại khắp các nước Châu Âu, Trung đông, Trung Hoa. Tuy hoạt động ngân hàng xuất hiện từ lâu, nhưng mãi đến đầu thế kỷ XV (1401), mới có một cơ quan trên thế giới được xem là một ngân hàng thực sự, đó là Banca di Barcelone ở Tây ban nha. Và sau đó ít năm, ngân hàng Banca di Valencia cũng đựơc thành lập ở Tây ban nha.

Hai ngân hàng này được coi là hai ngân hàng đầu tiên trên thế giới đã thực hiện phần lớn các nghiệp vụ của ngân hàng hiện nay tuy qui mô và mức độ có khác nhau. Trước thế kỷ 17 hoạt động ngân hàng chỉ là buôn tiền, cho vay nặng lãi là chủ yếu và khách hàng chính là vua chúa và tầng lớp quí tộc giàu sang. Năm 1557 vua chúa các nước Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha nhất loạt tuyên bố không trả nợ làm cho hàng loạt ngân hàng phá sản Do không chịu mức lãi suất cao quá mức, các nhà tư bản nông, công, thương nghiệp hùn vốn với nhau lập ra các ngân hàng, hội tín dụng để cho vay vốn với mức lãi suất có thể chấp nhận được. Loại ngân hàng này xuất hiện ở Vienise (Italia) năm 1589, Milan (Italia) năm 1593, Asmterdam (Hà 71 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Cuối thế kỷ 17 xuất hiện ngân hàng lớn nhất thế giới, ngân hàng Anh ở Luân đôn. Ngân hàng Anh là một công ty cổ phần lớn kinh doanh tín dụng tư bản với mức lãi suất thấp 6% năm và điều này buộc các ngân hàng cho vay nặng lãi phải hạ lãi suất theo và kinh doanh giống các ngân hàng tư bản. Trong suốt thế kỷ 18, các ngân hàng tư bản khác ở châu Âu lục địa, Bắc Mỹ lần lượt ra đời. Từ giữa thế kỷ 19 trở đi, các nước đế quốc mới thành lập các ngân hàng trên các nước phong kiến, thuộc địa, nửa thuộc địa như ngân hàng Đông Dương của Pháp thành lập năm 1875 tại Sài gòn (Việt nam).

Trong thời đại hiện nay, việc kinh doanh tiền tệ không còn là độc quyền của các ngân hàng. Cùng với ngân hàng, các tổ chức tài chính khác như công ty bảo hiểm, các quỹ hưu trí, quỹ tín dụng, hội tín dụng cho vay. Tuy nhiên khi nghiên cứu lịch sử dịch vụ ngân hàng cho thấy rằng có dịch vụ ngân hàng vẫn là của riêng ngân hàng. Dịch vụ Ngân hàng Quốc tế đã trải qua các giai đoạn phát triển sau: Giai đoạn sơ khai, ngân hàng nhận bảo quản, giữ hộ tiền, gửi tiền và cho vay tiền và hoạt động này diễn ra trên chiếc bàn dài (tiếng Lating là Bancus).

Hoạt động này là nghiệp vụ ngân hàng đầu tiên, tồn tại lâu đời nhất. Theo thời gian, cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội các nghiệp vụ ngân hàng ngày càng đa dạng, phát triển không ngừng. Giai đoạn phát triển thứ hai Trong vòng năm thế kỷ - từ thế kỷ thứ V đến thế kỷ thứ X, nhiều hoạt động mới được áp dụng và đạt được những bước tiến mới về nghiệp vụ ngân hàng như: ♦ Ngân hàng bắt đầu ghi chép và theo dõi hoạt động của thân chủ qua số hiệu tài khoản. ♦ Ngân hàng áp dụng phương pháp bù trừ.

Những chủ nợ của cùng một loại tiền hay tài sản thì được thanh toán chuyển nhượng lẫn nhau trong mua bán giữa họ ở cùng một ngân hàng và kể cả đối tác ở ngân hàng khác, và nợ đáo hạn được bù trừ. 72 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ♦ Nghiệp vụ chuyển ngân, tức là chuyển tiền từ nơi này sang nơi khác cũng được áp dụng. ♦ Ngân hàng cũng làm nghiệp vụ bảo lãnh, là biểu hiện ban đầu của hình thức chấp nhận các thương phiếu trong nghiệp vụ ngân hàng hiện đại ♦ Ngân hàng đã áp dụng chiết khấu thương phiếu. Giai đoạn thứ ba: Ngân hàng đánh dấu sự phát triển vào giai đoạn thứ ba với việc mạnh dạn cho vay tiền, tạo ra các khoản tiền mới trong lưu thông.

Ngân hàng từ lâu đã phát hành các chứng thư (như séc ngày nay) khi có người gửi vào ngân hàng bằng tiền vàng hoặc tiền đúc - 100 tiền ngân hàng thay cho 100 tiền vàng đúc. Tuy nhiên vào cuối thế kỷ XVII khi chứng thư được chấp nhận rộng rãi và nhu cầu tăng đột ngột, một số ngân hàng đã phát hành các chứng thư tự do (không có tiền vàng bảo đảm) và tiền ngân hàng ra đời. Tuy nhiên tiền ngân hàng (Bank notes) chỉ được lưu hành rộng rãi từ đầu thế kỷ XX sau khi nhà nước độc quyền phát hành giấy bạc pháp định. Ngày nay do sự phát triển về kinh tế, đặc biệt là khoa học công nghệ, dịch vụ ngân hàng đã phát triển về mọi mặt và ra đời những loại sử dụng công nghệ cao như thanh toán bằng thẻ điện tử, ứng dụng mạng SWIFT….

