Giải Pháp Phát Triển Đào Tạo Nghề Trên Địa Bàn Tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp phát triển đào tạo nghề tại tỉnh Quảng Ninh, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương.

• Tác giả: Lê Hồng Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lan Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Đào Tạo Nghề Tại Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Đào Tạo Nghề Tại Quảng Ninh

Phát triển đào tạo nghề là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của Quảng Ninh. Các lý thuyết tăng trưởng kinh tế hiện đại nhấn mạnh vai trò của công nghệ mới, hạ tầng cơ sở và đặc biệt là chất lượng nguồn nhân lực. Trong bối cảnh Việt Nam còn tình trạng "thừa thầy, thiếu thợ", việc đầu tư vào đào tạo nghề trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Chất lượng lao động nghề hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và còn khoảng cách lớn giữa kỹ năng của sinh viên mới ra trường và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Hướng nghiệp cho học sinh phổ thông cần được chú trọng để các em nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của kỹ năng nghề.

1.1. Khái niệm và vai trò của đào tạo nghề

Đào tạo nghề là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cho người học, giúp họ tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) định nghĩa đào tạo nghề là cung cấp kỹ năng cần thiết để thực hiện công việc liên quan đến nghề nghiệp. Mục tiêu là đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ, có đạo đức, kỷ luật và sức khỏe, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

1.2. Các hình thức đào tạo nghề phổ biến

Có nhiều hình thức đào tạo nghề, bao gồm đào tạo mới (cho người chưa có nghề), đào tạo lại (do yêu cầu thay đổi của sản xuất) và đào tạo nâng cao trình độ lành nghề. Thời gian đào tạo cũng khác nhau, từ dưới 3 tháng (chứng chỉ nghề) đến trình độ sơ cấp, trung cấp và cao đẳng nghề. Mỗi hình thức đào tạo có mục tiêu và yêu cầu riêng, phù hợp với từng đối tượng và nhu cầu của thị trường lao động.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Đào Tạo Nghề Tại Quảng Ninh

Mặc dù đào tạo nghề tại Quảng Ninh đã đạt được những kết quả nhất định, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Mạng lưới các trường đào tạo nghề còn non trẻ, chưa đáp ứng được yêu cầu về cơ sở vật chất, giáo viên và tổ chức đào tạo. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc thu hút người học, quy mô tuyển sinh thấp và chất lượng đào tạo chưa cao. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu kết nối giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động, khiến sinh viên tốt nghiệp khó tìm được việc làm.

2.1. Thực trạng chất lượng cơ sở đào tạo nghề

Chất lượng cơ sở đào tạo nghề còn hạn chế là một trong những nguyên nhân chính khiến người học không mặn mà. Cơ sở vật chất, trang thiết bị lạc hậu, đội ngũ giáo viên thiếu kinh nghiệm thực tế và chương trình đào tạo chưa sát với nhu cầu doanh nghiệp là những vấn đề cần giải quyết. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ để nâng cấp cơ sở vật chất và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên.

2.2. Liên kết giữa đào tạo và thị trường lao động

Sự thiếu kết nối giữa đào tạo và thị trường lao động là một thách thức lớn. Các trường đào tạo nghề cần chủ động liên kết với doanh nghiệp để nắm bắt nhu cầu tuyển dụng và điều chỉnh chương trình đào tạo cho phù hợp. Cần có cơ chế để doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng chương trình và đánh giá chất lượng đào tạo.

2.3. Tâm lý xã hội và định hướng nghề nghiệp

Tâm lý xã hội coi trọng bằng cấp đại học hơn kỹ năng nghề cũng là một rào cản. Cần thay đổi nhận thức của xã hội về vai trò của đào tạo nghề và tầm quan trọng của kỹ năng nghề trong nền kinh tế hiện đại. Công tác hướng nghiệp cần được tăng cường để giúp học sinh nhận thức rõ hơn về năng lực và sở thích của bản thân, từ đó lựa chọn nghề nghiệp phù hợp.

III. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Đào Tạo Nghề Tại Quảng Ninh

Để giải quyết những thách thức trên, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng cơ sở đào tạo nghề, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và thay đổi nhận thức của xã hội về đào tạo nghề. Đồng thời, cần có sự đầu tư mạnh mẽ từ nhà nước và sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp.

3.1. Chuẩn hóa cơ sở vật chất và thiết bị đào tạo

Cần đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị của các trường đào tạo nghề theo hướng hiện đại, đáp ứng yêu cầu của công nghệ mới. Cần có chính sách ưu đãi để khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư vào cơ sở vật chất cho các trường đào tạo nghề. Đồng thời, cần có cơ chế để các trường đào tạo nghề được tiếp cận với các công nghệ mới nhất.

3.2. Đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo

Chương trình đào tạo nghề cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường lao động. Cần tăng cường thời lượng thực hành và đưa các công nghệ mới vào chương trình đào tạo. Phương pháp đào tạo cần đổi mới theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Cần có sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình xây dựng và đánh giá chương trình đào tạo.

3.3. Nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên

Đội ngũ giáo viên cần được bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Cần có chính sách thu hút và giữ chân giáo viên giỏi. Đồng thời, cần tạo điều kiện để giáo viên được tiếp cận với thực tế sản xuất tại doanh nghiệp. Cần có cơ chế để doanh nghiệp tham gia vào quá trình đánh giá năng lực của giáo viên.

IV. Tăng Cường Gắn Kết Doanh Nghiệp Với Đào Tạo Nghề Tại QN

Sự gắn kết giữa doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nghề là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Doanh nghiệp cần tham gia vào quá trình xây dựng chương trình, cung cấp cơ sở thực hành và tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp. Nhà nước cần tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nghề hợp tác.

4.1. Vai trò của doanh nghiệp trong đào tạo nghề

Doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc xác định nhu cầu đào tạo, cung cấp thông tin về kỹ năng cần thiết và tham gia vào quá trình đánh giá chất lượng đào tạo. Doanh nghiệp có thể cung cấp cơ sở thực hành, giảng viên thỉnh giảng và học bổng cho sinh viên.

4.2. Cơ chế hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo

Cần có cơ chế để doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nghề hợp tác chặt chẽ trong việc xây dựng chương trình, tổ chức thực tập và tuyển dụng. Cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào hội đồng tư vấn của các trường đào tạo nghề và tài trợ cho các hoạt động đào tạo.

4.3. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề

Nhà nước cần có chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai để khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào hoạt động đào tạo nghề. Cần có quỹ hỗ trợ đào tạo nghề để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đào tạo và bồi dưỡng nhân lực.

V. Ứng Dụng Công Nghệ Mới Trong Đào Tạo Nghề Tại Quảng Ninh

Việc ứng dụng công nghệ mới trong đào tạo nghề là xu hướng tất yếu để nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Các công nghệ như thực tế ảo, thực tế tăng cường, trí tuệ nhân tạo và học máy có thể được sử dụng để tạo ra môi trường học tập trực quan, sinh động và hiệu quả.

5.1. Đào tạo trực tuyến và đào tạo từ xa

Đào tạo trực tuyến và đào tạo từ xa giúp mở rộng phạm vi tiếp cận của đào tạo nghề và tạo điều kiện cho người học có thể học tập mọi lúc, mọi nơi. Cần xây dựng hệ thống học liệu trực tuyến chất lượng cao và đào tạo giáo viên về kỹ năng đào tạo trực tuyến.

5.2. Sử dụng phần mềm mô phỏng và thực tế ảo

Phần mềm mô phỏng và thực tế ảo giúp người học có thể thực hành các kỹ năng nghề trong môi trường an toàn và tiết kiệm chi phí. Cần đầu tư vào các phần mềm mô phỏng và thực tế ảo tiên tiến và đào tạo giáo viên về cách sử dụng các công cụ này.

5.3. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đào tạo

Trí tuệ nhân tạo có thể được sử dụng để cá nhân hóa quá trình học tập, cung cấp phản hồi tức thì và đánh giá năng lực của người học. Cần nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp trí tuệ nhân tạo trong đào tạo nghề.

VI. Định Hướng Phát Triển Đào Tạo Nghề Tại Quảng Ninh Đến 2030

Đến năm 2030, đào tạo nghề tại Quảng Ninh cần đạt trình độ tiên tiến trong khu vực, đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Cần tập trung vào các ngành nghề mũi nhọn, ứng dụng công nghệ cao và có khả năng cạnh tranh quốc tế.