Do sự đa dạng của dịch vụ ngân hàng nên không thể có định nghĩa cụ thể, thống nhất về dịch vụ ngân hàng. Hiểu nôm na dịch vụ ngân hàng nói chung là tất cả những việc mà ngân hàng thường làm trong khuôn khổ nghề nghiệp của họ. Lịch sử phát triển của dịch vụ ngân hàng quốc tế Trong lịch sử phát triển lâu dài của hoạt động ngân hàng như nêu ở phần trên, có xuất hiện mầm mống hoạt động ngân hàng quốc tế tại các nước ở châu Âu vào thế kỷ 13. Vào thế kỷ 19, các nước thực dân đã mở rộng vùng thuộc địa của mình, tìm kiếm thị trường ngoài lãnh thổ của mình.

Các ngân hàng thương mại của Anh và Pháp đã thiết lập nhiều chi nhánh ở nước ngoài. Mạng lưới chi nhánh của họ bao trùm trên lãnh thổ châu Âu và các vùng lãnh 73 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thổ thuộc địa. Ngân hàng Đông Phương của Anh thành lập tại Trung Quốc, ngân hàng Đông Dương của Pháp thành lập ở Việt Nam. Sau chiến tranh thế giới lần thứ II, các nước châu Âu rất cần tiền để tái thiết nền kinh tế bị huỷ hoại nặng nề bởi chiến tranh và Mỹ là nhà tài trợ chính.

Ngoài ra sự tăng trưởng chưa từng có về đầu tư và thương mại quốc tế trên thế giới sau chiến tranh thế giới thứ II đã dẫn đến sự phát triển không ngừng các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế của các ngân hàng thương mại. Với các hiệp định “Land Bank”, “Marshall”, các ngân hàng Hoa kỳ đã cho nước ngoài vay hàng chục tỷ USD. Rất nhiều ngân hàng thương mại Hoa kỳ, trong thập niên 60, tăng lên nhanh chóng về quy mô đã đưa đến chủ trương mở rộng nghiệp vụ ngân hàng ra nước ngoài (cả các nước công nghiệp phát triển và các nước đang phát triển), đó là phản ứng tự nhiên của việc phát triển nghiệp vụ ngân hàng trong nước và đáp nhu cầu tham gia vào thị trường tài chính quốc tế và những đổi mới trong lĩnh vực này đã tạo ra rất nhiều nghiệp vụ ngân hàng mới. Lịch sử phát triển ngân hàng gọi đây là làn sóng phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế thứ nhất.

Một vài thập kỷ sau thế chiến thứ II kết thúc, bên cạnh sự phát triển kinh tế vượt bậc của Mỹ, các quốc gia châu Âu như Anh, Pháp, Đức. các nước tư bản khác như Canada và đặc biệt là Nhật cũng giành được những thành tựu kinh tế quan trọng. Lẽ tất yếu khi kinh tế phát triển kéo theo việc các ngân hàng của các quốc gia công nghiệp hoá, đặc biệt là ngân hàng các nước Canada, Nhật bản, Đức, Anh, Pháp cũng theo gương của các Ngân hàng Hoa kỳ ra sức mở rộng nghiệp vụ của mình ra nước ngoài trong thập kỷ 70. Lịch sử ngân hàng gọi đây là làn sóng phát triển dịch vụ ngân hàng quốc tế thứ hai.

Bên cạnh làn sóng phát triển dịch vụ ngân hàng ồ ạt của các nước tư bản, có một làn sóng phát triển dịch vụ ngân hàng thứ ba của các nước đang phát triển diễn ra bình lặng vào cuối thập kỷ 70. Làn sóng phát triển dịch vụ ngân hàng thứ tư bắt đầu bằng sự kiện ra 74 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đời đạo luật nhất thể hoá châu Âu ban hành vào năm 1986; trong đó Cộng đồng Châu Âu xoá bỏ mọi rào chắn đối với luồng vốn quốc tế. Điều này tạo điều kiện cho dịch vụ ngân hàng quốc tế phát triển mạnh mẽ về chất lượng và số lượng và vì vậy các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế mang tính toàn cầu hoá. 75 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Bản chất dịch vụ ngân hàng quốc tế 3. Định nghĩa dịch vụ ngân hàng quốc tế Phần trên đã cho thấy một bức tranh tổng quát về dịch vụ ngân hàng và dịch vụ ngân hàng quốc tế nói chung, nhưng để xây dựng định nghĩa dịch vụ ngân hàng quốc tế cần: ♦ Căn cứ phân biệt nghiệp vụ ngân hàng quốc tế và nghiệp vụ ngân hàng trong nước là loại hoạt động kinh doanh mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng của họ có tính quốc tế hay không. Điều này được giải thích bởi ba lý do sau ♦ Thứ nhất, nghiệp vụ ngân hàng quốc tế là loại hoạt động trợ giúp cho hoạt động xuất nhập khẩu của khách hàng thông qua hoạt động tài trợ thương mại quốc tế. Điều này có nghĩa là nghiệp vụ ngân hàng trong trường hợp này gắn bó chặt chẽ với thương mại quốc tế.

♦ Thứ hai, nghiệp vụ ngân hàng quốc tế là loại hoạt động đáp ứng nhu cầu trao đổi ngoại tệ của khách hàng nhằm thực hiện các giao dịch thương mại và đầu tư qua biên giới quốc gia. ♦ Thứ ba, vì các ngân hàng hoạt động kinh doanh quốc tế có điều kiện thuận lợi kinh doanh ngoại tệ, họ cũng thường kinh doanh ngoại tệ cho chính số tiền của họ.