6.1. Phát triển đào tạo nghề du lịch Quảng Ninh

Quảng Ninh là một trung tâm du lịch lớn của Việt Nam, vì vậy cần tập trung phát triển đào tạo nghề du lịch để đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao cho ngành này. Cần đào tạo các nghề như quản lý khách sạn, đầu bếp, hướng dẫn viên du lịch và nhân viên phục vụ.

6.2. Đào tạo nghề công nghiệp và kỹ thuật

Cần phát triển đào tạo nghề công nghiệp và kỹ thuật để đáp ứng nhu cầu của các khu công nghiệp và khu kinh tế trên địa bàn tỉnh. Cần đào tạo các nghề như cơ khí, điện, điện tử, công nghệ thông tin và tự động hóa.

6.3. Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động nông thôn

Cần có chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động nông thôn để giúp họ chuyển đổi sang các ngành nghề phi nông nghiệp và nâng cao thu nhập. Cần đào tạo các nghề như trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản và dịch vụ nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Giáo trình nguồn nhân lực (Nguyễn Tiệp, 2014) tác giả đề xuất có 4 nhân tố thuộc nhóm nhân tố khách quan và 5 nhân tố thuộc nhóm nhân tố chủ quan có ảnh hưởng nhiều nhất đến phát triển đào tạo nghề các trường đào tạo nghề. Tác giả sẽ phân tích cụ thể theo từng mục dưới đây. Nhân tố khách quan - Thị trường lao động Trong bối cảnh toàn cầu hóa, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về quốc gia có nguồn nhân lực có chất lượng cao, khi đó quốc gia có thể tham gia ở những nấc cao hơn của “chuỗi” giá trị toàn cầu nhằm đem lại giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế. Toàn cầu hóa đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của sản 12 phẩm, dịch vụ, của DN, của quốc gia và nâng cao chất lượng LĐ, nhanh chóng đào tạo LĐ kỹ thuật chất lượng cao theo chuẩn mực quốc gia và quốc tế đảm bảo nâng cao khả năng cạnh tranh trong quá trình hội nhập.

Đào tạo là một loại hình dịch vụ đặc thù được thể hiện rõ nhất thông qua đặc điểm: người học vừa là người tham gia và sử dụng dịch vụ đào tạo đồng thời lại là “sản phẩm” được sử dụng bởi một đối tượng khác, đó chính là nhà tuyển dụng. “Đào tạo nhân lực theo nhu cầu Doanh nghiệp” là vấn đề hết sức cấp thiết trong thực tế hiện nay, nhằm rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động, thực hiện phương châm: Đào tạo phải đáp ứng nhu cầu xã hội. - Định hướng cung cầu lao động Cầu LĐ qua đào tạo nghề là khả năng thuê số lượng LĐ qua đào tạo nghề của người sử dụng LĐ trên thị trường LĐ trong một khoảng thời gian nhất định. Cầu LĐ phụ thuộc các yếu tố liên quan đến tạo việc làm như: tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm; sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệ; khả năng huy động vốn đầu tư; khả năng mở rộng thị trường trong nước và thị trường quốc tế.

Cùng với sự phát triển chung của nền kinh tế thế giới, hiện nay các DN có nhu cầu tuyển dụng LĐ qua đào tạo (nhất là những LĐ có trình độ và kinh nghiệm) là rất lớn. Do vậy, trình độ của LĐ là mục tiêu hàng đầu của các "nhà" tuyển dụng; đây cũng là cơ sở để các trường dạy nghề theo sát các DN tìm hiểu nhu cầu và nắm bắt thông tin để có những bước đi trong chương trình dạy nghề sao cho hiệu quả nhất. - Chính sách và đầu tư của nhà nước cho đào tạo nghề Cơ chế chính sách có ảnh hưởng quan trọng đến đường lối, phương hướng, chiến lược hoạt động đào tạo nghề. Các chính sách đầu tư phát triển hệ thống đào tạo nghề có ảnh hưởng lớn đến cung LĐ có kỹ năng trong tương lai cả về lượng và chất.

Ngoài ra còn có các chính sách liên quan như: chính sách tín dụng đối với học viên học nghề, chế độ chính sách đối với cơ sở đào tạo 13 nghề, chính sách đối với DN sử dụng LĐ qua đào tạo nghề…. Trong đào tạo nghề, để đảm bảo cung và cầu gặp nhau, về mặt chính sách cũng cần có những điều chỉnh nhất định đối với cả phía cầu (người muốn đi học nghề), phía cung (nơi cung cấp việc dạy nghề) và cả cầu nối (hệ thống kết nối cung-cầu) đào tạo nghề. Các chính sách này được xây dựng nhằm tạo ra những sự can thiệp từ phía Nhà nước để sửa chữa những thất bại của thị trường LĐ và ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển đào tạo nghề. - Nhận thức của xã hội về dạy nghề và học nghề Nhận thức của xã hội về đào tạo nghề tác động mạnh đến đào tạo nghề, trực tiếp tác động đến quy mô tuyển sinh của các trường dạy nghề.

Nếu mọi người trong xã hội đánh giá được tầm quan trọng của công tác đào tạo nghề thì trước hết lượng LĐ được đào tạo nghề sẽ chiếm một tỷ lệ lớn hơn trên tổng số LĐ tham gia trên thị trường LĐ và sẽ có cơ cấu trẻ hơn, đa dạng hơn. Cũng sẽ thu hút được nhiều hơn số lượng người giỏi tham gia học nghề và làm nghề. Nhân tố chủ quan - Giáo viên dạy nghề GVDN là người giữ trọng trách truyền đạt kiến thức kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm của mình cho các học viên trên cơ sở thiết bị dạy học. Vì vậy, năng lực GVDN tác động trực tiếp đến chất lượng các cơ sở đào tạo nghề.

Dạy nghề có những nét khác biệt so với các cấp học khác, đó là ngành nghề đào tạo rất đa dạng, học viên vào học nghề thường có trình độ văn hoá khác nhau. Cấp trình độ đào tạo nghề ở các cơ sở đào tạo nghề cũng rất khác nhau (bán lành nghề, lành nghề, bồi dưỡng nâng bậc thợ). Sự khác biệt đó làm cho đội ngũ GVDN phải thích ứng với nhiệm vụ giảng dạy với nhiều cấp trình độ khác nhau. Đội ngũ GV đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng các cơ sở đào tạo.

- Đối tượng học nghề Học viên học nghề là yếu tố quan trọng nhất, có tính chất quyết định đối 14 với công tác đào tạo nghề, nó ảnh hưởng toàn diện tới công tác đào tạo nghề. Trình độ văn hóa, sự hiểu biết, tâm lý, cá tính, khả năng tài chính, quỹ thời gian… của bản thân học viên đều có ảnh hưởng sâu sắc tới quy mô và chất lượng đào tạo nghề. Trình độ văn hóa cũng như khả năng tư duy của học viên càng cao thì khả năng tiếp thu các kiến thức trong quá trình học nghề càng tốt, khi ấy chất lượng các cơ sở đào tạo nghề càng cao và ngược lại. - Cơ sở vật chất và tài chính phục vụ đào tạo nghề CSVC bao gồm: phòng học, xưởng thực hành cơ bản và thực hành sản xuất, thư viện - học liệu, trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy và học tập.

Đây là yếu tố hết sức quan trọng, nó tác động trực tiếp lên chất lượng các cơ sở đào tạo, ứng với mỗi nghề dù đơn giản hay phức tạp cũng cần phải có các máy móc, trang thiết bị chuyên dùng phục vụ cho giảng dạy và học tập. Điều kiện CSVC, trang thiết bị dạy nghề càng tốt, càng hiện đại có tính năm giống với máy móc phục vụ cho sản xuất bao nhiêu thì người học viên có thể thích ứng, vận dụng nhanh chóng với sản xuất trong DN bấy nhiêu. Ngoài các điều kiện về trang thiết bị máy móc, trường đào tạo nghề còn phải có các phòng học bộ môn phù hợp cho từng ngành học, cấp học; phải có thư viện hiện đại; các trung tâm thông tin; nối mạng internet để hỗ trợ công tác nghiên cứu của GV và tìm hiểu của học sinh. Hệ thống sách và tài liệu giáo khoa cho học sinh, sách tham khảo, giáo trình, tạp chí chuyên ngành… cho GV cũng cần được trang bị đầy đủ.

Tài chính trong đào tạo nghề cũng là một trong những yếu tố cơ bản đảm bảo chất lượng các cơ sở đào tạo, nó tác động gián tiếp đến chất lượng các cơ sở đào tạo nghề thông qua khả năng trang bị về CSVC, phương tiện, thiết bị giảng dạy, khả năng đào tạo, bồi dưỡng CBQL, GV… Tài chính đầu tư cho đào tạo nghề càng nhiều thì càng có điều kiện đảm bảo chất lượng các cơ sở đào tạo. Các nguồn tài chính chủ yếu cho đào tạo nghề bao gồm: các nguồn lực từ ngân sách nhà nước, đóng góp của bên hợp tác (DN), nguồn vốn nước ngoài, đóng góp từ người học, các nguồn hỗ trợ khác… 15 - Chương trình, giáo trình đào tạo nghề Chương trình đào tạo vừa là chuẩn mực đào tạo, vừa là chuẩn mực để đánh giá chất lượng các cơ sở đào tạo. Một chương trình đào tạo chung của một nghề không thể hoàn toàn phù hợp cho tất cả vùng miền trên toàn quốc, vì rằng công nghệ sử dụng và mức độ phát triển của nền công nghiệp của các vùng miền là khác nhau. Để giải quyết những khó khăn trên, trước tiên phải xây dựng một chương trình khung đào tạo chuẩn cấp quốc gia, phù hợp với nền công nghiệp hiện nay.

Chương trình khung đào tạo chuẩn cấp quốc gia là “phần cứng” của chương trình mà bất cứ trường dạy nghề nào trên toàn quốc có cùng cấp đào tạo chung ngành nghề đều phải áp dụng như nhau. Ngoài ra, tùy thuộc vào sự phát triển ngành nghề, điều kiện tự nhiên của vùng miền thuộc địa bàn của từng trường, mà mỗi trường cần phải xây dựng thêm một nội dung được gọi là “phần mềm”. Chương trình đào tạo cần phải điều chỉnh sửa đổi, bổ sung từ 3 đến 5 năm một lần. Giáo trình là những nội dung cụ thể hơn của chương trình về từng môn cụ thể trong chương trình đào tạo.

Nội dung giáo trình phải tiên tiến, thường xuyên cập nhật kiến thức mới thì việc đào tạo mới sát thực tế và hiệu quả đào tạo mới cao. - Nội dung, phương pháp và nguồn học liệu cho đào tạo nghề Mục tiêu giáo dục đào tạo là cơ sở định hướng cho toàn bộ hoạt động tổ chức và quản lý đào tạo ở mọi loại hình và phương thức đào tạo. Đồng thời là cơ sở để thiết kế nội dung chương trình đào tạo cho các ngành nghề cụ thể, phù hợp với từng loại hình trường và hệ đào tạo trong hệ thống đào tạo quốc dân. Mục tiêu đào tạo không chỉ là cơ sở định hướng mà điều quan trọng hơn là chuẩn đánh giá toàn bộ quá trình tổ chức đào tạo nghề nghiệp ở các mức độ khác nhau.

Các mục tiêu đào tạo càng sát thực, càng khả thi thì chất lượng các cơ sở đào tạo nghề càng được nâng cao. Do đó, khi xây dựng mục tiêu đào tạo cần phải có sự khảo sát, nghiên cứu kỹ lưỡng đối với từng yếu tố. Kinh nghiệm thực tiễn tại Việt Nam và trên thế giới 1. Kinh nghiệm của nước ngoài Theo tác giả Duy Hồng (2016), hệ thống đào tạo nghề của nhiều nước kết hợp quá trình đào tạo nghề với chương trình giáo dục phổ thông hoặc tại các trang trại, trường nghề.

Sự kết hợp hài hòa và khoa học này đã tạo cơ hội cho những người thợ có điều kiện học lên bậc cao hơn để nâng cao tay nghề. Ở Na Uy, những người lựa chọn con đường học nghề sẽ kí hợp đồng với một công ty mà công ty này phải được cơ quan có thẩm quyền công nhận là DN đào tạo. Trong khoảng thời gian 2 năm thực hành về một ngành nghề cụ thể, DN cần phải bảo đảm nguyên tắc: Năm 1 các công nhân lành nghề sẽ hướng dẫn về kĩ thuật.